Asansör Bakımında Termal Kamera Kullanımı

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör arızalarının önemli bir bölümü, arıza gerçekleşmeden önce bazı belirtiler verir. Gevşek bir bağlantı noktası ısınmaya, aşınmış bir kontaktör yüksek temas direncine, zorlanan bir motor ise normalden yüksek gövde sıcaklığına neden olabilir. Bu belirtiler çıplak gözle fark edilmeyebilir; ancak termal kamera, bileşenlerin yüzey sıcaklıklarını temassız şekilde görüntüleyerek teknisyene önemli bir ön bilgi sunar.

Asansör bakımında termal kamera kullanımı, klasik bakım kontrollerinin yerine geçen bağımsız bir yöntem değildir. Multimetre ölçümü, izolasyon kontrolü, bağlantı sıkılığı, mekanik muayene ve üretici talimatlarına uygun kontroller yine yapılmalıdır. Termal görüntüleme ise bu çalışmaların daha hedefli yürütülmesini sağlayan bir kestirimci bakım aracı olarak değerlendirilmelidir.

Asansör Bakımında Termal Kamera Ne İşe Yarar?

Termal kamera, yüzeylerden yayılan kızılötesi enerjiyi algılayarak sıcaklık dağılımını görüntü haline getirir. Böylece teknisyen yalnızca tek bir noktadaki sıcaklığı değil, pano veya ekipman üzerindeki sıcaklık farklarını da görebilir.

Asansör bakımında amaç, yalnızca “bu parça kaç derece?” sorusuna cevap bulmak değildir. Asıl amaç, benzer şartlarda çalışan bileşenler arasındaki farkı ve önceki ölçümlere göre oluşan değişimi tespit etmektir.

Örneğin üç fazlı bir motorun bağlantı terminallerinden biri diğerlerinden belirgin biçimde sıcaksa şu ihtimaller değerlendirilmelidir:

• Klemens bağlantısının gevşemesi
• Kablo pabucunun hatalı sıkılması
• Oksitlenme veya yüzey bozulması
• Fazlar arasında akım dengesizliği
• Kablo kesitinin yük için yetersiz kalması
• Kontaktör kutuplarından birinde yüksek temas direnci oluşması

Benzer şekilde bir fren bobini, sürücü, transformatör veya kapı motoru sürekli olarak geçmiş ölçümlerin üzerinde çalışıyorsa henüz arıza oluşmamış olsa bile ayrıntılı inceleme gerekebilir.

Termal kamera üreticilerinin teknik kaynaklarında da ölçüm doğruluğu açısından yüzey yayınım katsayısı, yansıyan sıcaklık, mesafe ve ortam şartlarının dikkate alınması gerektiği belirtilir. Özellikle parlak metal yüzeyler çevredeki sıcak nesneleri yansıtabildiği için ekranda görülen değer doğrudan gerçek parça sıcaklığı olarak kabul edilmemelidir. ([support.flir.com][1])

Termal Kamerayla Hangi Asansör Bileşenleri Kontrol Edilir?

Termal inceleme, özellikle elektrik akımı taşıyan veya çalışma sırasında sürtünme ve yük nedeniyle ısınan bileşenlerde faydalıdır. Ancak her sıcak bölge arıza anlamına gelmez. Bazı parçaların görevleri gereği çevresinden sıcak çalışması normal olabilir.

Aşağıdaki tablo, asansör bakımında sık kontrol edilen noktaları ve görülebilecek belirtileri özetler:

