Asansör Devreye Alma Test Protokolü

İÇERİK (MARKDOWN)

Yeni monte edilen bir asansörün hareket etmesi, sistemin devreye almaya hazır olduğu anlamına gelmez. Asansörün kullanıcıya teslim edilmesinden önce mekanik, elektriksel ve fonksiyonel kontrollerin belirli bir sıra içinde gerçekleştirilmesi; sonuçların ölçüm değerleri, test yöntemi ve sorumlu personel bilgileriyle kayıt altına alınması gerekir. Asansör devreye alma test protokolü, montajın projeye uygunluğunu doğrulayan, güvenlik fonksiyonlarının çalıştığını gösteren ve teslimat sürecindeki belirsizlikleri azaltan temel teknik kayıtlardan biridir.

Bu rehberde devreye alma öncesi hazırlıktan güvenlik devrelerine, kapı testlerinden fren ve kurtarma senaryolarına kadar uygulanabilecek pratik bir kontrol sistemi bulabilirsiniz. Ancak burada verilen adımlar genel bir çerçevedir. Gerçek test yöntemi; asansörün tahrik tipine, kapasitesine, hızına, durak sayısına, onaylı projesine, üretici talimatlarına ve uygulanan uygunluk değerlendirme yöntemine göre belirlenmelidir.

Asansör Devreye Alma Test Protokolü Nedir?

Devreye alma test protokolü, yeni montajı veya kapsamlı modernizasyonu tamamlanan bir asansörün kullanım öncesinde hangi kontrollerden geçirildiğini gösteren teknik belgedir. Protokolde yalnızca “kontrol edildi” ifadesinin bulunması yeterli değildir. Kontrolün nasıl yapıldığı, hangi cihazın kullanıldığı, ölçüm sonucu, kabul kriteri ve uygunsuzluk varsa yapılan düzeltme açıkça yazılmalıdır.

Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB), piyasaya arz edilen asansörlerde temel sağlık ve güvenlik gereklerinin karşılanmasını ve uygunluk değerlendirme işlemlerinin tamamlanmasını esas alır. Teknik dosya, uygunluk değerlendirme sürecinin önemli parçalarından biridir. TSE de ilgili belgelendirme süreçlerinde asansör teknik dosyasını başvuru belgeleri arasında belirtmektedir. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Devreye alma protokolü şu amaçlara hizmet eder:

• Montajın onaylı proje ve uygulama belgeleriyle karşılaştırılması
• Güvenlik tertibatlarının çalışmasının doğrulanması
• Elektriksel ölçümlerin kayıt altına alınması
• Kapı, fren, tahrik ve kumanda sistemlerinin denenmesi
• Kurtarma ve acil durum fonksiyonlarının kontrol edilmesi
• Eksiklerin kullanıcı tesliminden önce tespit edilmesi
• Teknik dosya ve servis geçmişi için izlenebilir kayıt oluşturulması

Devreye alma protokolü, uygunluk değerlendirmesinin veya A tipi muayene kuruluşunun gerçekleştireceği ilk periyodik kontrolün yerine geçmez. Firma içi testlerle resmî kontrol süreçleri birbirini tamamlayan ancak farklı amaçlara sahip uygulamalardır.

Teste Başlamadan Önce Yapılması Gereken Hazırlıklar

Devreye alma testine doğrudan kabini hareket ettirerek başlanmamalıdır. İlk aşama, çalışma alanını güvenli hâle getirmek ve montajın görsel ön kontrolünü tamamlamaktır.

Çalışma alanının güvenliği

Kuyu, kabin üstü, kuyu dibi ve makine alanında aynı anda çalışan ekipler arasında iletişim kurulmalıdır. Test sırasında yetkisiz kişilerin asansörü çağırması veya enerji sistemine müdahale etmesi engellenmelidir.

