Acil Durumda Teknisyenin Yapması Gerekenler

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör arızalarında teknisyenden beklenen yalnızca hızlı biçimde olay yerine ulaşması değildir. Doğru bilgiyi toplaması, mahsur kalan kişilerle iletişimi sürdürmesi, sistemi güvenli duruma alması, kurtarmayı uygun yöntemle gerçekleştirmesi ve asansörü kontrol etmeden yeniden kullanıma açmaması gerekir. Plansız veya aceleci bir müdahale, basit bir arızayı ciddi bir iş kazasına dönüştürebilir.

Bu rehberde; mahsur kalma, enerji kesintisi, kabinin kat arasında durması, duman, su baskını, kapı arızası ve benzeri acil durumlarda asansör teknisyeninin izlemesi gereken temel adımlar açıklanmaktadır. Her asansörün tahrik sistemi, kumanda yapısı ve kurtarma yöntemi farklı olabileceği için müdahalede üretici talimatları, risk değerlendirmesi ve firmanın yazılı kurtarma prosedürü esas alınmalıdır.

Acil Durum Çağrısı Alındığında İlk Yapılması Gerekenler

Acil müdahale, teknisyen olay yerine ulaştığında değil, çağrının alındığı anda başlar. Çağrıyı alan kişinin eksik bilgi toplaması, teknisyenin yanlış ekipmanla yola çıkmasına veya durumun olduğundan daha hafif değerlendirilmesine neden olabilir.

Teknisyen yola çıkmadan önce mümkünse şu bilgileri öğrenmelidir:

• Binanın açık adresi ve ulaşılabilecek bina sorumlusunun telefonu
• Asansörde mahsur kalan kişi olup olmadığı
• Mahsur kalan kişi sayısı
• Kabinde çocuk, yaşlı, engelli, hamile veya sağlık sorunu yaşayan kişi bulunup bulunmadığı
• Kabinin hangi katlar arasında olduğu
• Kabin içi aydınlatmanın ve acil haberleşmenin çalışıp çalışmadığı
• Binada elektrik kesintisi, yangın, duman veya su baskını olup olmadığı
• Asansörden ses, koku veya duman gelip gelmediği
• Bina görevlisinin herhangi bir müdahale yapıp yapmadığı
• Asansörün kimlik veya cihaz numarası

Mahsur kalan kişilerden birinin nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, panik krizi veya benzeri sağlık problemi yaşadığı bildiriliyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi ile iletişime geçilmesi istenmelidir. Yangın, yoğun duman, deprem sonrası yapısal risk veya su baskını gibi olaylarda ise durum yalnızca sıradan bir asansör arızası olarak değerlendirilmemelidir.

Teknisyenin ilk görevi arızayı çözmek değil, olayın risk seviyesini doğru belirlemektir.

Çağrının saati, bildirimi yapan kişi, verilen bilgiler ve teknisyenin yola çıkış zamanı kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar hem operasyon yönetimi hem de olay sonrasında yapılacak inceleme açısından önemlidir.

Olay Yerine Ulaşana Kadar İletişim Nasıl Yönetilmeli?

Mahsur kalan kişilerin paniğe kapılması, fiziksel arızadan bağımsız olarak ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle teknisyen veya çağrı merkezi, olay yerine ulaşılana kadar kabin içindeki kişilerle iletişimin devam etmesini sağlamalıdır.

Mahsur kalan kişilere şu bilgiler sakin bir dille verilmelidir:

1. Yardım çağrısının alındığı ve teknisyenin yönlendirildiği söylenmelidir.
2. Kabinin havalandırmasının bulunduğu, sakin kalmaları gerektiği belirtilmelidir.
3. Kapıları zorlamamaları ve kendi başlarına çıkmaya çalışmamaları istenmelidir.
4. Kabin içinde zıplamamaları veya ani hareketler yapmamaları söylenmelidir.
5. Sağlık sorunu yaşayan biri varsa bilgi vermeleri istenmelidir.
6. Yetkili kişi gelmeden bina görevlisinin kapıları açmaya çalışmasına izin verilmemelidir.