Kontrol noktası	Termal görüntüde görülebilecek durum	Olası neden	Sonraki işlem
Ana şalter ve sigortalar	Tek kutupta belirgin sıcaklık farkı	Gevşek bağlantı, temas direnci, aşırı yük	Enerji güvenliği sağlanarak bağlantı ve akım kontrolü
Kontaktörler	Bir giriş veya çıkış terminalinde sıcak nokta	Aşınmış kontak, gevşek pabuç, faz dengesizliği	Kontaktör ve terminal kontrolü
Motor terminalleri	Fazlardan birinin daha sıcak olması	Akım dengesizliği, bağlantı sorunu	Pens ampermetreyle faz akımlarının ölçülmesi
Tahrik motoru	Gövdede dengesiz veya aşırı ısınma	Aşırı yük, yetersiz havalandırma, rulman problemi	Yük, fan, rulman ve akım kontrolü
Fren bobini	Önceki ölçümlere göre sıcaklık artışı	Düşük gerilim, bobin sorunu, uzun süre enerjili kalma	Bobin gerilimi ve çalışma düzeninin kontrolü
Sürücü veya inverter	Soğutucu blokta aşırı sıcaklık	Fan arızası, tozlanma, yüksek yük, havalandırma sorunu	Fan, filtre, pano havalandırması ve hata kayıtlarının kontrolü
Kumanda trafosu	Lokal sıcak nokta veya genel aşırı ısınma	Aşırı yük, bağlantı sorunu, sargı problemi	Giriş-çıkış gerilimleri ve yük kontrolü
Kapı motoru	Kısa çevrimlerde hızlı sıcaklık yükselmesi	Mekanik sıkışma, yanlış ayar, yoğun kullanım	Kapı mekanizması ve motor akımının kontrolü
Kablo ve klemensler	Bağlantı noktasında bölgesel ısınma	Gevşeklik, oksitlenme, uygunsuz kesit	Fiziksel kontrol ve tork doğrulaması
Hidrolik güç ünitesi	Motor veya valf bobininde anormal ısınma	Uzun çalışma, yüksek basınç, valf sorunu	Basınç, akım ve yağ sıcaklığı kontrolü

Elektrik panosunda kontrol edilebilecek bölgeler

Kumanda panosu içinde özellikle şu noktalar karşılaştırmalı olarak incelenebilir:

• Ana besleme girişleri
• Şalter ve sigorta terminalleri
• Kontaktör giriş ve çıkışları
• Motor bağlantı terminalleri
• Fren doğrultucu ve fren bobini bağlantıları
• Sürücü güç terminalleri
• Transformatör bağlantıları
• Klemens grupları
• Pano fanları ve havalandırma çıkışları
• Güç dirençleri ve frenleme dirençleri

Pano içindeki elektronik kartlarda görülen sıcaklık dağılımı ise dikkatli yorumlanmalıdır. İşlemci, güç transistörü, doğrultucu veya direnç gibi bazı elektronik bileşenlerin normal çalışmada çevresinden daha sıcak olması mümkündür. Burada tek ölçümden çok üretici verisi, benzer kartla karşılaştırma ve geçmiş görüntüler önemlidir.

Termal Kamera Ölçümü Nasıl Yapılır?

Sağlıklı bir termal kontrol için ölçüm şartları mümkün olduğunca standartlaştırılmalıdır. Farklı yük, ortam sıcaklığı ve çalışma süresinde alınan görüntülerin doğrudan karşılaştırılması yanlış sonuçlara yol açabilir.

1. Ölçüm öncesinde çalışma şartlarını kaydedin

İnceleme başlamadan önce şu bilgiler not edilmelidir:

• Ölçüm tarihi ve saati
• Makine dairesi veya pano ortam sıcaklığı
• Asansörün yaklaşık çalışma yoğunluğu
• Ölçümden önce kaç sefer yaptığı
• Kabinin boş veya yüklü olması
• Arıza veya şikâyet geçmişi
• Pano fanlarının çalışma durumu
• Termal kameranın emissivite ayarı

Soğuk durumda bekleyen bir motor ile yoğun çalışmanın hemen ardından ölçülen motorun sıcaklıkları aynı şekilde yorumlanamaz. Bu nedenle ölçümün hangi şartlarda yapıldığı, görülen sıcaklık değeri kadar önemlidir.

2. Önce genel tarama yapın

Termal kamerayı doğrudan tek bir klemense yaklaştırmak yerine önce panonun, motorun veya güç ünitesinin genel görüntüsü alınmalıdır. Bu tarama, sıcaklığın hangi bölgede yoğunlaştığını gösterir.

Genel görüntüde şüpheli bir nokta tespit edildiğinde daha yakın ve ayrıntılı görüntü alınabilir. Mümkünse aynı bölgenin normal fotoğrafı da kaydedilmelidir. Böylece rapor incelenirken sıcak noktanın hangi şaltere, kontaktöre veya terminale ait olduğu kolayca anlaşılır.

