Arızalı Asansörü Güvenli Devre Dışı Bırakma

İÇERİK (MARKDOWN)

Arızalanan bir asansörün güvenli biçimde devre dışı bırakılması, yalnızca kumandadan kapatılması veya giriş katına bir uyarı kâğıdı asılması anlamına gelmez. Kabinin konumu, kapıların kilit durumu, içeride yolcu bulunup bulunmadığı, elektriksel ve mekanik riskler, bina sakinlerinin bilgilendirilmesi ve yeniden devreye alma yetkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Yanlış yapılan bir devre dışı bırakma işlemi; kullanıcıların katta bulunmayan kabine adım atması, kapıların zorlanması, yetkisiz kişilerin sistemi yeniden çalıştırması veya teknisyenin enerjili ekipman üzerinde çalışması gibi ciddi risklere yol açabilir. Bu rehberde bakım firmalarının, teknisyenlerin ve bina yöneticilerinin arızalı asansör karşısında hangi sırayla hareket etmesi gerektiğini uygulamaya dönük biçimde ele alacağız.

Asansör Hangi Durumlarda Hemen Devre Dışı Bırakılmalıdır?

Her arıza aynı risk seviyesinde değildir. Kat göstergesinin çalışmaması ile kapı kilidinin güvenilir biçimde devreye girmemesi aynı şekilde değerlendirilemez. Ancak kullanıcı güvenliğini doğrudan etkileyen bir belirti varsa, arızanın kesin nedeni henüz bulunmamış olsa bile asansör kullanım dışına alınmalıdır.

Aşağıdaki durumlarda asansörün çalışmaya devam etmesine izin verilmemelidir:

• Kabin katta değilken kat kapısının açılabilmesi
• Kabin veya kat kapısının tam kapanmadan hareket başlaması
• Asansörün kat seviyesinde belirgin şekilde aşağıda veya yukarıda durması
• Kontrol dışı hareket, kayma ya da ani hızlanma belirtisi
• Fren sisteminden şüphe edilmesi
• Yanık kokusu, duman, ark veya aşırı ısınma görülmesi
• Kumanda panosu, makine dairesi ya da kuyuya su girmesi
• Emniyet devresinin geçici bağlantıyla veya köprüleme yapılarak çalıştırılması
• Kabin içinde yolcu varken tekrarlayan duruş veya kapıda sıkışma yaşanması
• Halat, kasnak, askı, kapı kilidi veya taşıyıcı ekipmanda görünür hasar bulunması
• Yangın, deprem, su baskını ya da bina içi elektrik arızası sonrasında güvenli çalışmadan emin olunamaması
• Periyodik kontrolde asansörün güvensiz olarak değerlendirilmesi

Periyodik kontrol sonucunda verilen kırmızı etiket, asansörün güvensiz olarak sınıflandırıldığını gösterir. Böyle bir asansörün eksikleri giderilip gerekli kontrol süreçleri tamamlanmadan kullanıma açılması doğru değildir. Bakanlığın yayımladığı uygulama bilgilerinde kırmızı etiket “güvensiz”, sarı etiket ise “kusurlu” durum için kullanılmaktadır. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Arızanın nedeni henüz kesinleşmemiş olsa bile kullanıcı güvenliğini etkileyen bir şüphe varsa, önce kullanım durdurulmalı, teşhis daha sonra yapılmalıdır.

İlk Müdahalede İzlenecek Güvenlik Sırası

Arıza bildirimi alındığında ilk amaç, sistemi hemen onarmaya çalışmak değil, insanları ve çalışma alanını güvenli hâle getirmektir. Özellikle bina görevlisi veya yönetici, teknik müdahale ile çevresel güvenlik tedbirlerini birbirinden ayırmalıdır.

1. Kabinde insan olup olmadığını doğrulayın

İlk olarak kabin içinde mahsur kalan yolcu bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Kabin içi alarm, interkom, telefon veya kapı aralığından iletişim kurulabilir.