Başlamadan önce şu önlemler alınmalıdır:

1. Kat kapılarının ve çalışma alanlarının erişimi kontrol altına alınmalıdır.
2. Gerekli durumlarda enerji kesme ve yeniden enerjilendirme prosedürü uygulanmalıdır.
3. Kabin üstü ve kuyu dibi stop anahtarlarının erişilebilir olduğu doğrulanmalıdır.
4. Test ekibi görev dağılımı yapmalıdır.
5. Ölçüm cihazlarının uygunluğu ve kalibrasyon durumu kontrol edilmelidir.
6. Kullanılacak test ağırlıkları güvenli biçimde taşınmalı ve sabitlenmelidir.
7. Haberleşme yöntemi belirlenmeden hareket testi yapılmamalıdır.

Belgelerin ön kontrolü

Sahadaki sistem ile teknik dosyadaki bilgiler aynı olmalıdır. Örneğin projede belirtilen motor, hız regülatörü, tampon, güvenlik tertibatı veya kapı kilidi yerine farklı bir ürün kullanılmışsa bu durum test sırasında yalnızca not alınarak geçiştirilemez.

Kontrol edilmesi gereken başlıca belgeler şunlardır:

• Onaylı uygulama ve yerleşim projeleri
• Elektrik bağlantı şemaları
• Kumanda sistemi parametre listesi
• Güvenlik aksamlarına ait uygunluk belgeleri
• Kullanılan ürünlerin marka, model ve seri numaraları
• Montaj ve kullanım talimatları
• Risk değerlendirmesi ve test prosedürleri
• Uygunluk değerlendirmesine ilişkin firma kayıtları
• Kurtarma ve tahliye talimatları

Devreye Alma Testleri Hangi Sırayla Yapılmalıdır?

Test sırası rastgele belirlenmemelidir. Önce sabit ve görsel kontroller, ardından düşük riskli elektriksel doğrulamalar, güvenlik zinciri testleri ve son olarak hareketli veya yüklü testler gerçekleştirilmelidir.

Test aşaması	Kontrol örnekleri	Kayıt yöntemi	Kabul yaklaşımı
Görsel ve mekanik kontrol	Bağlantılar, korkuluklar, kuyu boşlukları, sabitlemeler	Fotoğraf ve kontrol formu	Proje ve montaj talimatına uygun
Elektriksel kontrol	Topraklama, yalıtım, faz sırası, besleme gerilimi	Ölçüm değeri ve cihaz bilgisi	İlgili proje ve standarda uygun
Güvenlik zinciri	Stoplar, kilitler, final limitler, güvenlik kontakları	Fonksiyon testi	Açıldığında hareket engellenmeli
Kapı sistemi	Kilit, fotosel, kapama kuvveti, yeniden açma	Fonksiyon ve ölçüm kaydı	Güvenli ve kararlı çalışma
Tahrik ve fren	Fren açma-kapama, duruş, kayma ve tutma	Test sonucu ve gözlem	Üretici kriterlerine uygun
Yük ve seyir	Kalkış, duruş, seviyeleme, titreşim, ısınma	Kat bazlı ölçüm	Beyan değerlerine uygun
Acil durum	Alarm, haberleşme, ARD ve kurtarma	Senaryo testi	Yolcu güvenli kata ulaştırılmalı
Son kabul	Açık uygunsuzluklar ve tekrar testleri	İmzalı protokol	Kritik uygunsuzluk bulunmamalı

Mekanik ve Elektriksel Kontroller

Kuyu ve kabin üstü kontrolleri

Kuyu içindeki ekipmanların yalnızca mevcut olması değil, doğru konumlandırılması ve güvenli şekilde sabitlenmesi gerekir. Ray bağlantıları, konsollar, tamponlar, limit elemanları, kuyu aydınlatması, kablo taşıma sistemi ve karşı ağırlık bölgesi gözle kontrol edilmelidir.