3. Benzer bileşenleri karşılaştırın

Termal analizde en güçlü yöntemlerden biri karşılaştırmadır. Örneğin:

• Üç faz terminali birbiriyle
• Aynı tipteki kontaktör kutupları birbiriyle
• Aynı görevdeki sigortalar birbiriyle
• Motorun farklı gövde bölgeleri birbiriyle
• Güncel ölçüm önceki bakım görüntüsüyle

karşılaştırılmalıdır.

Bir terminalin sıcak olması tek başına kesin arıza kanıtı değildir. Ancak aynı yükü taşıyan diğer terminallerden belirgin biçimde sıcak olması ayrıntılı inceleme gerektirir.

4. Şüpheli noktayı başka ölçümlerle doğrulayın

Termal kamera arızanın yerini gösterebilir, fakat nedenini tek başına kesinleştirmez. Şüpheli bir sıcaklık farkı görüldüğünde uygun ekipmanla şu kontroller yapılabilir:

1. Faz akımları karşılaştırılır.
2. Besleme ve bobin gerilimleri ölçülür.
3. Enerji güvenliği sağlandıktan sonra bağlantı sıkılığı kontrol edilir.
4. Kontaktör yüzeyleri ve kablo pabuçları incelenir.
5. Motor fanı ve pano havalandırması kontrol edilir.
6. Sürücü hata geçmişi incelenir.
7. Mekanik zorlanma ihtimali değerlendirilir.
8. Müdahale sonrasında aynı noktadan tekrar termal görüntü alınır.

Düzenli termal taramaların benzer işletme koşullarında tekrarlanması, tek seferlik kontrolden daha değerlidir. Böylece kritik ekipmanların sıcaklık eğilimi zaman içinde izlenebilir. ([media.fluke.com][2])

Termal Görüntüler Nasıl Yorumlanmalıdır?

Termal kamera ekranındaki kırmızı veya beyaz renk her zaman tehlikeli sıcaklık anlamına gelmez. Renk paleti, görüntüdeki en düşük ve en yüksek sıcaklığa göre otomatik olarak değişebilir. Normal sıcaklıktaki bir parça bile dar ölçüm aralığında kırmızı görünebilir.

Bu nedenle yorum yapılırken renk yerine sayısal sıcaklık değerleri, sıcaklık farkı ve çalışma koşulları dikkate alınmalıdır.

Sıcaklık farkı neden daha önemlidir?

Örneğin üç terminalin ölçümü şu şekilde olsun:

• L1 terminali: 38°C
• L2 terminali: 39°C
• L3 terminali: 61°C
• Ortam sıcaklığı: 27°C

L3 terminalindeki fark, bağlantı veya yük dengesizliği açısından incelenmelidir. Ancak bunun nedeni yalnızca gevşek bağlantı olmayabilir. Akım dengesizliği, kontaktör kontağı, kablo kesiti veya motor tarafındaki başka bir sorun da aynı sonucu oluşturabilir.

Buna karşılık frenleme direncinin 70°C ölçülmesi, parçanın tasarımına ve çalışma süresine bağlı olarak normal olabilir. Bu nedenle parçanın görevi bilinmeden yalnızca sıcaklık değerine göre değişim kararı verilmemelidir.

Parlak metal yüzeylere dikkat edilmelidir

Bakır bara, parlak cıvata, galvaniz yüzey ve cilalı metal parçalar düşük emissiviteye sahip olabilir. Bu yüzeyler kendi sıcaklığından çok çevredeki sıcaklığı yansıtabilir.

Daha güvenilir karşılaştırma için uygun durumlarda:

• Aynı açıdan ölçüm yapılmalı,
• Yüzeye çok eğik bakılmamalı,
• Yansıma kaynakları kontrol edilmeli,
• Üreticinin önerdiği emissivite ayarı kullanılmalı,
• Uygun ve güvenli yüzeylerde referans amaçlı yüksek emissiviteli ölçüm etiketi tercih edilmelidir.

Termal kameranın ölçüm hassasiyeti, çözünürlüğü ve doğru ayarlanması da sonucu etkiler. Cihazın kalibrasyon durumu ve ölçüm aralığı periyodik olarak kontrol edilmelidir. ([flir.com][3])

Ölçüm Sırasında Yapılan Yaygın Hatalar

Termal kamera kullanımı kolay görünse de yanlış uygulama gereksiz parça değişimine veya gerçek bir sorunun gözden kaçmasına neden olabilir.

