Asansör Sismik Algılama Ayarı

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör sismik algılama ayarı, deprem riski yüksek bölgelerde asansörün deprem anında nasıl davranacağını belirleyen kritik bir güvenlik işlemidir. Bu ayar yalnızca “sensör takıldı mı?” sorusuyla sınırlı değildir; sensörün doğru yerde olması, kumanda panosuyla doğru haberleşmesi, deprem senaryosunun doğru çalışması, test kayıtlarının saklanması ve deprem sonrası tekrar devreye alma prosedürünün net olması gerekir. Bu yazıda asansör bakım firmaları, teknisyenler ve bina yöneticileri için sismik algılama ayarının ne işe yaradığını, nasıl kontrol edilmesi gerektiğini ve sahada en sık yapılan hataları pratik şekilde ele alıyoruz.

Asansör Sismik Algılama Nedir?

Asansör sismik algılama sistemi, binada belirli seviyede titreşim veya deprem etkisi oluştuğunda asansör kumanda sistemine sinyal gönderen güvenlik bileşenidir. Amaç, deprem sırasında kabinin kontrolsüz hareket etmesini, yolcuların riskli bölgede kalmasını veya karşı ağırlık-kabin hareketlerinden kaynaklı hasar ihtimalini azaltmaktır.

Genel uygulamada sistem şu mantıkla çalışır:

1. Sismik sensör binadaki titreşimi algılar.
2. Kumanda panosuna deprem sinyali gönderir.
3. Asansör mevcut çağrıları iptal eder.
4. Kabin uygun güvenli kata yönlendirilir veya güvenli konuma alınır.
5. Kapılar açık bekler ve yeni çağrı kabul edilmez.
6. Yetkili kişi kontrol etmeden sistem normal çalışmaya döndürülmez.

TS EN 81-77 standardı, deprem koşullarında asansörlerin davranışına yönelik önemli çerçeve sunar; sismik algılama sistemi devreye girdiğinde asansörün çağrıları iptal etmesi ve güvenli davranış senaryosuna geçmesi beklenir. Bazı teknik kaynaklarda, aktifleşme sonrası kabinin düşük hızla en yakın uygun kata yönlendirilmesi gibi uygulamalar da bu standardın deprem davranışı kapsamında açıklanır. ([tasfed.com][1])

Sismik algılama ayarı, yalnızca cihaz hassasiyetini ayarlamak değildir. Asıl hedef, deprem sinyali geldiğinde asansörün doğru, güvenli ve tekrarlanabilir bir senaryoyu çalıştırmasıdır.

Sismik Algılama Ayarı Neden Önemlidir?

Türkiye’de birçok bina deprem riski bulunan bölgelerde yer alır. Asansörler depremin doğrudan nedeni olmasa bile, deprem sırasında kabin, karşı ağırlık, kılavuz ray, kapı kilitleri, halatlar ve kumanda sistemi ciddi zorlanmalara maruz kalabilir. Bu nedenle sismik algılama ayarı, hem yolcu güvenliği hem de bakım firmasının sorumluluk yönetimi açısından önemlidir.

Yanlış ayarlanmış bir sistem iki farklı risk doğurur:

• Çok hassas ayar: Küçük titreşimlerde bile asansör sürekli deprem moduna girer. Bu durum bina sakinlerinde güvensizlik oluşturur, gereksiz servis çağrılarını artırır.
• Düşük hassasiyet: Gerçek deprem etkisinde sistem devreye girmeyebilir. Bu daha büyük güvenlik riskidir.

Bakım firması açısından doğru ayar, arıza tekrarını azaltır ve denetimlerde güçlü kayıt sunar. Bina yöneticisi açısından ise sistemin gerçekten çalıştığını bilmek, “cihaz var ama test edildi mi?” sorusunun cevabını netleştirir.

Asansör periyodik kontrollerinde A tipi muayene kuruluşları tarafından yapılan değerlendirmelerde güvenlik bileşenleri ve uygunsuzluklar raporlanır. Türkiye’de asansörlerin yılda en az bir kez periyodik kontrolden geçirilmesi gerektiği TSE’nin asansör kontrol bilgilendirmelerinde de belirtilir. ([Türkiye Seyahat Etme Derneği][2])

Asansör Sismik Algılama Ayarı Öncesi Kontrol Listesi

Sahada yapılan en büyük hata, doğrudan test butonuna basıp “çalışıyor” demektir. Oysa ayar öncesinde sensörün montaj noktası, beslemesi, pano bağlantısı ve senaryo parametreleri kontrol edilmelidir.

