Yürüyen Merdiven Basamak Sıkışması Çözümü

İÇERİK (MARKDOWN)

Yürüyen merdiven basamak sıkışması, yalnızca cihazın durmasına yol açan mekanik bir arıza değildir. Yanlış müdahale edildiğinde basamak, tarak plakası, basamak zinciri, kılavuz rayları ve tahrik sistemi üzerinde daha büyük hasarlara neden olabilecek ciddi bir güvenlik problemidir. Özellikle alışveriş merkezi, hastane, metro istasyonu, otel ve yoğun kullanılan ticari yapılarda arızaya hızlı müdahale etmek kadar, cihazı doğru şekilde emniyete almak ve sıkışmanın gerçek nedenini bulmak da önemlidir.

Bu rehberde bina yöneticilerinin arıza anında ne yapması gerektiğini, teknisyenlerin hangi kontrol sırasını izlemesi gerektiğini ve bakım firmalarının tekrar eden basamak sıkışmalarını nasıl azaltabileceğini adım adım ele alacağız.

Yürüyen Merdiven Basamak Sıkışması Nedir?

Basamak sıkışması, yürüyen merdivenin hareketli basamaklarından birinin normal hareket yolunu tamamlayamaması veya basamak zinciriyle birlikte ilerlerken mekanik bir engelle karşılaşmasıdır. Sıkışma, tek bir basamakta görülebileceği gibi zincir hattındaki ayarsızlık nedeniyle birden fazla basamağın hareketini de etkileyebilir.

Arıza genellikle güvenlik devresinin açılmasıyla yürüyen merdivenin durmasına neden olur. Ancak bazı durumlarda önce sürtünme sesi, titreşim, basamakta yükselme, yan panele temas veya tarak girişinde zorlanma görülür.

Yaygın belirtiler şunlardır:

• Basamak hattından metal sürtünme sesi gelmesi
• Yürüyen merdivenin ani şekilde durması
• Bir basamağın diğerlerinden yüksek veya alçak görünmesi
• Basamağın sağa veya sola doğru kayması
• Tarak plakasına giriş sırasında vuruntu oluşması
• Basamak zincirinde düzensiz ses duyulması
• Güvenlik anahtarının tekrar tekrar devreye girmesi
• Cihaz yeniden çalıştırıldığında aynı noktada durması
• Basamak ile etek sacı arasındaki boşluğun düzensizleşmesi

Yürüyen merdivenin aynı noktada tekrar durması, yalnızca güvenlik anahtarının hassasiyetinden değil, çoğu zaman o bölgede bulunan mekanik bir problemden kaynaklanır.

Yürüyen merdivenlerin yapım ve montaj güvenliğinde EN 115-1:2017, bakım talimatlarının hazırlanmasında ise EN 13015:2001+A1:2008 yaygın başvuru standartları arasındadır. Bu standart yaklaşımında bakım işlemlerinin üretici talimatlarına, risk değerlendirmesine ve güvenli çalışma yöntemlerine göre yürütülmesi önem taşır. ([Eur-Lex][1])

Basamak Sıkışmasında İlk Müdahale Nasıl Yapılmalı?

Basamak sıkışmasında ilk amaç cihazı yeniden çalıştırmak değil, kullanıcıların ve müdahale edecek personelin güvenliğini sağlamaktır.

Bina yöneticisinin yapması gerekenler

Bina yöneticisi veya işletme personeli şu adımları uygulamalıdır:

1. Yürüyen merdiven hareket hâlindeyse acil durdurma butonuna basılmalıdır.
2. Üst ve alt girişler güvenlik şeridi, bariyer veya yönlendirme levhasıyla kapatılmalıdır.
3. Kullanıcıların durmuş yürüyen merdiveni normal merdiven gibi kullanması engellenmelidir.
4. Yetkili bakım firmasına arıza bildirimi yapılmalıdır.
5. Arızanın saati, cihazın çalışma yönü ve duyulan ses gibi bilgiler kaydedilmelidir.
6. Basamak arasına sıkışan cisim elle çekilmeye çalışılmamalıdır.
7. Bakım firmasının bilgisi olmadan cihaz yeniden çalıştırılmamalıdır.