Mahsur kalan kişi varsa:

• Sakin kalması istenmeli
• Kapıyı zorlamaması söylenmeli
• Kabinden kendi imkânıyla çıkmaya çalışması engellenmeli
• Yetkili servis ekibine derhal haber verilmeli
• Sağlık sorunu, yangın, duman veya benzeri acil tehlike varsa acil yardım birimleri bilgilendirilmeli

Bina görevlisinin tornavida, üçgen anahtar veya başka bir araçla kat kapısını açarak yolcu çıkarmaya çalışması ciddi risk oluşturur. Kabin kat seviyesinde görünse bile beklenmedik hareket ihtimali tamamen ortadan kalkmış olmayabilir.

2. Asansör çağrılarını durdurun

Teknik imkân varsa ve işlem yetkili kişi tarafından yapılıyorsa asansörün normal çağrı alması engellenmelidir. Arızalı sistemin tekrar hareket etmesine neden olabilecek kabin ve kat çağrıları devre dışı bırakılır.

Ancak bina yöneticisi veya görevli, kumanda panosunu açmamalı, sigorta değiştirmemeli ya da emniyet devresine müdahale etmemelidir. Yönetimin görevi alanı korumak, kullanıcıları bilgilendirmek ve yetkili servisi çağırmaktır.

3. Tüm duraklarda kullanıcı erişimini kontrol edin

Yalnızca zemin kata levha asmak yeterli değildir. Kullanıcılar asansörü farklı katlardan çağırabilir. Bu nedenle mümkünse her katta görünür uyarı bulunmalı ve özellikle yoğun kullanılan katlarda fiziksel erişim kontrolü sağlanmalıdır.

Kat kapılarından birinin kilitlenmediği veya açık kaldığı durumlarda kapının önü dayanıklı bir bariyerle çevrilmelidir. Sandalye, saksı, temizlik kovası veya tek parça şerit gibi kolayca kaldırılabilecek malzemeler güvenli bariyer sayılmaz.

Güvenli Devre Dışı Bırakma Adımları

Aşağıdaki teknik işlemler, asansörün yapısını bilen yetkili servis personeli veya görevlendirilmiş uzman teknisyen tarafından yapılmalıdır. Kullanılacak kesin yöntem; asansörün elektrikli veya hidrolik olması, kumanda sistemi, kurtarma tertibatı, kesici yapısı ve üretici talimatlarına göre değişebilir.

1. Kabini güvenli konuma alın

Sistem güvenli biçimde hareket ettirilebiliyorsa kabin uygun bir kata alınır ve içindeki yolcular tahliye edilir. Fakat fren, kapı kilidi, askı sistemi veya kontrol dışı hareket şüphesi varsa kabini normal kumandayla hareket ettirmek riskli olabilir.

Bu durumda teknisyen, arızanın niteliğine göre kurtarma prosedürünü uygular. Kabini kata getirmek için emniyet devresini köprülemek veya kapı kilidini geçici olarak devre dışı bırakmak standart bir çözüm gibi kullanılmamalıdır.

2. Kapıların kapalı ve kilitli olduğunu doğrulayın

Kabinin tahliyesinden sonra bütün kat kapıları kontrol edilmelidir. Her kapının mekanik olarak kapandığı ve kilitlendiği doğrulanmadan çalışma alanı terk edilmemelidir.

Özellikle şu noktalar kontrol edilir:

• Kabinin bulunmadığı katta kapı açılmıyor mu?
• Kilit dili tam olarak yerine oturuyor mu?
• Kapı elle çekildiğinde açılıyor mu?
• Kapı yayı veya kapatma ağırlığı görevini yapıyor mu?
• Kapı kanadı rayından çıkmış mı?
• Kilit kontağı ile mekanik kilitleme birbiriyle uyumlu mu?

Elektriksel olarak kilit sinyalinin görülmesi, mekanik kilidin gerçekten tuttuğu anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle fiziksel kontrol de yapılmalıdır.

3. Enerjiyi uygun noktadan izole edin

Asansör üzerinde bakım veya arıza tespiti yapılacaksa enerji izolasyonu uygulanmalıdır. Genel uygulamada ana kesici kapatılır, yeniden açılması fiziksel olarak engellenir ve üzerine işlemi yapan kişiyi belirten uyarı etiketi yerleştirilir.