Kontrol Noktası	Ne Kontrol Edilir?	Risk
Sensör montaj yeri	Cihaz sağlam, titreşimi doğru algılayacak yüzeye sabit mi?	Yanlış algılama veya hiç algılamama
Besleme voltajı	Üretici değerlerine uygun enerji var mı?	Hatalı sinyal, cihaz reseti
Röle/sinyal çıkışı	Kumanda panosuna doğru kontak gidiyor mu?	Deprem modu çalışmayabilir
Pano parametresi	Deprem girişi aktif ve doğru tanımlı mı?	Sinyal gelir ama senaryo başlamaz
Kat seçimi	Kabin hangi kata veya bölgeye yönlenecek?	Riskli katta durma
Kapı davranışı	Kapı açık bekleme senaryosu doğru mu?	Yolcu tahliyesi zorlaşır
Reset prosedürü	Kim, ne zaman, nasıl normale alacak?	Kontrolsüz tekrar devreye alma
Bakım kaydı	Test sonucu forma işlendi mi?	Denetimde kanıt eksikliği

Bu kontrollerin tamamı kayıt altına alınmalıdır. Kâğıt formla takip yapılabilir; ancak çok sayıda bina ve cihaz yöneten firmalarda kayıtların kaybolması sık görülür. Bu noktada Asansorex gibi bir bakım takip yazılımı kullanmak, sismik algılama test tarihlerini, teknisyen notlarını, fotoğrafları ve kontrol formlarını bina bazında saklamayı kolaylaştırır.

Sismik Sensör Ayarı Nasıl Yapılır?

Sismik sensör ayarı marka, model, bina yapısı ve kumanda panosu tipine göre değişir. Bu nedenle her zaman üretici dokümanı, proje bilgisi ve yetkili teknik personel esas alınmalıdır. Aşağıdaki adımlar genel saha yaklaşımıdır.

1. Cihazın Fiziksel Montajını Kontrol Et

Sensör sağlam bir zemine veya üreticinin önerdiği montaj yüzeyine sabitlenmelidir. Gevşek bağlantı, titreşimi büyüterek yanlış alarm oluşturabilir. Tam tersi, titreşimi yeterince iletmeyen bir yüzey de cihazın geç algılamasına neden olabilir.

Kontrol edilmesi gerekenler:

• Cihaz gövdesi gevşek mi?
• Montaj vidaları sıkı mı?
• Cihaz su, nem, yağ veya yoğun tozdan etkileniyor mu?
• Kablo girişleri düzgün mü?
• Cihaz üzerinde darbe izi var mı?

2. Elektrik Beslemesini ve Kontak Çıkışını Ölç

Sismik algılama cihazı, kumanda panosuyla genellikle kuru kontak veya röle çıkışı üzerinden haberleşir. Besleme voltajı, üretici dokümanına uygun olmalıdır. Gelişigüzel enerji almak, özellikle eski panolarda parazit veya kesinti oluşturabilir.

Teknisyenin burada yapması gereken, cihazın normal durumda ve alarm durumunda hangi kontağı verdiğini net ölçmektir. “Normalde açık mı, normalde kapalı mı?” bilgisi pano giriş parametresiyle uyumlu olmalıdır.

3. Kumanda Panosunda Deprem Girişini Tanımla

Kumanda sisteminde deprem, sismik veya harici güvenlik girişi gibi bir parametre bulunabilir. Bu giriş aktif değilse sensör sinyal verse bile asansör senaryoya geçmeyebilir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, sismik girişin sıradan arıza girişi gibi değil, güvenlik senaryosu başlatan özel bir giriş olarak ele alınmasıdır. Yani sistem yalnızca “arıza verdi” dememeli; çağrıları iptal etmeli, kabin davranışını değiştirmeli ve tekrar çalışmayı yetkili reset işlemine bağlamalıdır.