Acil durdurma butonu cihazın hareketini kesmek için kullanılır ancak teknik bakım sırasında yapılması gereken enerji izolasyonunun yerine geçmez. Profesyonel müdahalede ana beslemenin kesilmesi, yeniden enerji verilmesini önleyecek tedbirlerin alınması ve enerjisiz durumun doğrulanması gerekir.

Teknisyenin güvenlik hazırlığı

Teknisyen müdahaleye başlamadan önce:

• Çalışma alanını kullanıcı trafiğine kapatmalı
• Ana enerji beslemesini kesmeli
• Kilitleme ve etiketleme uygulamalı
• Gerilim olmadığını uygun ölçü aletiyle doğrulamalı
• Kişisel koruyucu ekipmanlarını kullanmalı
• Arıza geçmişini ve son bakım kayıtlarını incelemeli
• Üreticinin bakım ve manuel hareket talimatlarını kontrol etmeli

Yürüyen merdivenlerde tarak plakası darbe anahtarları ve yolcu erişimine açık acil durdurma butonları, sıkışma ve olağan dışı durumlarda cihazın durdurulmasını destekleyen güvenlik donanımları arasında yer alır. ([KONE Distributors][2])

Basamak Sıkışmasının En Yaygın Nedenleri

Basamak sıkışması tek bir parçaya bağlanmamalıdır. Görünürde basamak zarar görmüş olsa bile asıl neden makara, zincir, ray, tarak plakası veya yabancı cisim olabilir.

Belirti	Muhtemel neden	Kontrol noktası	Uygulanabilecek işlem
Basamak bir taraftan yükseliyor	Basamak makarası aşınmış veya kırılmış	Ana ve yardımcı makaralar	Makara, rulman ve pim kontrolü
Tarak girişinde vuruntu var	Tarak dişleri eğilmiş veya basamak kanalları hasarlı	Alt ve üst tarak plakaları	Hasarlı diş veya basamağın değiştirilmesi
Aynı noktada tekrar duruyor	Ray üzerinde yabancı cisim veya deformasyon var	Dönüş hattı ve kılavuz rayları	Temizlik, ray ölçümü ve hizalama
Zincir hattından düzensiz ses geliyor	Zincir uzaması veya gergi farkı var	Sağ ve sol basamak zinciri	Gergi, uzama ve senkron kontrolü
Basamak yana sürtüyor	Basamak kılavuzu veya etek sacı ayarsız	Yan kılavuzlar ve etek sacları	Boşluk ve hizalama ayarı
Yük altında cihaz duruyor	Tahrik sisteminde zorlanma var	Motor, redüktör, fren ve zincir	Akım, fren ve mekanik direnç kontrolü
Basamak altında metal parça görülüyor	Bağlantı pimi veya bağlantı elemanı gevşemiş	Basamak bağlantıları	Bağlantı elemanlarının yenilenmesi
Temizlik sonrası arıza başladı	Bez, plastik veya temizlik malzemesi sıkışmış	Tarak ve dönüş bölgesi	Yabancı cismin güvenli şekilde çıkarılması

Yabancı cisim sıkışması

Bozuk para, vida, taş, oyuncak parçası, plastik ambalaj, temizlik bezi veya ayakkabı parçası tarak bölgesine girebilir. Cisim basamak kanallarıyla tarak dişleri arasına girdiğinde basamağın ilerlemesini engelleyebilir.

Yabancı cisim çıkarıldıktan sonra yalnızca cihazı çalıştırmak yeterli değildir. Şu parçalar da kontrol edilmelidir:

• Tarak dişleri
• Tarak plakası bağlantıları
• Basamak kanalları
• Basamak kenarları
• Tarak darbe güvenlik anahtarı
• Basamak ile tarak arasındaki geçiş

Basamak makarası arızası

Basamak makaraları, basamağın ray üzerinde düzgün hareket etmesini sağlar. Makara yüzeyinin parçalanması, rulmanın sıkışması veya makara piminin boşluk yapması durumunda basamak eğilebilir.

Hasarlı makara yalnızca ses oluşturmaz. Basamağın tarak plakasına yanlış açıyla yaklaşmasına, zincir yükünün artmasına ve kılavuz rayın zarar görmesine de yol açabilir.

Basamak zinciri ve gergi problemi

Sağ ve sol basamak zincirinin farklı miktarda uzaması, basamakların paralelliğini bozabilir. Gergi sistemindeki sıkışma veya ayarsızlık da zincirin bir tarafta daha fazla boşluk yapmasına neden olabilir.