Kabin kapısının elle veya farklı bir araçla zorlanması, kapı kilidinin açılması ya da kişilerin kat seviyesinde olmayan kabinden çıkarılmaya çalışılması son derece tehlikelidir. Kabin ile kat arasında seviye farkı bulunması hâlinde kuyuya düşme, sıkışma veya kabinin beklenmedik hareketi gibi riskler ortaya çıkabilir.

Bina yöneticisi veya görevli, asansörün diğer kullanıcılar tarafından çağrılmasını engellemeli ve mümkünse kat kapılarının önüne uyarı koymalıdır. Ancak yetkisi ve eğitimi olmayan kişiler makine dairesine, kumanda panosuna veya kuyuya müdahale etmemelidir.

Teknisyen Olay Yerine Geldiğinde Risk Değerlendirmesi

Teknisyen binaya ulaşır ulaşmaz doğrudan kurtarma işlemine başlamamalıdır. Önce çağrı sırasında verilen bilgilerin doğruluğunu kontrol etmeli ve olay yerindeki riskleri değerlendirmelidir.

İlk saha kontrolü

Aşağıdaki noktalar kontrol edilmelidir:

• Yangın, duman veya yanık kokusu var mı?
• Makine dairesinde ya da kuyuda su bulunuyor mu?
• Şebeke elektriğinde kesinti veya faz problemi var mı?
• Kabinin yaklaşık konumu biliniyor mu?
• Kat kapıları kapalı ve kilitli mi?
• Asansörün bakım kumandası veya güvenlik devresi aktif mi?
• Yetkisiz kişiler müdahale alanından uzaklaştırıldı mı?
• Kurtarma için ikinci bir teknik personel gerekiyor mu?
• Kullanılacak kişisel koruyucu donanımlar hazır mı?

Elektrik çarpması, düşme, sıkışma veya kontrolsüz kabin hareketi riski varsa tek başına müdahale edilmemelidir. Özellikle kuyuya giriş, kabin üstünde çalışma veya ağır mekanik işlem gerektiren durumlarda firmanın iş güvenliği prosedürüne göre ikinci teknisyen desteği istenmelidir.

Acil durumların öncelik tablosu

Durum	Temel risk	İlk yaklaşım
Kabinde mahsur kalma	Panik, yanlış tahliye, düşme	İletişimi sürdür, kabin konumunu doğrula
Elektrik kesintisi	Kontrolsüz enerji dönüşü	Enerji durumunu ve kurtarma sistemini kontrol et
Duman veya yanık kokusu	Yangın, elektrik çarpması	Enerjiyi güvenli şekilde kes, acil ekipleri bilgilendir
Kuyuya su girmesi	Elektrik çarpması, ekipman hasarı	Asansörü kullanıma kapat, enerjiyi güvenli duruma al
Kapının açık kalması	Kuyuya düşme	Alanı fiziksel olarak kapat, kapı kilidini kontrol et
Kabinin ani veya düzensiz hareketi	Sıkışma, mekanik arıza	Sistemi devre dışı bırak, ayrıntılı inceleme yap
Deprem sonrası arıza	Yapısal ve mekanik hasar	Kontrol tamamlanmadan asansörü çalıştırma

Bu tablo genel bir yönlendirmedir. Gerçek müdahale, asansörün teknik dosyasına, tahrik sistemine ve üretici tarafından belirlenen kurtarma talimatına göre yürütülmelidir.

Mahsur Kalan Kişiler Güvenli Şekilde Nasıl Kurtarılmalı?

Kurtarma işleminin temel amacı kapıyı mümkün olan en kısa sürede açmak değil, kabini güvenli bir konuma getirerek kişileri yeni bir risk oluşturmadan tahliye etmektir.

Öncelikle kabinin gerçek konumu doğrulanmalıdır. Sadece kat göstergesine güvenilmemeli; sistemin konum bilgisi, mekanik işaretler ve ilgili kontrol yöntemleri birlikte değerlendirilmelidir.