4. Deprem Senaryosunu Test Et

Test sırasında gerçek deprem oluşturulmaz. Cihazın üretici test fonksiyonu, test butonu veya kontrollü simülasyon girişi kullanılır. Amaç, sensör alarm durumuna geçtiğinde asansörün beklenen hareketi yapıp yapmadığını görmektir.

Testte şu soruların cevabı aranır:

• Kabin ve kat çağrıları iptal oldu mu?
• Yeni çağrı kabulü durdu mu?
• Kabin güvenli kata yöneldi mi?
• Kapılar doğru konumda açıldı mı?
• Sistem alarm/deprem modunda kaldı mı?
• Yetkisiz reset mümkün mü?
• Test sonrası arıza hafızası ve kayıt oluştu mu?

TS EN 81-77’ye ilişkin teknik açıklamalarda, sismik algılama aktif hale geldiğinde kumanda sisteminin mevcut çağrıları iptal etmesi ve yeni komut almaması gerektiği özellikle vurgulanır. ([https://www.elektriktesisatportali.com/][3])

5. Reset ve Tekrar Devreye Alma Prosedürünü Netleştir

Deprem moduna geçen asansör, yalnızca “reset attık, çalıştı” mantığıyla devreye alınmamalıdır. Gerçek deprem sonrası mutlaka mekanik ve elektriksel kontroller yapılmalıdır. Kılavuz ray bağlantıları, kabin ve karşı ağırlık hareket hattı, kapı kilitleri, halat durumu, kuyu içi ekipmanlar ve pano hata kayıtları kontrol edilmelidir.

Bina yöneticisi için basit kural şudur: Deprem sonrası asansör deprem moduna girdiyse, bakım firması kontrol etmeden kullanıma açılmamalıdır.

Sahada En Sık Yapılan Hatalar

Sismik algılama sistemlerinde görülen sorunların önemli kısmı cihaz arızasından değil, yanlış entegrasyon ve eksik kayıt alışkanlığından kaynaklanır.

En sık hatalar şunlardır:

• Sensörün gevşek veya uygunsuz yüzeye monte edilmesi
• Pano girişinin yanlış kontak tipine göre ayarlanması
• Testin yalnızca cihaz üzerindeki lambaya bakılarak yapılması
• Kabin davranışının gözlemlenmemesi
• Reset prosedürünün bina görevlisine yanlış öğretilmesi
• Deprem sonrası kontrol formu oluşturulmaması
• Test tarihinin bakım raporuna yazılmaması
• “Bir kere çalıştı, yeterli” yaklaşımıyla periyodik test yapılmaması

Bu hatalar, küçük bir sarsıntıda gereksiz arıza kaydı oluşturabileceği gibi gerçek depremde sistemin beklenen güvenlik davranışını göstermemesine de yol açabilir.

Bina Yöneticisi Nelere Dikkat Etmeli?

Bina yöneticisinin teknik ayar yapması beklenmez. Ancak bakım firmasından doğru soruları istemesi gerekir. Çünkü sismik algılama cihazının varlığı tek başına yeterli değildir.

Bina yöneticisi şu belgeleri talep edebilir:

• Sismik sensör test formu
• Son bakımda yapılan kontrol notu
• Deprem modu test sonucu
• Varsa cihaz marka/model bilgisi
• Deprem sonrası tekrar devreye alma prosedürü
• Yetkili bakım firması iletişim bilgisi
• Periyodik kontrol raporundaki ilgili notlar

Ayrıca asansörün yıllık periyodik kontrolünde yeşil, mavi, sarı ve kırmızı etiket uygulamaları üzerinden güvenlik durumu takip edilir. Makina Mühendisleri Odası’nın bilgilendirmelerinde de periyodik kontrol sonrası bilgi etiketinin kabin içine ve ana duraktaki dış çağrı alanına iliştirildiği belirtilir. ([mmo.org.tr][4])

Bakım Firmaları İçin Kayıt ve Takip Önerileri

Sismik algılama ayarı yapılan her asansörde kayıt tutmak, hem teknik kaliteyi hem de hukuki güvenliği güçlendirir. Özellikle çok sayıda bina yöneten bakım firmalarında, hangi asansörde hangi tarihte test yapıldığı, hangi teknisyenin kontrol ettiği ve hangi sonucun alındığı karışabilir.