Bu durumda yalnızca zinciri germek kalıcı çözüm olmayabilir. Zincir uzaması, pim-burç aşınması, gergi arabasının hareketi ve iki taraf arasındaki ölçü farkı birlikte değerlendirilmelidir.

Yürüyen Merdiven Basamak Sıkışması Nasıl Çözülür?

Müdahale sırası cihazın marka ve modeline göre değişebilir. Aşağıdaki yöntem, üretici talimatlarının yerine geçmeyen genel bir saha kontrol sırasıdır.

1. Arızanın oluştuğu nokta belirlenir

Teknisyen öncelikle sıkışmanın nerede meydana geldiğini tespit etmelidir:

• Üst tarak girişinde mi?
• Alt tarak girişinde mi?
• Eğik hareket hattında mı?
• Üst veya alt dönüş bölgesinde mi?
• Tahrik istasyonu yakınında mı?

Arızanın tam konumu, kontrol edilecek parçaları daraltır. Örneğin tarak girişindeki sıkışmalarda tarak plakası ve basamak kanalları öne çıkarken dönüş bölgesindeki sıkışmalarda makara, zincir ve ray kontrolleri önem kazanır.

2. Basamak hattı kontrollü şekilde incelenir

Enerji izolasyonu tamamlandıktan sonra erişim kapakları üretici talimatına göre açılır. Basamaklar rastgele zorlanmamalı veya levye ile hareket ettirilmemelidir.

Kontrol sırasında:

• Gevşek bağlantı elemanları
• Kırık makara parçaları
• Metal talaşı
• Yabancı cisimler
• Ray üzerinde darbe izi
• Zincir hattında anormal boşluk
• Basamak altında kırık bağlantı
• Yağlanmaması gereken yüzeylerde yağ veya kir

aranmalıdır.

3. Sıkışan basamak sökülerek kontrol edilir

Sıkışmaya neden olan basamak güvenli sökme noktasına getirilebiliyorsa üretici prosedürüne uygun olarak çıkarılır. Basamağın dışarıdan sağlam görünmesi yeterli değildir.

Şu noktalar incelenmelidir:

• Basamak gövdesinde çatlak
• Basamak kanallarında ezilme
• Yan yüzeylerde sürtünme izi
• Makara bağlantılarında boşluk
• Pim ve burçlarda aşınma
• Basamak bağlantı noktalarında eğilme
• Tarakla temas eden yüzeylerde kırılma
• Basamak altındaki taşıyıcı parçalarda deformasyon

Çatlamış, eğilmiş veya taşıyıcı bağlantısı zarar görmüş basamak tamir edilerek kullanılmamalı; üreticinin uygun gördüğü özellikte parça ile değiştirilmelidir.

4. Ray ve makara hattı ölçülür

Basamak çıkarıldıktan sonra ray üzerinde daralma, eğilme, bağlantı gevşekliği veya yüzey bozukluğu kontrol edilir. Yeni basamak veya makara takmadan önce raydaki problem giderilmezse aynı arıza kısa süre içinde tekrar edebilir.

Ray kontrolünde şu sorulara cevap aranmalıdır:

• Sağ ve sol ray aynı seviyede mi?
• Ray bağlantılarında basamak atlamasına yol açacak çıkıntı var mı?
• Dönüş bölgesindeki kılavuzlar düzgün mü?
• Makara yüzeyinde tek taraflı aşınma görülüyor mu?
• Ray üzerinde kırık makara parçası kalmış mı?

5. Tarak plakası ve güvenlik anahtarı kontrol edilir

Basamak tarak bölgesinde sıkıştıysa tarak dişlerinin tamamı gözden geçirilmelidir. Eğilmiş veya kırılmış tarak dişleri basamak kanallarına doğru oturmayabilir.

Tarak plakası kontrolünde:

• Dişlerin basamak kanallarıyla hizası
• Plaka bağlantılarının sıkılığı
• Plakanın hareket mesafesi
• Darbe güvenlik anahtarının çalışması
• Alt yüzeyde yabancı cisim bulunup bulunmadığı
• Basamak geçişindeki sürtünme izleri

incelenmelidir.