En sık yapılan hatalar şunlardır:

• Asansör uzun süre çalışmadan ölçüm yapmak
• Yük durumunu kaydetmemek
• Yalnızca renk paletine bakarak karar vermek
• Parlak metal yüzeydeki yansımayı gerçek sıcaklık sanmak
• Termal kamerayı kızılötesi termometre gibi tek noktaya yöneltmek
• Aynı parçayı farklı mesafe ve açılardan karşılaştırmak
• Şüpheli sıcaklığı akım ve gerilim ölçümüyle doğrulamamak
• Müdahaleden sonra yeniden görüntü almamak
• Görüntünün hangi ekipmana ait olduğunu kaydetmemek
• Elektrik güvenliği kurallarını ihmal etmek

Enerjili pano güvenliği

Termal inceleme çoğu zaman ekipman çalışırken daha anlamlı sonuç verir. Ancak enerjili bir elektrik panosunun kapağının açılması ciddi elektrik çarpması ve ark riski oluşturabilir.

Bu nedenle:

Enerjili bölümlerde yapılacak termal inceleme yalnızca yetkili ve eğitimli personel tarafından, risk değerlendirmesi yapılarak ve gerekli kişisel koruyucu ekipmanlar kullanılarak gerçekleştirilmelidir.

Termal görüntü almak amacıyla koruyucu muhafazalar gelişigüzel sökülmemeli, emniyet devreleri köprülenmemeli ve hareketli ekipmanlara yaklaşılmamalıdır. Yetkisiz teknisyen veya bina yöneticisi, pano içinde enerjili ölçüm yapmamalıdır.

Termal Kontrol Ne Sıklıkta Yapılmalıdır?

Türkiye’deki asansör bakım mevzuatı, bakım faaliyetlerinin yetkili bakım firması tarafından düzenli yürütülmesini ve yapılan işlemlerin kayıt altına alınmasını gerektirir. Ancak termal kamera kontrolü, her asansörde her ay yapılması zorunlu bağımsız bir işlem olarak tanımlanmaz; bakım planına risk ve ekipman durumuna göre eklenebilecek yardımcı bir yöntemdir. ([Sanayi Bakanlığı][4])

Genel uygulamada termal kontrol sıklığı belirlenirken şu kriterler değerlendirilebilir:

• Asansörün günlük sefer sayısı
• Binanın kullanım türü
• Motor ve pano yaşı
• Daha önce görülen sıcaklık problemleri
• Tekrarlayan kontaktör veya sürücü arızaları
• Makine dairesinin havalandırma şartları
• Toz, nem ve yüksek ortam sıcaklığı
• Hastane, otel, AVM veya üretim tesisi gibi kesintinin kritik olduğu binalar

Yoğun kullanılan veya geçmişte ısınma problemi yaşanan bir asansörde üç ya da altı aylık aralıklarla karşılaştırmalı ölçüm yapılabilir. Daha düşük riskli sistemlerde yıllık ayrıntılı kontrol planına dahil edilebilir. Kesin sıklık, bakım firmasının risk değerlendirmesine ve ekipman üreticisinin talimatlarına göre belirlenmelidir.

Termal görüntüler yalnızca teknisyenin telefonunda bırakılmamalıdır. Görüntünün tarihi, ölçüm noktası, ortam sıcaklığı, tespit edilen değer ve yapılan işlem bakım kaydına eklenmelidir. Bu kayıtları Asansorex gibi bir asansör bakım takip yazılımında asansör bazında saklamak, aynı ekipmanın geçmiş görüntülerini karşılaştırmayı ve tekrarlayan ısınmaları fark etmeyi kolaylaştırır.

Termal Kamera Seçerken Nelere Bakılmalıdır?

Asansör bakımı için kullanılacak cihazın yalnızca maksimum sıcaklık aralığına göre seçilmesi doğru değildir. Elektrik panosu ve motor kontrollerinde görüntü ayrıntısı ve küçük sıcaklık farklarını gösterebilme yeteneği daha önemlidir.