Bu yöntem çoğu işletmede kilitleme ve etiketleme olarak adlandırılır.

Enerji izolasyonu sırasında yalnızca ana şebeke beslemesi düşünülmemelidir. Sistemde aşağıdaki ikincil enerji kaynakları bulunabilir:

• Otomatik kurtarma sistemi aküleri
• UPS veya kesintisiz güç kaynağı
• Kabin aydınlatma beslemesi
• Alarm ve haberleşme aküsü
• Hidrolik sistemde basınç altında kalan yağ
• Hareketli parçaların mekanik potansiyel enerjisi
• Fren açma veya manuel kurtarma devresi

Teknisyen, enerjinin kesildiğini yalnızca ekranın kapanmasına bakarak kabul etmemeli; uygun ölçüm cihazıyla gerilim yokluğunu doğrulamalıdır.

4. Yeniden çalıştırmayı engelleyin

Devre dışı bırakılan asansör, başka bir teknisyen, bina görevlisi veya kullanıcı tarafından yanlışlıkla yeniden çalıştırılmamalıdır. Kesici kilidi, uyarı etiketi, makine dairesi erişim kontrolü ve firma içi bilgilendirme birlikte uygulanmalıdır.

Uyarı etiketinde en az şu bilgiler bulunabilir:

• Asansörün kullanım dışı olduğu
• Devre dışı bırakılma tarihi ve saati
• Devre dışı bırakan firma veya teknisyen
• Arızanın kısa açıklaması
• Yetkisiz açmanın yasak olduğu
• İletişim kurulacak servis numarası

Uyarı Levhası ve Fiziksel Bariyer Nasıl Olmalıdır?

“Arızalıdır” yazan küçük bir kâğıt, özellikle kalabalık konutlarda, hastanelerde, iş merkezlerinde veya alışveriş alanlarında yeterli görünürlük sağlamaz. Levha dikkat çekici, okunabilir ve bütün kullanıcıların anlayabileceği kadar açık olmalıdır.

Önerilen ifade şöyledir:

ARIZALIDIR – KULLANMAYINIZ

Teknik kontrol tamamlanmadan asansör hizmete açılmayacaktır.

Levha kapının açılmasını veya kilit mekanizmasını engelleyecek şekilde yapıştırılmamalıdır. Her katta görünür bir noktaya yerleştirilmeli, ihtiyaç varsa yönlendirme ve alternatif erişim bilgisi de eklenmelidir.

Risk veya durum	Alınması gereken tedbir	Sorumlu taraf
Normal çalışmayı engelleyen teknik arıza	Çağrıları durdurma, levha asma, servis kaydı açma	Bina yönetimi ve bakım firması
Kat kapısının kilitlenmemesi	Kapıyı güvenli kapatma, alanı sert bariyerle çevirme	Yetkili teknisyen
Kabinde mahsur kalma	İletişim kurma, yetkili kurtarma ekibini yönlendirme	Bakım firması
Elektrik kokusu veya duman	Kullanımı durdurma, alanı boşaltma, enerji ve yangın prosedürünü uygulama	Bina yönetimi ve yetkili ekip
Su baskını	Asansörü çalıştırmama, kuyu ve elektrik ekipmanını kontrol ettirme	Bina yönetimi ve bakım firması
Kırmızı etiket	Asansörü kullanıma kapatma, eksikleri giderme, gerekli kontrolü yaptırma	Bina sorumlusu ve bakım firması
Onarım sonrası açılış	Fonksiyon testleri, güvenlik doğrulaması ve kayıt	Yetkili servis

Bina Yöneticisi ile Bakım Firmasının Sorumlulukları

Bina yöneticisinin görevi teknik arızayı kendi imkânlarıyla gidermek değildir. Yönetici; kullanıcı erişimini engellemek, bakım firmasına doğru bilgi vermek, gerekli belgeleri saklamak ve yetkisiz müdahaleyi önlemekle ilgilenmelidir.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamında bina sorumlusu, asansörün güvenli kullanımını sağlamak amacıyla düzenli bakım, periyodik kontrol ve gerekli onarımların yaptırılmasından sorumludur. Ayrıca tehlikeli bir durum fark edildiğinde yetkili servis müdahale edene kadar gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması gerekir. ([Sanayi Bakanlığı][2])