Güvenlik anahtarını köprülemek, iptal etmek veya sürekli kapalı kalacak şekilde müdahale etmek güvenli bir çözüm değildir.

6. Zincir, gergi ve tahrik sistemi kontrol edilir

Basamak sıkışmasının oluşturduğu yük, zincir ve tahrik sistemine aktarılmış olabilir. Bu nedenle şu kontroller yapılmalıdır:

• Sağ ve sol zincir gerginliği
• Zincir uzama durumu
• Gergi mekanizmasının serbest hareketi
• Zincir dişlilerindeki aşınma
• Tahrik zinciri gerginliği
• Motor ve redüktör bağlantıları
• Frenin açma ve kapama durumu
• Elektrik motorunun çalışma akımı

Sadece hasarlı basamağın değiştirilmesi, zincir hattındaki temel sorun çözülmemişse arızayı geçici olarak ortadan kaldırır.

Onarım Sonrasında Hangi Testler Yapılmalı?

Onarım tamamlandıktan sonra cihaz doğrudan yolcu kullanımına açılmamalıdır. Önce kontrollü test süreci uygulanmalıdır.

Önerilen kontrol sırası şöyledir:

1. Çalışma alanında alet veya sökülen parça kalmadığı doğrulanır.
2. Sökülen kapaklar ve basamaklar doğru şekilde monte edilir.
3. Basamak hattı mümkünse üretici yöntemine göre elle çevrilerek kontrol edilir.
4. Basamakların tarak plakalarına giriş ve çıkışı gözlenir.
5. Cihaz yolcusuz olarak kısa süre çalıştırılır.
6. Her iki çalışma yönü destekleniyorsa yön testleri yapılır.
7. Olağan dışı ses, titreşim ve sürtünme kontrol edilir.
8. Acil durdurma butonları test edilir.
9. Müdahale edilen güvenlik anahtarlarının çalışması doğrulanır.
10. Cihaz belirli süre gözlem altında çalıştırılır.

Test sırasında aynı noktada ses veya direnç görülüyorsa cihaz hizmete verilmemelidir. Sorun yeniden incelenmeli ve kök neden bulunmalıdır.

Yapılan işlem; değiştirilen parçalar, ölçüm sonuçları, arıza noktası ve test bilgileriyle birlikte kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtları kâğıt formlar yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında tutmak, aynı cihazdaki geçmiş basamak, makara ve zincir arızalarının birlikte görülmesini kolaylaştırır.

Basamak Sıkışması Tekrar Nasıl Önlenir?

Basamak sıkışmalarının önemli bir bölümü, arıza meydana gelmeden önce görülebilecek aşınma veya ayarsızlık belirtileri verir.

Periyodik bakımda kontrol edilmesi gerekenler

• Basamakların görsel durumu
• Basamak kanalları ve kenarları
• Ana ve yardımcı makaralar
• Makara rulmanları ve bağlantı pimleri
• Sağ ve sol basamak zinciri
• Zincir gergi mekanizması
• Kılavuz raylar ve bağlantıları
• Üst ve alt tarak plakaları
• Tarak güvenlik anahtarları
• Etek sacları ve basamak yan boşlukları
• Dönüş bölgeleri
• Tahrik zinciri, motor, fren ve redüktör
• Olağan dışı ses ve titreşimler
• Alt istasyonda biriken kir ve yabancı maddeler

Bakım sıklığı yalnızca takvim süresine göre belirlenmemelidir. AVM, metro, havaalanı ve hastane gibi yoğun kullanılan yerlerde çalışma saati, yolcu trafiği, ortam kirliliği ve geçmiş arıza sayısı da dikkate alınmalıdır.

Temizlik işlemleri kontrol altında yapılmalı

Yürüyen merdiven temizliğinde kullanılan bez, fırça ucu, plastik parça veya temizlik kimyasalı basamak ve tarak bölgelerine girmemelidir. Temizlik firmalarına şu konularda yazılı talimat verilmesi faydalıdır:

• Hareketli cihaz üzerinde bez bırakılmaması
• Tarak bölgesine sert cisim sokulmaması
• Basamak boşluklarına su tutulmaması
• Olağan dışı ses fark edildiğinde cihazın durdurulması
• Temizlik sırasında düşen parçaların hemen bildirilmesi
• Teknik bölümlerin bakım firması dışında açılmaması

Bakım Firması ve Bina Yönetimi Arasındaki İş Bölümü

Basamak sıkışmasına hızlı müdahale edilebilmesi için bina yönetimi ile bakım firması arasındaki bildirim süreci açık olmalıdır.