Kabin üstünde özellikle şu noktalar incelenmelidir:

• Kabin üstü korkuluklarının sağlamlığı
• Revizyon kumandasının çalışma yönleri
• Normal ve revizyon hareketleri arasındaki geçiş
• Kabin üstü stop butonunun fonksiyonu
• Priz ve aydınlatmanın çalışması
• Hareketli parçalarla güvenli mesafeler
• Halat, kayış ve bağlantı elemanlarının durumu
• Kabin üstü ekipmanlarının gevşeklik kontrolü

Elektriksel ölçümler

Elektrik testlerinde yalnızca enerjinin bulunup bulunmadığına bakmak yeterli değildir. Koruma iletkeni sürekliliği, yalıtım durumu, besleme değerleri ve koruma elemanları ölçülerek kayıt altına alınmalıdır.

Protokolde ölçüm sonucu yazılırken uygun ifadesi yerine mümkünse gerçek değer kullanılmalıdır. Örneğin besleme gerilimi, topraklama sürekliliği veya yalıtım ölçümü için cihazın gösterdiği değer kaydedilmelidir. Ölçüm cihazının marka, model, seri numarası ve kalibrasyon tarihi de forma eklenmelidir.

Ölçüm sırasında elektronik kartların ve hassas cihazların üretici talimatları dikkate alınmalıdır. Yanlış noktaya uygulanan yüksek test gerilimi, kumanda kartına veya haberleşme ekipmanlarına zarar verebilir.

Güvenlik Zinciri ve Kapı Testleri

Güvenlik zinciri, asansörün hareket izni alabilmesi için kapalı olması gereken kontak ve güvenlik elemanlarından oluşur. Devreye alma sırasında her eleman ayrı ayrı açılarak kumanda sisteminin nasıl tepki verdiği kontrol edilmelidir.

Test edilmesi gereken başlıca elemanlar şunlardır:

• Kabin üstü stop anahtarı
• Kuyu dibi stop anahtarı
• Revizyon kumandası stopu
• Kat kapısı kilit kontakları
• Kabin kapısı güvenlik kontağı
• Final limit anahtarları
• Hız regülatörü güvenlik kontağı
• Güvenlik tertibatı kontağı
• Halat gevşeme veya ilgili koruma kontakları
• Tampon kontakları, sistemde bulunuyorsa
• Acil durdurma ve bakım kumandaları

Bir güvenlik kontağı açıldığında hareketin engellenmesi gerekir. Kontağı köprüleyerek sistemi sürekli çalışır durumda bırakmak, test yöntemi olarak kabul edilemez. Geçici test köprüleri zorunlu bir işlem için kullanılmışsa kontrollü olmalı, işlem sonunda sökülmeli ve protokolde belirtilmelidir.

Kapı testlerinde ise kilidin mekanik oturması, kilit kontağı, fotosel veya ışık perdesi, kapı hareketi ve yeniden açma fonksiyonu birlikte değerlendirilmelidir. Kapının birkaç kez sorunsuz açılıp kapanması yeterli değildir; tüm katlarda tekrarlanabilir ve kararlı çalıştığı doğrulanmalıdır.

Fren, Tahrik, Yük ve Seyir Testleri

Fren ve tahrik testleri, devreye alma sürecinin en kritik aşamalarındandır. Test yöntemi asansörün elektrikli veya hidrolik olmasına, motor ve fren yapısına, askı sistemine ve uygunluk değerlendirme planına göre değişir.

Fren testinde şu noktalar gözlenmelidir:

• Frenin komutla tam açılması
• Enerji kesildiğinde güvenli biçimde kapanması
• Fren yüzeylerinde yağlanma veya düzensiz temas bulunmaması
• Kabinin duruş sonrasında istenmeyen hareket yapmaması
• Fren bobini ve mekanik parçaların aşırı ısınmaması
• Çift devreli sistemlerde her fren bölümünün öngörülen şekilde çalışması

Yük testinde kullanılacak ağırlık ve yöntem gelişigüzel belirlenmemelidir. Onaylı proje, üretici talimatı, ilgili standart ve uygunluk değerlendirme prosedüründe belirtilen test şartları uygulanmalıdır. Test ağırlıkları kabin içine dengeli yerleştirilmeli ve seyir sırasında hareket etmeyecek şekilde emniyete alınmalıdır.