Pratik kayıt formatı şu şekilde olabilir:

Kayıt Alanı	Örnek Bilgi
Bina adı	Çınar Apartmanı
Asansör kimliği	A Blok Yolcu Asansörü
Sensör modeli	Marka/model bilgisi
Test tarihi	12.03.2026
Test yöntemi	Cihaz test butonu
Kabin davranışı	Çağrılar iptal edildi, kapı açık bekledi
Sonuç	Uygun
Teknisyen notu	Reset sonrası normal çalışmaya alındı
Fotoğraf	Cihaz ve pano bağlantısı

Bu kayıtları dijital ortamda tutmak, bakım firması için büyük kolaylık sağlar. Asansorex üzerinden bina, asansör, bakım formu ve teknisyen notları düzenli tutulduğunda; geçmiş test kayıtlarına, fotoğraflara ve müşteri bilgilendirmelerine daha hızlı ulaşılabilir. Bu da özellikle deprem sonrası yoğun servis dönemlerinde ekiplerin daha kontrollü hareket etmesine yardımcı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Asansör sismik algılama ayarı her binada zorunlu mudur?

Her binada aynı teknik gereklilikten söz etmek doğru olmaz. Binanın bulunduğu deprem bölgesi, asansör tipi, proje şartları, kuyu yüksekliği, standart gereklilikleri ve yerel uygulamalar birlikte değerlendirilmelidir. Yeni projelerde ve yüksek riskli bölgelerde sismik algılama daha kritik hale gelir.

Deprem sensörü testini bina görevlisi yapabilir mi?

Günlük gözlem yapabilir, cihaz üzerinde olağan dışı uyarı varsa bakım firmasına bildirebilir. Ancak teknik test, pano parametresi, kontak ölçümü ve senaryo doğrulaması yetkili teknisyen tarafından yapılmalıdır. Yanlış test, asansörü arızaya düşürebilir veya güvenlik senaryosunu bozabilir.

Sismik sensör devreye girerse asansör hemen kullanıma açılabilir mi?

Gerçek deprem veya ciddi sarsıntı sonrası hemen kullanıma açılması doğru değildir. Bakım firması kuyu, kabin, kapı kilitleri, karşı ağırlık, ray bağlantıları ve pano kayıtlarını kontrol etmelidir. Sorun yoksa sistem kontrollü şekilde normale alınmalıdır.

Sismik algılama ayarı ne sıklıkla kontrol edilmelidir?

Genel uygulamada aylık bakım sırasında görsel ve fonksiyonel kontroller yapılmalı, belirli periyotlarda senaryo testi kayıt altına alınmalıdır. Ayrıca deprem, büyük tadilat, pano değişimi veya sensör değişimi sonrası mutlaka tekrar kontrol edilmelidir.

Sensör var ama asansör deprem moduna geçmiyorsa sebep ne olabilir?

Cihaz beslemesi kesik olabilir, röle çıkışı yanlış bağlanmış olabilir, pano girişi pasif olabilir, kontak tipi ters tanımlanmış olabilir veya kumanda yazılımında deprem senaryosu doğru ayarlanmamış olabilir. Bu nedenle yalnızca sensör lambasına bakmak yeterli değildir.

Özet

Asansör sismik algılama ayarı, deprem anında asansörün güvenli davranmasını sağlayan önemli bir bakım ve devreye alma işlemidir. Doğru sonuç için sensörün montajı, elektrik bağlantısı, pano parametresi, kabin davranışı, reset prosedürü ve test kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Bakım firmaları için en sağlıklı yaklaşım, her testin tarih, teknisyen, sonuç ve fotoğraf bilgisiyle kayıt altına alınmasıdır. Bina yöneticileri ise “sensör var mı?” sorusunun yanında “en son ne zaman test edildi ve sonuç neydi?” sorusunu mutlaka sormalıdır. Asansorex gibi bakım takip yazılımları bu kayıtların düzenli tutulmasını kolaylaştırarak hem teknik ekibin işini hızlandırır hem de bina yönetimine daha şeffaf bir bakım süreci sunar.