Asansör Bakımında Su Baskını Senaryosu Kontrolü

İÇERİK (MARKDOWN)

Yoğun yağış, bina giderlerinin taşması, temiz su tesisatındaki kaçaklar veya otopark drenajının yetersiz kalması sonucunda asansör kuyusuna su girebilir. İlk bakışta yalnızca kuyu dibinde biriken su gibi görünen bu durum; elektrik çarpması, kısa devre, korozyon, kat kapısı ekipmanlarının zarar görmesi ve asansörün beklenmedik şekilde devre dışı kalması gibi ciddi risklere dönüşebilir.

Bu nedenle asansör bakımında su baskını senaryosu kontrolü, gerçek bir olay yaşandığında ne yapılacağını düşünmekten ibaret olmamalıdır. Su kaynağının önceden belirlenmesi, drenaj sisteminin kontrol edilmesi, görev dağılımının hazırlanması ve asansörün hangi şartlarda yeniden çalıştırılacağının netleştirilmesi gerekir.

Bu rehberde bakım firması sahiplerinin, teknisyenlerin ve bina yöneticilerinin birlikte uygulayabileceği güvenli bir su baskını kontrol planını adım adım ele alacağız.

Su Baskını Asansörde Hangi Riskleri Oluşturur?

Asansör kuyusu çoğu binada yapının en düşük noktalarından biridir. Bu nedenle bodrum katına, otoparka veya temel çevresine giren suyun ulaşabileceği ilk alanlardan biri kuyu dibi olabilir.

Suyun oluşturduğu risk yalnızca su seviyesine bağlı değildir. Birkaç santimetrelik su bile kuyu dibi prizi, stop şalteri, tampon altlığı, kablo bağlantıları veya metal yüzeylerle temas ediyorsa ciddi bir kontrol gerektirir.

Başlıca riskler şunlardır:

• Kuyu dibi elektrik tesisatında kaçak akım veya kısa devre oluşması
• Stop şalteri, priz ve aydınlatma ekipmanlarının zarar görmesi
• Regülatör halatı gergi mekanizmasının veya kuyu dibi ekipmanlarının su içinde kalması
• Metal parçalarda paslanma ve korozyon başlaması
• Hidrolik asansörlerde yağ tankı, hortumlar veya bağlantıların etkilenmesi
• Kat kapısı eşiklerine su ulaşması
• Kablo kanallarına ve bağlantı kutularına nem girmesi
• Kuyu dibi alarm, sensör veya haberleşme ekipmanlarının arızalanması
• Asansörün kontrolsüz şekilde enerjili bırakılması nedeniyle elektrik çarpması riski

Sel ve su baskınlarında elektrikli donanımlara yaklaşılması ayrıca değerlendirilmelidir. Islak bir alanda bulunan elektrik ekipmanının yalnızca düğmesinin kapalı olması, o alanın güvenli olduğu anlamına gelmez. İstanbul İtfaiyesi ve Elektrik Mühendisleri Odasının yayımladığı güvenlik açıklamaları da su baskını bulunan alanlarda elektrik tesisatının ciddi can güvenliği riski oluşturabileceğini vurgular. ([İstanbul İtfaiyesi][1])

Kuyu dibinde su görüldüğünde ilk işlem suyu tahliye etmek değil, bölgenin elektriksel ve fiziksel olarak güvenli hâle getirilmesidir.

Su Baskını Senaryosu Kontrolünde Görev Dağılımı

Su baskınına müdahale yalnızca bakım teknisyeninin sorumluluğuna bırakılmamalıdır. Bina yöneticisi, teknik görevli, tesisatçı, elektrikçi ve asansör bakım firması arasında önceden belirlenmiş bir iletişim düzeni bulunmalıdır.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamında bina sorumlusu, asansörün güvenli kullanımını sağlamak üzere bakım, periyodik kontrol ve gerekli onarım süreçlerini takip eder. Bakım ve arıza müdahaleleri ise asansör monte eden veya onun yetkili servisi üzerinden yürütülmelidir. ([sanayi.gov.tr][2])

Su baskını senaryosunda temel görev paylaşımı şu şekilde yapılabilir:

Taraf	Temel sorumluluk	Yapmaması gereken işlem
Bina yöneticisi	Asansörü kullanıma kapatmak, bakım firmasına ve gerekli teknik ekiplere haber vermek	Kuyuya girmek veya elektrik ekipmanına müdahale etmek
Bina teknik görevlisi	Su kaynağını belirlemek, bina ana tesisatını ve drenaj sistemini kontrol ettirmek	Yetkisi yoksa asansör panosunu açmak
Asansör teknisyeni	Asansörü güvenli şekilde devre dışı bırakmak, ekipmanları kontrol etmek ve kayıt oluşturmak	Enerji güvenliği sağlanmadan kuyuya girmek
Elektrikçi	Bina elektrik tesisatını, koruma elemanlarını ve besleme hattını kontrol etmek	Asansör teknik ayarlarını değiştirmek
Tesisatçı veya drenaj ekibi	Su giriş kaynağını gidermek ve tahliye sistemini çalışır hâle getirmek	Asansörü yeniden devreye almak
Bina sakinleri	Asansörü kullanmamak ve uyarılara uymak	Kapıları zorlamak veya kuyuya su çekmeye çalışmak