Seyir testleri boş kabinle başlayıp gerekli test yükleriyle sürdürülmelidir. Her katta şu kontroller yapılabilir:

• Kalkış ve duruş konforu
• Kat seviyeleme hassasiyeti
• Kapı bölgesine giriş davranışı
• Düşük ve yüksek hız geçişleri
• Olağan dışı ses ve titreşim
• Motor ve sürücü sıcaklığı
• Kat göstergeleri ve yön okları
• Çağrıların doğru kaydedilmesi
• Aşırı yük fonksiyonu
• En alt ve en üst durak davranışı

Bir sorun tespit edildiğinde yalnızca parametre değiştirilip teste devam edilmemelidir. Değiştirilen parametrenin eski ve yeni değeri kaydedilmeli, ilgili fonksiyon baştan test edilmelidir.

Acil Durum ve Kurtarma Senaryoları

Asansörün normal çalışması kadar enerji kesintisi veya arıza durumundaki davranışı da test edilmelidir. Özellikle otomatik kurtarma tertibatı bulunan sistemlerde yalnızca cihaz üzerindeki “hazır” göstergesinin yanması yeterli değildir.

Enerji kesintisi senaryosunda şu kontroller gerçekleştirilmelidir:

1. Şebeke enerjisi kontrollü şekilde kesilir.
2. Otomatik kurtarma sisteminin devreye girip girmediği gözlenir.
3. Kabinin öngörülen güvenli kata hareketi kontrol edilir.
4. Kapının güvenli bölgede açıldığı doğrulanır.
5. Alarm ve çift yönlü haberleşme sistemi denenir.
6. Normal enerji geri geldiğinde sistemin güvenli biçimde normal moda geçtiği kontrol edilir.
7. Akü, şarj ünitesi ve hata kayıtları incelenir.

Manuel kurtarma işleminde ise yetkili personelin erişeceği talimatların açık, okunabilir ve kullanılan sisteme uygun olması gerekir. Kurtarma talimatı başka bir motor, fren veya kumanda sistemine ait olmamalıdır.

Protokolde Bulunması Gereken Bilgiler

İyi hazırlanmış bir protokol, aylar sonra incelendiğinde bile testin nasıl gerçekleştirildiğini açıklayabilmelidir. En azından şu bilgiler bulunmalıdır:

• Bina adı ve açık adresi
• Asansör kimlik veya tesis numarası
• Kapasite, hız, durak ve seyir bilgileri
• Tahrik ve kumanda sistemi bilgileri
• Test tarihi ve başlangıç-bitiş saati
• Testi gerçekleştiren personelin adı ve görevi
• Kullanılan ölçüm cihazları
• Her test için kabul kriteri
• Ölçülen veya gözlenen sonuç
• Uygun, Uygun Değil veya Uygulanamaz durumu
• Uygunsuzluğun açıklaması
• Düzeltmeyi yapan personel
• Tekrar test tarihi ve sonucu
• Test sorumlusu ve firma yetkilisi imzaları
• Gerekli fotoğraf ve ek belge referansları

Bu kayıtları yalnızca kâğıt formlarda tutmak; fotoğrafların, ölçümlerin ve tekrar testlerinin birbirinden kopmasına neden olabilir. Bakım ve saha süreçlerini Asansorex gibi bir bakım takip yazılımıyla kayıt altına almak, test formlarının asansör kartıyla ilişkilendirilmesini ve geçmiş kayıtlara daha hızlı ulaşılmasını kolaylaştırır.