Bina yönetimi; arızanın zamanı, cihazın yönü, kullanıcı olup olmadığı ve duyulan sesi mümkün olduğunca ayrıntılı iletmelidir. Teknisyen ise yalnızca “basamak değişti” şeklinde kayıt bırakmamalı, arızanın kök nedenini ve yapılan testleri de açıklamalıdır.

İyi bir servis kaydında şu bilgiler bulunmalıdır:

• Arıza tarihi ve saati
• Yürüyen merdivenin bina içindeki konumu
• Arızanın oluştuğu hareket yönü
• Sıkışan basamak numarası veya konumu
• Tespit edilen ana neden
• Değiştirilen parçalar
• Yapılan ölçüm ve ayarlar
• Test edilen güvenlik elemanları
• Cihazın hizmete verilme zamanı
• Tekrar kontrolü için önerilen tarih

Aynı cihazda birkaç ay içinde birden fazla basamak veya makara arızası yaşanıyorsa tekil parça değişimi yerine zincir, ray ve gergi sistemi birlikte değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yürüyen merdiven basamak sıkışınca yeniden çalıştırılabilir mi?

Yetkili teknisyen kontrolü yapılmadan yeniden çalıştırılması önerilmez. Yabancı cisim çıkarılmış görünse bile basamak, tarak plakası, makara veya güvenlik anahtarı zarar görmüş olabilir. Tekrarlı çalıştırma daha büyük mekanik hasara yol açabilir.

Sıkışan cisim bina personeli tarafından çıkarılabilir mi?

Basamak, tarak veya hareketli mekanizma içine girmiş cisimlere bina personeli müdahale etmemelidir. Cihaz durdurulmalı, kullanım alanı kapatılmalı ve yetkili bakım firmasına haber verilmelidir.

Basamak sıkışmasının en yaygın nedeni nedir?

Tek bir neden yoktur. Yabancı cisimler, kırık basamak makarası, zincir gergi bozukluğu, ray deformasyonu, tarak plakası hasarı ve basamak bağlantı gevşekliği sık karşılaşılan nedenler arasındadır.

Yalnızca hasarlı basamağı değiştirmek yeterli olur mu?

Her zaman yeterli değildir. Basamağın neden hasar gördüğü belirlenmelidir. Kırık makara, bozuk ray, zincir ayarsızlığı veya tarak hizasızlığı giderilmezse yeni basamak da kısa sürede zarar görebilir.

Basamak sıkışması bakım sırasında fark edilebilir mi?

Çoğu durumda erken belirtiler görülebilir. Sürtünme sesi, makara yüzeyinde bozulma, basamak hizasında değişim, zincir boşluğu ve tarak geçişindeki vuruntu düzenli bakımda tespit edilebilir.

Arıza kayıtlarının dijital tutulmasının faydası nedir?

Dijital kayıtlar aynı cihazdaki tekrar eden arızaların, değişen parçaların ve bakım tarihçesinin birlikte değerlendirilmesini sağlar. Asansorex üzerinden arıza fotoğrafları, teknisyen açıklamaları ve parça değişimleri tek servis geçmişinde saklanabilir.

Özet

Yürüyen merdiven basamak sıkışmasında doğru çözüm, cihazı birkaç kez yeniden çalıştırarak sıkışmayı açmaya çalışmak değildir. Öncelikle cihaz güvenli şekilde durdurulmalı, çalışma alanı kapatılmalı ve enerji izolasyonu yapılmalıdır. Ardından basamak, makara, zincir, ray, tarak plakası, gergi mekanizması ve güvenlik anahtarları sistemli biçimde kontrol edilmelidir.

Kalıcı çözüm için yalnızca zarar gören parçanın değil, o parçanın neden zarar gördüğünün bulunması gerekir. Düzenli bakım, doğru temizlik, ayrıntılı servis kayıtları ve tekrar eden arızaların analiz edilmesi; plansız duruşları azaltırken kullanıcı güvenliğini ve yürüyen merdivenin hizmet ömrünü de destekler.