Asansör Fotosel/Işık Perdesi Bakımı ve Hizalama

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör kapılarında kullanılan fotosel ve ışık perdesi, yolcunun veya taşınan bir cismin kapanan kapıların arasında kalmasını önleyen en önemli koruyucu sistemlerden biridir. Sensör yüzeyindeki basit bir kir tabakası, gevşemiş bağlantı, kırılmış kablo veya birkaç milimetrelik hizalama bozukluğu bile kapının gereksiz yere açılmasına ya da engeli algılamamasına neden olabilir.

Bu rehberde asansör fotosel ve ışık perdesi bakımının nasıl yapılacağını, temizlik ve hizalama sırasında hangi noktaların kontrol edilmesi gerektiğini, sık karşılaşılan arızaların nasıl ayırt edileceğini ve yapılan işlemin nasıl doğrulanacağını adım adım ele alacağız.

Fotosel devresini köprülemek, iptal etmek veya kapıların sensör çalışmadan hizmet vermesine izin vermek arızayı çözmez. Kullanıcı güvenliğini doğrudan riske atan yeni bir sorun oluşturur.

Asansör Fotoseli ve Işık Perdesi Ne İşe Yarar?

Asansör kapı koruma sistemlerinin temel görevi, kapı kapanma alanında bir insan veya nesne bulunduğunda kapı kontrol sistemine engel bilgisi göndermektir. Kapı operatörü bu sinyali aldığında kapanmayı durdurur ve uygulamaya bağlı olarak kapıları yeniden açar.

Üretici dokümanlarında ışık perdesi sistemlerinin temel olarak kapı geçiş alanındaki insanları ve nesneleri algılamak amacıyla kullanıldığı belirtilir. Sistem çoğunlukla karşılıklı çalışan bir verici profil ve alıcı profilden oluşur. ([media.cedes.com][1])

Tek Noktalı Fotosel ile Işık Perdesi Arasındaki Fark

Klasik fotosel, kapı açıklığında belirli bir yükseklikte tek ışın veya sınırlı sayıda ışın oluşturur. Bu nedenle ışının altından ya da üstünden geçen küçük bir nesneyi her zaman algılamayabilir.

Işık perdesi ise kapının iki kenarı arasında çok sayıda kızılötesi ışın oluşturur. Böylece çocuk, evcil hayvan, baston, koli veya tekerlekli sandalye gibi farklı yüksekliklerdeki engellerin algılanma ihtimali artar.

Özellik	Tek Noktalı Fotosel	Işık Perdesi
Algılama alanı	Belirli bir yükseklik	Kapı açıklığının büyük bölümü
Yapı	Tek veya sınırlı ışın	Çoklu kızılötesi ışın
Küçük nesne algılama	Daha sınırlı	Modele bağlı olarak daha başarılı
Hizalama hassasiyeti	Noktasal hizalama önemlidir	Profillerin paralelliği önemlidir
Modernizasyon kullanımı	Ekonomik çözümlerde	Güvenliğin geliştirilmesinde yaygın
Arıza belirtisi	Kapı sürekli açılabilir	Bölgesel veya sürekli kesinti görülebilir

Her iki sistem de uygun şekilde çalıştığında kapı güvenliğini destekler. Ancak sensörün varlığı tek başına yeterli değildir; kapı kapanma kuvveti, kapı hızı, mekanik sürtünmeler ve operatör ayarları da birlikte değerlendirilmelidir.

Bakım Öncesinde Güvenlik Nasıl Sağlanır?

Fotosel bakımı basit bir temizlik işlemi gibi görünse de hareketli kabin kapıları, elektrik bağlantıları ve kabin üstünde çalışma ihtimali nedeniyle yalnızca eğitimli ve yetkili personel tarafından yapılmalıdır. Üretici talimatlarında da ışık perdesinin yetkili ve eğitimli kişilerce kurulması ve servis edilmesi gerektiği özellikle vurgulanır. ([media.cedes.com][2])

Türkiye’de asansörün bakım faaliyetleri, ilgili mevzuat çerçevesinde yetkili servis tarafından yürütülmelidir. Bina sorumlusu ise bakımın yaptırılması ve asansörün güvenli kullanım şartlarının korunması konusunda sorumluluk taşır. ([sanayi.gov.tr][3])

Çalışmaya başlamadan önce şu hazırlıklar yapılmalıdır:

• Asansör bakım veya revizyon moduna alınmalıdır.
• Yolcuların asansörü kullanması engellenmelidir.
• Katlarda gerekli uyarı levhaları yerleştirilmelidir.
• Kabin kapısının beklenmeyen hareketine karşı güvenli çalışma yöntemi uygulanmalıdır.
• Elektriksel ölçüm veya bağlantı işlemi yapılacaksa üreticinin enerjiyi kesme prosedürü izlenmelidir.
• Sensörün marka, model ve bağlantı şeması kontrol edilmelidir.
• Önceki arıza ve bakım kayıtları incelenmelidir.