Buradaki en kritik konu, herkesin yalnızca kendi yetki alanında hareket etmesidir. Su basan bir kuyuda “bir an önce suyu çekelim” yaklaşımı, enerji kesme ve güvenli erişim adımları atlanırsa müdahale eden kişiyi tehlikeye sokabilir.

Su Baskını Öncesinde Yapılması Gereken Kontroller

Su baskını senaryosu kontrolü, kuyuyu gerçekten suyla doldurarak yapılmaz. Böyle bir uygulama ekipmanlara zarar verebilir ve gereksiz risk oluşturur. Doğru yöntem; kuru ortamda görsel kontrol, fonksiyon testi, masa başı senaryo çalışması ve sorumluluk kontrolü yapmaktır.

Kuyu Dibi ve Drenaj Kontrolü

Teknisyen ve bina yöneticisi aşağıdaki noktaları birlikte değerlendirmelidir:

1. Kuyu dibinde nem, çamur veya eski su izi var mı?
2. Duvarlarda çatlak, sızıntı izi veya kabarma görülüyor mu?
3. Kat kapısı eşikleri dışarıdan gelen suya karşı korunuyor mu?
4. Kuyu dibi gideri varsa açık ve çalışır durumda mı?
5. Drenaj pompası bulunuyorsa otomatik şamandırası çalışıyor mu?
6. Pompanın tahliye hattı geri tepme yapıyor mu?
7. Su sensörü veya seviye alarmı bulunuyor mu?
8. Sensörün alarmı bina görevlisine veya yöneticiye ulaşıyor mu?
9. Kuyu dibi prizleri ve bağlantı kutuları zeminden yeterince uzakta mı?
10. Kuyu dibi aydınlatması ve stop şalteri fiziksel olarak sağlam mı?

Drenaj pompası test edilirken kuyu içine kontrolsüz biçimde su dökülmemelidir. Pompanın üretici talimatlarına uygun bir test yöntemi kullanılmalı, gerekiyorsa ayrı bir test haznesi veya şamandıra hareket kontrolü uygulanmalıdır.

Bina Çevresi Kontrolü

Kuyunun içi kadar suyun nereden gelebileceği de önemlidir. Özellikle yağışlı mevsim öncesinde şu alanlar incelenmelidir:

• Otopark rampası drenaj kanalları
• Yağmur suyu giderleri
• Bina giriş kapıları ve eşikleri
• Bodrum kat süzgeçleri
• Temel çevresi yalıtımı
• Yangın hattı ve temiz su boruları
• Hidrofor odası
• Depo taşma hatları
• Peyzaj sulama tesisatı
• Kuyuya yakın pis su ve temiz su boruları

Kuyu dibinde görülen suyun kaynağı her zaman yağmur değildir. Özellikle su sürekli ve düşük miktarda birikiyorsa tesisat kaçağı, yeraltı suyu veya yalıtım problemi ihtimali araştırılmalıdır.

Su Baskını Başladığında Uygulanacak Müdahale Sırası

Gerçek bir su baskınında acele etmek yerine belirlenmiş sıra takip edilmelidir. Müdahale planı binanın yapısına ve asansör modeline göre uyarlanmalıdır.

1. Asansör Kullanımı Durdurulmalı

Asansörün kat çağrıları engellenmeli ve bina sakinlerine açık bir uyarı yapılmalıdır. Mümkünse kabin güvenli bir katta, suyun ulaşamayacağı seviyede bırakılmalıdır. Ancak bunun nasıl yapılacağı, yalnızca yetkili teknik personel tarafından mevcut şartlara göre değerlendirilmelidir.

Asansör kapılarına şu tür bir uyarı asılabilir:

ASANSÖR SU BASKINI RİSKİ NEDENİYLE GEÇİCİ OLARAK KULLANIM DIŞIDIR.

2. Kabinde İnsan Olup Olmadığı Kontrol Edilmeli

Asansör içerisinde yolcu varsa öncelik güvenli kurtarmadır. Bina sakinleri kapıları zorlamamalı, kuyuya girmemeli ve kabini kendi yöntemleriyle hareket ettirmeye çalışmamalıdır.

Kurtarma işlemi, daha önce eğitim verilmiş kişiler veya yetkili servis tarafından yürütülmelidir. Durumun niteliğine göre itfaiye veya diğer acil yardım ekiplerinden destek istenmesi gerekebilir.