Genel kurtarma sırası şu şekilde uygulanabilir:

1. Müdahale alanı kontrol altına alınır.
2. Mahsur kalan kişilerle iletişim kurulur.
3. Ana enerji ve kumanda sistemi güvenli müdahale için uygun duruma getirilir.
4. Kabinin konumu kesin olarak belirlenir.
5. Asansörün elektrikli veya manuel kurtarma sistemi üretici talimatına göre kullanılır.
6. Kabin güvenli kat seviyesine getirilir.
7. Kabinin kontrolsüz hareket etmeyeceği doğrulanır.
8. Kat kapısı uygun anahtar ve yöntemle açılır.
9. Yolcular kontrollü biçimde tahliye edilir.
10. Kapılar yeniden emniyetli duruma getirilir ve asansör kullanıma kapatılır.

Kabin kat seviyesine getirilemiyorsa tahliye işlemi otomatik olarak yapılmamalıdır. Kabin ile kat arasında yüksek seviye farkı bulunması, kuyunun açık kalması veya yolcunun kabin üzerinden çıkarılması gibi özel durumlar, ilave ekipman ve eğitimli personel gerektirebilir.

Teknisyenin kaçınması gereken davranışlar

• Kabinin konumunu doğrulamadan kat kapısını açmak
• Emniyet devrelerini bilinçsizce köprülemek
• Freni kontrolsüz biçimde açmak
• Elektriğin kesildiğini ölçmeden yalnızca şaltere güvenmek
• Yolcuları kat seviyesinde olmayan kabinden çıkarmak
• Kapıları açık bırakarak başka kata gitmek
• Tek başına riskli kuyu veya kabin üstü çalışması yapmak
• Arızanın nedeni belirlenmeden sistemi tekrar devreye almak
• Bina görevlisinin veya yolcuların müdahaleye katılmasına izin vermek

Özellikle fren açma ve kabini hareket ettirme işlemleri, asansörün yük durumuna ve tahrik yapısına göre farklı sonuçlar doğurabilir. Yanlış müdahale kabinin istenmeyen yönde ve hızda hareket etmesine neden olabilir.

Yangın, Deprem ve Su Baskınında Müdahale

Her acil durum aynı prosedürle yönetilemez. Bazı olaylarda asansör arızası, daha büyük bir tehlikenin sonucu olabilir.

Yangın ve duman

Binada yangın veya yoğun duman varsa teknisyen öncelikle kendi güvenliğini sağlamalıdır. İtfaiye veya bina acil durum ekibinin talimatları dikkate alınmalı, tehlikeli bölgeye kontrolsüz girilmemelidir.

Asansörde mahsur kalan kişiler varsa konum bilgisi acil durum ekiplerine aktarılmalıdır. Elektrik panosunda yanık, ark veya aşırı ısınma bulunması hâlinde enerji güvenli biçimde kesilmeli ve sistem yeniden enerjilendirilmemelidir.

Deprem

Deprem sonrasında kabin kat seviyesinde görünse bile asansör hemen hizmete açılmamalıdır. Ray bağlantıları, karşı ağırlık, halatlar, kasnaklar, kapı kilitleri, kuyu ekipmanları ve elektrik sistemi gözle ve teknik yöntemlerle kontrol edilmelidir.

Artçı sarsıntı riski devam ederken kuyuya veya kabin üstüne giriş yapılması ayrıca değerlendirilmelidir.

Kuyuya su girmesi

Su baskınında elektrik çarpması riski nedeniyle ıslak bölgeye doğrudan girilmemelidir. Asansör güvenli biçimde kullanıma kapatılmalı, enerji uygun noktadan kesilmeli ve suyun kaynağı bina yönetimi tarafından durdurulmalıdır.

Su tahliye edildikten sonra motor, fren, kuyu dibi ekipmanları, tamponlar, elektrik tesisatı, sensörler ve bağlantılar kontrol edilmeden asansör çalıştırılmamalıdır.

Kurtarma Sonrasında Yapılması Gereken Teknik Kontroller

Mahsur kalan kişilerin çıkarılması olayın sona erdiği anlamına gelmez. Kurtarmanın ardından teknisyen, arızanın nedenini araştırmalı ve asansörün güvenli biçimde çalışıp çalışamayacağına karar vermelidir.

Kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Arızanın oluşmasına neden olan hata kaydı
• Kapı kilitleri ve kapı emniyet devresi
• Kabin ve kat kapısı hareketleri
• Şebeke gerilimi ve faz sıralaması
• Kumanda panosu hata geçmişi
• Fren ve tahrik sistemi
• Halat, kasnak ve bağlantılar
• Seviyeleme ve kat duruş hassasiyeti
• Limit ve son durdurma elemanları
• Acil alarm ve haberleşme sistemi
• Kabin aydınlatması ve acil aydınlatma
• Otomatik veya manuel kurtarma sistemi

Arızanın nedeni net biçimde bulunamıyorsa, güvenlik devresinde kararsızlık varsa veya aynı hata tekrar ediyorsa asansör kullanıma açılmamalıdır. Bina yöneticisine durum açıkça anlatılmalı ve gerekli parça değişimi ya da ayrıntılı inceleme tamamlanana kadar asansörün kapalı kalacağı bildirilmelidir.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği; bakım, bina sorumlusunun yükümlülükleri ve yetkili servis faaliyetleri için temel çerçeveyi belirler. Müdahalenin yetkili servis organizasyonu içinde, kayıtlı ve izlenebilir şekilde yürütülmesi önemlidir. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Olay Kaydı ve Bina Yöneticisinin Bilgilendirilmesi

Acil müdahale sonrasında yalnızca “arıza giderildi” şeklinde kısa bir not yazılması yeterli değildir. Olay kaydı, sonraki arızaların önlenmesi ve firmanın yaptığı işlemi kanıtlaması açısından ayrıntılı tutulmalıdır.

Servis kaydında en az şu bilgiler bulunmalıdır:

• Çağrının alınma tarihi ve saati
• Teknisyenin olay yerine varış saati
• Asansörün bina ve cihaz bilgileri
• Mahsur kalan kişi sayısı
• Kabinin bulunduğu konum
• İlk tespit edilen durum
• Uygulanan kurtarma yöntemi
• Yapılan teknik kontroller
• Arızanın tespit edilen veya muhtemel nedeni
• Değiştirilen ya da ayarlanan parçalar
• Asansörün açık veya kapalı bırakıldığı bilgisi
• Bina sorumlusuna yapılan açıklamalar
• Gerekli takip işlemleri
• Varsa fotoğraf, ölçüm ve hata kodları

Bu kayıtları kâğıt formlar yerine Asansorex gibi bir asansör bakım takip yazılımında tutmak; çağrı saati, teknisyen yönlendirmesi, müdahale süresi, fotoğraflar ve yapılan işlemler gibi bilgilerin tek dosyada saklanmasını sağlar. Böylece aynı asansörde tekrarlanan arızalar daha kolay görülebilir.

Bina yöneticisine teknik terimlerle dolu belirsiz bir açıklama yapmak yerine net bilgi verilmelidir. Örneğin:

“Kabin üçüncü ve dördüncü kat arasında kapı güvenlik devresi hatası nedeniyle durmuştu. Yolcular güvenli şekilde çıkarıldı. Kapı kilidi ayarlandı ancak kilit mekanizmasında aşınma görüldüğü için asansör geçici olarak kapatıldı. Parça değişimi tamamlandıktan sonra yeniden kontrol edilecek.”

Bu açıklama; ne olduğunu, ne yapıldığını ve bundan sonra ne yapılması gerektiğini açıkça gösterir.

Acil Müdahaleye Hazırlık İçin Firma Kontrol Listesi

Acil durum başarısı yalnızca teknisyenin tecrübesine bırakılamaz. Bakım firmasının önceden hazırlanmış bir sistemi bulunmalıdır.

• Her asansör için güncel kurtarma talimatı saklanmalıdır.
• Teknisyenlere düzenli kurtarma eğitimi verilmelidir.
• Nöbetçi personel ve yedek personel planı oluşturulmalıdır.
• Acil çağrıların tek merkezden kaydedilmesi sağlanmalıdır.
• Makine dairesi ve bina erişim bilgileri güncel tutulmalıdır.
• Kurtarma anahtarları ve ölçüm cihazları düzenli kontrol edilmelidir.
• Kişisel koruyucu donanımlar araçlarda eksiksiz bulunmalıdır.
• Riskli müdahalelerde ikinci teknisyen görevlendirme kuralı belirlenmelidir.
• Bina yöneticilerine yetkisiz müdahalenin tehlikeleri anlatılmalıdır.
• Her acil olaydan sonra neden ve tekrar riski değerlendirilmelidir.