Devreye Alma ile İlk Periyodik Kontrol Arasındaki Fark

Devreye alma testi, asansör monte eden firmanın montajı tamamladıktan sonra gerçekleştirdiği teknik doğrulama sürecidir. İlk periyodik kontrol ise yetkili idare ile protokolü bulunan A tipi muayene kuruluşu tarafından yürütülen ayrı bir kontrol faaliyetidir.

Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında, Asansör Yönetmeliği’ne göre piyasaya arz edilen bir asansörün ilk periyodik kontrolünün tescil öncesinde gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. Bu nedenle firma içi devreye alma testlerinin tamamlanması, asansörün doğrudan bina kullanımına açılabileceği anlamına gelmez. ([Sanayi Bakanlığı][2])

Devreye alma protokolünde açık kalan kritik bir güvenlik uygunsuzluğu varsa sistem kullanıcıya teslim edilmemelidir. Önce sorun giderilmeli, ilgili test yeniden yapılmalı ve yeni sonuç kayıt altına alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Asansör devreye alma testini kim yapmalıdır?

Testler, ilgili asansör sistemi konusunda eğitimli ve yetkilendirilmiş teknik personel tarafından gerçekleştirilmelidir. Yük, fren, güvenlik tertibatı ve elektriksel ölçüm gibi kritik testlerde görev dağılımı açık olmalı ve test sorumlusu belirlenmelidir.

Devreye alma protokolü her asansör için ayrı mı hazırlanır?

Evet. Aynı projede birbirine benzer birden fazla asansör bulunsa bile her asansörün seri numaraları, ayarları, ölçüm değerleri ve test sonuçları farklı olabilir. Bu nedenle ayrı protokol düzenlenmelidir.

İlk periyodik kontrol devreye alma testinin yerine geçer mi?

Hayır. Devreye alma testi montaj ve teslim sürecinin teknik kontrolüdür. İlk periyodik kontrol ise A tipi muayene kuruluşu tarafından yürütülen resmî kontrol sürecidir. İki işlem birbirinin alternatifi değildir.

Test sırasında bir güvenlik kontağı çalışmazsa ne yapılmalıdır?

Asansör normal kullanıma açılmamalıdır. Uygunsuzluk kaydedilmeli, arızanın nedeni giderilmeli ve yalnızca ilgili parça değil, güvenlik zincirinin tamamı yeniden test edilmelidir.

Test sonuçlarında yalnızca “çalışıyor” yazılması yeterli midir?

Hayır. Ölçülebilen kontrollerde gerçek değer, fonksiyon testlerinde uygulanan yöntem ve gözlenen sonuç yazılmalıdır. “Çalışıyor” ifadesi testin hangi şartlarda yapıldığını açıklamaz.

Devreye alma kayıtları ne kadar süre saklanmalıdır?

Belgeler, teknik dosya ve firma kalite sistemi içindeki saklama kurallarına göre muhafaza edilmelidir. İlgili mevzuat, sözleşme ve uygunluk değerlendirme gereklilikleri dikkate alınmalı; kayıtlar gerektiğinde hızlıca sunulabilecek şekilde düzenlenmelidir.

Özet

Asansör devreye alma test protokolü, tamamlanmış görünen bir montajın gerçekten güvenli ve teslimata hazır olup olmadığını gösteren temel teknik kayıttır. Etkili bir protokol; belge kontrolüyle başlamalı, mekanik ve elektriksel incelemelerle devam etmeli, güvenlik zinciri, kapılar, fren, tahrik, yük, seyir ve kurtarma testlerini kapsamalıdır.

En önemli nokta, kontrollerin yalnızca yapılması değil, ölçülebilir ve izlenebilir biçimde kaydedilmesidir. Uygunsuzluklar kapatılmadan ve tekrar testleri tamamlanmadan asansör kullanıcıya teslim edilmemelidir. Asansorex üzerinde asansör bazlı kontrol formları, fotoğraflar ve teknik servis kayıtları tutulması da devreye alma sonrasındaki bakım ve denetim süreçlerinde geçmişe dönük takibi kolaylaştırır.