3. Elektriksel Güvenlik Sağlanmalı

Enerji kesme işlemi, suyun bulunduğu bölgeye yaklaşmadan ve uygun yetkili kişiler tarafından yapılmalıdır. Islak pano, priz, anahtar veya kabloya çıplak elle dokunulmamalıdır.

Sadece asansör ana şalterinin kapatılması her durumda yeterli kabul edilmemelidir. Bina elektrik tesisatında suyla temas ihtimali varsa yetkin bir elektrikçi tarafından besleme hattı, kaçak akım koruması ve pano güvenliği ayrıca kontrol edilmelidir.

4. Alan İzole Edilmeli

Kuyu kapıları, makine dairesi, pano çevresi ve su tahliye alanı yetkisiz kişilerin girişine karşı sınırlandırılmalıdır. Özellikle çocukların, bina sakinlerinin ve temizlik personelinin ıslak bölgeye yaklaşması önlenmelidir.

5. Su Kaynağı Kesilmeli

Boru patlağı varsa ilgili vana kapatılmalı, yağmur suyu girişi varsa bina drenaj ekibi müdahale etmeli, kanalizasyon geri tepmesi varsa ilgili tesisat kontrol edilmelidir.

Su kaynağı durdurulmadan yalnızca pompa çalıştırmak, kuyunun tekrar dolmasına ve teknik personelin risk altında kalmasına neden olabilir.

6. Güvenli Tahliye Yapılmalı

Su tahliyesi ancak elektriksel güvenlik sağlandıktan ve çalışma alanı değerlendirildikten sonra başlatılmalıdır. Kullanılan pompa, uzatma kablosu ve bağlantı ekipmanları ıslak ortam çalışmasına uygun olmalıdır.

Kuyuya kanalizasyon veya kirli su dolmuşsa biyolojik risk de hesaba katılmalı; uygun eldiven, çizme, gözlük ve koruyucu ekipman kullanılmalıdır.

Su Tahliye Edildikten Sonra Teknik Kontrol

Suyun çekilmiş olması, asansörün çalıştırılabileceği anlamına gelmez. Ekipmanların dışarıdan kuru görünmesi de yeterli değildir. Bağlantı kutularının, kabloların ve elektrikli parçaların içinde nem kalabilir.

Kontrol sırası genel olarak şu şekilde hazırlanabilir:

Kontrol noktası	Bakılacak durum	Olası işlem
Kuyu dibi stop şalteri	Su teması, pas, mekanik hareket	Kurutma, ölçüm veya değişim
Kuyu dibi prizi	Nem, oksitlenme, yanık izi	Elektriksel test veya yenileme
Aydınlatma armatürü	Su girişi, izolasyon kaybı	Değişim veya uygunluk kontrolü
Regülatör gergi sistemi	Pas, sıkışma, hizasızlık	Temizlik, ayar ve parça kontrolü
Tamponlar	Su, çamur, deformasyon	Temizlik ve fonksiyon kontrolü
Kablo ve bağlantı kutuları	Nem, oksitlenme	İzolasyon kontrolü ve bağlantı yenileme
Kat kapısı ekipmanları	Eşiklerde su ve kir	Temizlik, ayar ve fonksiyon testi
Hidrolik ekipman	Su teması, yağ kirliliği	Yağ ve bağlantı kontrolü
Kuyu metal aksamı	Korozyon başlangıcı	Temizlik ve koruyucu işlem
Su sensörü ve pompa	Alarm ve tahliye fonksiyonu	Test, bakım veya değişim

Elektriksel ölçümler uygun cihazlarla ve yetkin personel tarafından gerçekleştirilmelidir. Islanmış elektronik kartlara yalnızca hava tutmak veya yüzeyini silmek, parçanın güvenli olduğunu kanıtlamaz.

Asansör yeniden çalıştırılmadan önce en az şu kontroller tamamlanmalıdır:

• Kuyu dibinde su ve nem kaynağının giderilmesi
• Elektrik tesisatının güvenli olduğunun doğrulanması
• Stop devresinin kontrol edilmesi
• Kapı güvenlik devrelerinin test edilmesi
• Kuyu dibi ekipmanlarının görsel ve fonksiyonel kontrolü
• Asansörün bakım kumandasında denenmesi
• Normal çalışma testlerinin yapılması
• Olağan dışı ses, hata kodu veya kaçak akım belirtisinin bulunmaması
• Yapılan işlemlerin bakım kaydına yazılması
• Bina yöneticisine yazılı bilgi verilmesi

Senaryo Tatbikatı ve Kayıt Düzeni Nasıl Kurulmalı?