Acil müdahale kayıtlarının dijital ortamda izlenmesi, hangi asansörlerin daha sık mahsur kalma vakası oluşturduğunu ve hangi hata türlerinin tekrar ettiğini görmeyi kolaylaştırır. Asansorex üzerinden arıza geçmişi, teknisyen işlemleri ve fotoğraflı servis kayıtları birlikte incelenerek önleyici bakım planı geliştirilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mahsur kalan kişiyi bina görevlisi çıkarabilir mi?

Genel güvenlik yaklaşımına göre kurtarma işlemi, bu konuda eğitim almış ve asansörün kurtarma yöntemini bilen yetkili kişiler tarafından yapılmalıdır. Bina görevlisinin yalnızca anahtara sahip olması, teknik kurtarma yapabileceği anlamına gelmez. Yanlış kapı açma işlemi kuyuya düşme veya sıkışma riski oluşturabilir.

Teknisyen kabin kat seviyesinde değilken kapıyı açabilir mi?

Kabin güvenli tahliye seviyesine getirilmeden kapının açılması tercih edilmemelidir. Seviye farkı varsa yolcuların çıkmaya çalışması tehlikelidir. Özel kurtarma gerektiren durumlarda firmanın prosedürü, üretici talimatı ve gerekli yardımcı ekipman kullanılmalıdır.

Kurtarma tamamlandıktan sonra asansör hemen çalıştırılabilir mi?

Hayır. Önce arızanın nedeni araştırılmalı, emniyet devreleri ve ilgili ekipmanlar kontrol edilmelidir. Arızanın nedeni bulunamıyorsa veya güvenli çalışmadan şüphe ediliyorsa asansör kapalı bırakılmalıdır.

Mahsur kalma durumunda doğrudan itfaiye aranmalı mı?

Sağlık problemi, yangın, duman, deprem, su baskını veya kişinin güvenli şekilde çıkarılmasını engelleyen özel bir risk varsa ilgili acil ekiplerden destek alınmalıdır. Normal teknik mahsur kalma vakalarında ise yetkili bakım firması hızla yönlendirilmelidir.

Elektrik kesildiğinde teknisyen ana şalteri açıp kapatabilir mi?

Enerjinin rastgele kesilip verilmesi doğru değildir. Önce arızanın nedeni, şebeke durumu, otomatik kurtarma sistemi ve kumanda panosu kontrol edilmelidir. Ani enerji dönüşü kabinin veya kapıların beklenmedik hareketine neden olabilir.

Acil müdahale kaydı neden önemlidir?

Kayıtlar müdahale süresini, uygulanan işlemi ve asansörün hangi durumda bırakıldığını gösterir. Ayrıca tekrar eden arızaların analiz edilmesini, bina yöneticisinin doğru bilgilendirilmesini ve bakım firmasının hizmetini belgelendirmesini sağlar.

Özet

Asansör acil durumlarında teknisyenin başarısı yalnızca olay yerine hızlı ulaşmasıyla ölçülmez. Doğru bilgi toplamak, riskleri değerlendirmek, mahsur kalan kişilerle sakin iletişim kurmak, kabini güvenli konuma getirmek, yetkisiz müdahaleyi önlemek ve sistem kontrol edilmeden asansörü hizmete açmamak temel kurallardır.

Kurtarma sonrasında ayrıntılı teknik kontrol yapılmalı, olay kayıt altına alınmalı ve bina yöneticisine anlaşılır bilgi verilmelidir. Hazırlıklı ekip, güncel kurtarma talimatı ve düzenli tutulan servis geçmişi; hem yolcu güvenliğini artırır hem de bakım firmasının acil durum operasyonunu daha kontrollü hâle getirir.