Bakım firmasının sorumluluğu ise bildirimi teknik olarak değerlendirmek, uygun yetkinlikte personel yönlendirmek, sistemi güvenli biçimde devre dışı bırakmak, arızayı kayıt altına almak ve kullanıma açılmadan önce gerekli kontrolleri tamamlamaktır.

İyi bir arıza kaydında şu bilgiler bulunmalıdır:

1. Arıza bildiriminin tarihi ve saati
2. Bildirimi yapan kişi
3. Kullanıcıların aktardığı belirti
4. Teknisyenin sahaya varış zamanı
5. Kabinin bulunduğu konum
6. Uygulanan güvenlik tedbirleri
7. Enerji izolasyonunun nasıl yapıldığı
8. Değiştirilen veya onarılan parçalar
9. Yapılan testler
10. Yeniden devreye alma tarihi ve onayı

Bu kayıtları kâğıt formlar arasında aramak yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında saklamak; arıza bildirimi, teknisyen yönlendirme, fotoğraf, işlem notu ve yeniden açılış bilgisinin tek geçmiş üzerinde izlenmesini kolaylaştırır.

Asansör Yeniden Devreye Alınmadan Önce Ne Kontrol Edilmelidir?

Arızanın görünürde ortadan kalkması, asansörün doğrudan kullanıcıya açılabileceği anlamına gelmez. Örneğin kapı kilidi temizlendikten sonra sistem bir kez hareket etmiş olabilir; ancak bütün katlarda kilit fonksiyonunun ve kapı kapanmasının ayrı ayrı doğrulanması gerekir.

Yeniden devreye alma öncesinde arızanın türüne göre şu kontroller yapılmalıdır:

• Arızanın asıl nedeni giderildi mi?
• Geçici bağlantı, köprü veya test kablosu kaldırıldı mı?
• Bütün koruyucu kapaklar kapatıldı mı?
• Kat ve kabin kapıları güvenli çalışıyor mu?
• Emniyet devresi normal durumda mı?
• Kabin seviyeleme doğruluğu uygun mu?
• Aşağı ve yukarı yönde deneme sürüşü yapıldı mı?
• Alarm ve haberleşme sistemi çalışıyor mu?
• Otomatik kurtarma sistemi normal konuma alındı mı?
• Makine dairesinde alet veya malzeme unutuldu mu?
• Kuyu dibi, kabin üstü ve çalışma alanı boşaltıldı mı?
• Enerji kilidi yalnızca kilidi takan yetkili kişi tarafından kaldırıldı mı?

Testler tamamlandıktan sonra uyarı levhaları ve bariyerler kaldırılır. Bina yönetimine arızanın giderildiği, asansörün hangi testlerden geçirildiği ve varsa takip edilmesi gereken durumlar yazılı olarak bildirilmelidir.

Ciddi güvenlik bileşenlerini ilgilendiren onarımlarda yalnızca kısa bir deneme sürüşüyle yetinilmemeli; ilgili bakım talimatları, üretici dokümanları ve geçerli kontrol gereklilikleri dikkate alınmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Arızalı asansörü devre dışı bırakırken en sık görülen hata, işi yalnızca elektrik kesmekten ibaret görmektir. Elektrik kesilmiş olsa bile açık kalan bir kat kapısı ciddi düşme riski oluşturabilir.