Cihaz seçiminde şu özellikler değerlendirilebilir:

• Termal çözünürlük
• Termal hassasiyet veya NETD değeri
• Ölçüm doğruluğu
• Manuel emissivite ayarı
• Nokta ve alan ölçüm araçları
• Minimum ve maksimum sıcaklık gösterimi
• Termal ve normal fotoğrafı birlikte kaydetme
• Raporlama yazılımı
• Sağlamlık ve taşınabilirlik
• Kalibrasyon ve teknik servis desteği

Küçük bir panoda genel tarama için düşük çözünürlüklü cihaz yeterli görünebilir. Ancak uzak mesafedeki küçük klemenslerin veya yoğun pano içindeki bağlantı noktalarının incelenmesinde daha yüksek termal çözünürlük önemli avantaj sağlar.

Telefonlara takılan düşük maliyetli termal modüller ön kontrol için faydalı olabilir. Buna karşılık düzenli bakım raporlaması, sıcaklık karşılaştırması ve kurumsal kayıt için ölçüm doğruluğu bilinen, ayar seçenekleri bulunan profesyonel cihazlar tercih edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Termal kamera asansör bakımında zorunlu mudur?

Termal kamera, genel bakım uygulamasında her asansör için zorunlu tutulmuş bağımsız bir ölçüm değildir. Elektriksel ve mekanik ısınmaları erken tespit etmek amacıyla kullanılan yardımcı bir kestirimci bakım yöntemidir.

Termal kamera gevşek bağlantıyı kesin olarak gösterir mi?

Gevşek bağlantı, temas direncini artırarak sıcak nokta oluşturabilir. Ancak sıcaklığın nedeni aşırı akım, faz dengesizliği, oksitlenme veya kontaktör arızası da olabilir. Sonuç başka ölçümlerle doğrulanmalıdır.

Motor için normal sıcaklık kaç derece olmalıdır?

Her motor için geçerli tek bir sıcaklık değeri yoktur. Motorun izolasyon sınıfı, yükü, ortam sıcaklığı, çalışma süresi ve üretici sınırları dikkate alınmalıdır. En güvenilir yöntem, aynı motorun benzer şartlardaki geçmiş ölçümleriyle karşılaştırmadır.

Termal kamera ile sigorta arızası bulunabilir mi?

Sigorta yuvası, terminal veya kutuplardan birinde anormal sıcaklık farkı görülebilir. Bu durum gevşek bağlantı, temas sorunu ya da yüksek akım ihtimalini gösterebilir. Kesin teşhis için akım ve bağlantı kontrolleri yapılmalıdır.

Pano enerjisizken termal kontrol yapılabilir mi?

Enerjisiz panoda ortamdan farklı sıcaklık oluşturan yük bulunmadığı için birçok elektriksel problem görünmeyebilir. Bununla birlikte enerjili inceleme yalnızca yetkili personel tarafından uygun güvenlik tedbirleriyle yapılmalıdır.

Termal görüntüler neden bakım kaydına eklenmelidir?

Görüntülerin kayıt altına alınması, aynı bileşenin zaman içindeki sıcaklık değişimini göstermeye yardımcı olur. Böylece ani arızalar kadar yavaş gelişen bağlantı, havalandırma veya aşırı yük problemleri de daha erken fark edilebilir.

Özet

Asansör bakımında termal kamera kullanımı; pano bağlantıları, kontaktörler, motorlar, sürücüler, fren bobinleri ve kapı ekipmanlarındaki anormal ısınmaların erken tespit edilmesine yardımcı olur. Ancak ekrandaki sıcak renkler tek başına arıza kararı vermek için yeterli değildir.

Doğru uygulamada çalışma şartları kaydedilir, benzer bileşenler karşılaştırılır, emissivite ve yansıma etkileri dikkate alınır, şüpheli noktalar elektriksel veya mekanik ölçümlerle doğrulanır. Müdahale sonrasında aynı noktadan tekrar görüntü alınarak sonucun değişip değişmediği kontrol edilir.

Termal kontrollerin fotoğraf, sıcaklık değeri, açıklama ve yapılan işlemle birlikte dijital bakım geçmişine eklenmesi ise teknisyenlerin daha isabetli karar vermesini ve firma sahiplerinin arıza eğilimlerini daha kolay izlemesini sağlar. Asansorex üzerinde asansör bazında tutulan bakım ve fotoğraf kayıtları, termal görüntülerin sonraki kontrollerde karşılaştırılmasına yardımcı olabilir.