Su baskını kontrolü yalnızca olaydan sonra hatırlanan bir işlem olmamalıdır. Özellikle bodrum katında bulunan, geçmişte su almış veya otopark rampasına yakın kuyular için yağışlı mevsim öncesinde senaryo çalışması yapılması yararlıdır.

Senaryo kontrolünde şu örnek kullanılabilir:

Saat 02.00’de yoğun yağış nedeniyle otopark drenajı taşmış ve asansör kuyusunda su sensörü alarm vermiştir. Binada görevli personel kimi arayacak, asansör nasıl kullanıma kapatılacak, enerji güvenliği kim tarafından sağlanacak ve bina sakinleri nasıl bilgilendirilecektir?

Bu çalışma sırasında telefon numaralarının güncelliği, yedek yetkililer, pompa erişimi, anahtarların yeri ve uyarı levhaları kontrol edilmelidir.

Her senaryo kontrolünde aşağıdaki bilgiler kaydedilebilir:

• Kontrol tarihi
• Bina ve asansör kimlik bilgileri
• Kontrolü yapan kişiler
• Geçmiş su baskını bilgisi
• Olası su giriş noktaları
• Pompa ve sensör test sonucu
• Elektriksel riskler
• Eksik ekipmanlar
• Sorumlu kişi ve tamamlanma tarihi
• Fotoğraflı durum kaydı
• Bir sonraki kontrol tarihi

Bu kayıtları kâğıt formlar arasında aramak yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında bina ve asansör bazında saklamak; eski su baskını olaylarını, fotoğrafları, yapılan değişimleri ve açık kalan işleri daha kolay izlemeyi sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Asansör kuyusunda az miktarda su varsa asansör çalıştırılabilir mi?

Su miktarı tek başına güvenli kullanım ölçütü değildir. Su; priz, stop şalteri, kablo, sensör veya metal aksamla temas ediyorsa asansör devre dışı bırakılmalı ve yetkili servis tarafından kontrol edilmelidir.

Kuyu dibindeki suyu bina görevlisi tahliye edebilir mi?

Elektriksel güvenlik sağlanmadan ve alanın risk değerlendirmesi yapılmadan kuyuya girilmemelidir. Tahliye işlemi, uygun ekipmana sahip ve görev alanı belirlenmiş kişiler tarafından yapılmalıdır.

Su baskını senaryo testi için kuyuya su doldurulur mu?

Hayır. Senaryo kontrolü; görsel inceleme, pompa ve alarm fonksiyon testi, görev dağılımı ve masa başı tatbikatıyla yapılmalıdır. Kuyuya kasıtlı olarak su verilmesi ekipmanlara zarar verebilir.

Asansör su tahliyesinden hemen sonra çalıştırılabilir mi?

Hayır. Elektrik tesisatı, stop devresi, kapı güvenlik sistemleri, kuyu dibi ekipmanları ve diğer suya maruz kalabilecek parçalar kontrol edilmeden asansör normal kullanıma açılmamalıdır.

Kuyu dibi pompası aylık bakımın parçası mıdır?

Pompanın mülkiyeti ve bakım sorumluluğu sözleşmeye ve bina tesisat düzenine göre değişebilir. Buna rağmen bakım teknisyeni pompanın çalışmadığını veya kuyuda su riski bulunduğunu görürse durumu bina yöneticisine yazılı olarak bildirmelidir.

Su baskını sonrasında hangi kayıtlar tutulmalıdır?

Su seviyesi, suyun kaynağı, etkilenen ekipmanlar, fotoğraflar, yapılan ölçümler, değiştirilen parçalar, devre dışı bırakma süresi ve yeniden çalışma onayı kayıt altına alınmalıdır. Böylece tekrar eden problemlerde önceki olaylarla karşılaştırma yapılabilir.

Özet

Asansör bakımında su baskını senaryosu kontrolü, yalnızca kuyu dibindeki suyu tahliye etmeye yönelik bir çalışma değildir. Asıl amaç; elektriksel güvenliği sağlamak, asansörü kontrollü biçimde devre dışı bırakmak, su kaynağını ortadan kaldırmak ve tüm teknik kontroller tamamlanmadan sistemi yeniden çalıştırmamaktır.

Bakım firması, bina yöneticisi ve diğer teknik ekipler arasında önceden hazırlanmış bir görev planı bulunması müdahale süresini kısaltır. Kuyu dibi drenajı, su sensörü, pompa, elektrik tesisatı ve geçmiş olay kayıtları düzenli takip edildiğinde küçük bir sızıntının büyük bir arızaya dönüşmesi önlenebilir.

Asansorex üzerinden su baskını kontrollerini, fotoğrafları, teknisyen notlarını ve tamamlanması gereken işleri asansör bazında kaydetmek de hem bakım firmasının hem bina yöneticisinin süreci daha şeffaf ve izlenebilir şekilde yönetmesine yardımcı olur.