Kaçınılması gereken diğer hatalar şunlardır:

• Sadece giriş katına uyarı levhası asmak
• Kapıyı bantla kapatmayı yeterli görmek
• Kat kapısını kilitlemeden binadan ayrılmak
• Ana şalteri kapatıp kilitleme uygulamamak
• ARD veya akü beslemesini dikkate almamak
• Teknisyen gelmeden kapıları zorla açmak
• Arızayı gidermeden sistemi tekrar tekrar resetlemek
• Emniyet devresini köprüleyerek kullanıcı taşımak
• Onarım sonrası test kaydı oluşturmamak
• Bina yönetimine bilgi vermeden asansörü açmak
• Kırmızı etiketli asansörü normal arıza gibi değerlendirmek

Özellikle tekrarlayan arızalarda yalnızca sistemi resetleyerek hizmete devam etmek, arızanın gerçek nedenini gizleyebilir. Aynı kapı kilidi, kontaktör, seviye sensörü veya haberleşme hatası kısa aralıklarla tekrar ediyorsa kök neden analizi yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arızalı asansörün elektriğini bina yöneticisi kesebilir mi?

Bina yöneticisi teknik çalışma yapmak amacıyla kumanda panosuna müdahale etmemelidir. Acil durum prosedüründe tanımlanmış, erişilebilir bir ana kesici bulunuyorsa ve yangın, duman veya elektriksel tehlike gibi acil bir durum söz konusuysa bina prosedürüne göre hareket edilebilir. Teknik izolasyon ve yeniden açma işlemi yetkili servis tarafından yapılmalıdır.

Uyarı levhası yalnızca giriş katına asılabilir mi?

Hayır. Kullanıcılar asansöre bütün katlardan erişebildiği için mümkün olan her durakta görünür uyarı bulunmalıdır. Kat kapısında güvenlik sorunu varsa levhaya ek olarak fiziksel bariyer kullanılmalıdır.

Kabin katta kaldıysa kapı bina görevlisi tarafından açılabilir mi?

Yetkisiz kişilerin kat kapısını açması doğru değildir. Kabin katta görünse bile seviye farkı veya beklenmedik hareket riski bulunabilir. Tahliye, eğitimli ve yetkilendirilmiş kişiler tarafından uygun kurtarma prosedürüyle yapılmalıdır.

Asansörü kapatmak için stop butonuna basmak yeterli midir?

Hayır. Stop butonu, sistemin bütün enerji kaynaklarını izole etmez ve başka bir kişinin butonu eski konumuna getirmesini engellemez. Bakım çalışmasında uygun kesme, kilitleme, etiketleme ve gerilim yokluğu doğrulaması gerekir.

Arıza giderildikten sonra asansörü kim açmalıdır?

Asansörü, arızayı gideren ve gerekli güvenlik testlerini tamamlayan yetkili servis personeli devreye almalıdır. Bina görevlisi veya kullanıcı, şalteri açarak kendi başına sistemi çalıştırmamalıdır.

Arıza nedeniyle kapatılan asansör ile kırmızı etiketli asansör aynı mıdır?

Hayır. Bakım firması tespit ettiği bir arıza nedeniyle asansörü tedbir amaçlı kullanım dışı bırakabilir. Kırmızı etiket ise periyodik kontrol sonucunda asansörün güvensiz olarak sınıflandırıldığını gösteren resmi kontrol sonucudur. Her iki durumda da güvenlik şartları sağlanmadan kullanım başlamamalıdır.

Özet

Arızalı asansörü güvenli devre dışı bırakmak; yolcuları kontrol etmek, kullanıcı erişimini önlemek, kapıları güvenli durumda bırakmak, enerjiyi doğru noktadan izole etmek, yeniden çalıştırmayı engellemek ve bütün işlemleri kayıt altına almak anlamına gelir.

Bina yöneticisi alan güvenliği ve iletişimi sağlamalı, teknik müdahale ise yalnızca yetkili servis personeli tarafından yapılmalıdır. Arıza giderildikten sonra kapılar, emniyet devresi, seviyeleme, hareket ve haberleşme fonksiyonları test edilmeden asansör yeniden kullanıma açılmamalıdır.

Arıza bildirimi, teknisyen müdahalesi, fotoğraflar, değiştirilen parçalar ve devreye alma onayı Asansorex üzerinden dijital olarak kaydedildiğinde hem bakım firması hem bina yöneticisi hangi işlemin ne zaman yapıldığını açık biçimde takip edebilir.