Özellikle sensör çıkışının emniyet devresiyle karıştırılmaması gerekir. Her ışık perdesi aynı çıkış mantığını, besleme gerilimini veya kontrol ünitesini kullanmaz. Bağlantı yapılırken tahminle hareket edilmemeli, mutlaka ilgili ürün dokümanı esas alınmalıdır.

Asansör Fotosel ve Işık Perdesi Bakımı Nasıl Yapılır?

Bakım yalnızca sensör yüzeyini silmekten oluşmaz. Mekanik montaj, kablo bağlantıları, gösterge LED’leri ve kapı operatörünün verdiği tepki birlikte kontrol edilmelidir.

1. Görsel Kontrol Yapın

Öncelikle verici ve alıcı profiller aşağıdan yukarıya kadar incelenmelidir. Şu kusurlar aranmalıdır:

• Profilde eğilme veya çatlak
• Montaj ayağında gevşeme
• Sensör yüzeyinde çizik
• Vida veya bağlantı parçalarında eksiklik
• Kapı paneline sürtme
• Kablo girişinde ezilme
• Soketlerde gevşeme
• Nem, oksitlenme veya sıvı teması
• Boya, etiket ya da bantla kapanmış sensör bölgesi

Sensör profili kapı hareketi sırasında sallanıyorsa yalnızca hizalama yapmak kalıcı çözüm olmaz. Önce montaj ayağı, profil sabitlemesi ve kapı panelindeki mekanik boşluk düzeltilmelidir.

2. Sensör Yüzeylerini Temizleyin

Toz, yağ, parmak izi ve temizlik kimyasalı kalıntıları kızılötesi ışınların iletimini zayıflatabilir. Özellikle hastane, otel, fabrika, otopark ve yoğun kullanılan konut asansörlerinde sensör yüzeyleri daha hızlı kirlenir.

Temizlik sırasında:

1. Yumuşak ve tüy bırakmayan bir bez kullanın.
2. Önce kuru bezle yüzey tozunu alın.
3. Gerekirse bezi hafifçe nemlendirin.
4. Sıvıyı doğrudan sensör üzerine püskürtmeyin.
5. Aşındırıcı sünger veya sert kimyasal kullanmayın.
6. Temizlikten sonra yüzeyi tamamen kurulayın.

Tiner, balata spreyi veya içeriği bilinmeyen güçlü çözücüler plastik sensör yüzeyini matlaştırabilir. Matlaşmış yüzey temiz görünse bile ışık iletimini olumsuz etkileyebilir.

3. Kablo ve Soketleri Kontrol Edin

Işık perdesi kabloları kapının her açılıp kapanmasında hareket edebilir. Yanlış güzergâhtan geçirilmiş kablo zamanla kapı paneli, kayış, makara veya hareketli mekanizma arasında sıkışabilir.

Kontrol sırasında kablonun:

• Keskin kenarlara temas etmediği,
• Kapı hareketi sırasında gerilmediği,
• Soket dibinden kırılmadığı,
• Ek yapılmış bölgelerde temas sorunu bulunmadığı,
• Kapı mekanizmasına sürtmediği,
• Uygun kelepçelerle sabitlendiği

doğrulanmalıdır.

Kapı açıkken çalışan, kapanmaya başladığında arıza veren fotosellerde ilk şüphe noktalarından biri hareketli kablodur. Kabloyu yalnızca dışarıdan izlemek yeterli olmayabilir; kapı birkaç kez hareket ettirilerek kablonun tüm hareket hattı gözlemlenmelidir.

4. LED ve Arıza Göstergelerini İnceleyin

Birçok ışık perdesinde besleme, hizalama, engel ve hata durumlarını gösteren LED’ler bulunur. Ancak LED renklerinin anlamı markaya göre değişebilir.

Genel olarak şu durumlar değerlendirilebilir:

• Besleme LED’i yanmıyorsa enerji veya bağlantı problemi olabilir.
• Engel LED’i sürekli aktifse ışın kesiliyor veya hizalama bozuk olabilir.
• LED kapı hareketiyle birlikte düzensiz yanıp sönüyorsa kablo kırığı düşünülebilir.
• Hata göstergesi varsa üretici hata tablosu kontrol edilmelidir.

LED’e bakarak kesin karar verilmemeli, mutlaka sensörün kapı kontrol kartına ilettiği sinyal ve kapının verdiği tepki birlikte doğrulanmalıdır.

Işık Perdesi Hizalaması Nasıl Yapılır?

Doğru hizalama, verici ve alıcı profillerin birbirini kesintisiz görebilmesini sağlar. Profiller aynı yükseklikte görünse bile birbirine paralel değilse özellikle üst veya alt ışınlarda kesinti oluşabilir.

Hizalama işlemi şu sırayla yapılabilir:

1. Montaj yüzeyini kontrol edin: Kapı paneli veya sabitleme braketi eğriyse önce mekanik problem giderilmelidir.
2. Profillerin yönünü doğrulayın: Verici ve alıcı ters yönde ya da farklı montaj pozisyonunda bırakılmamalıdır.
3. Alt seviyeyi eşitleyin: İki profilin alt başlangıç noktaları üretici ölçülerine uygun olmalıdır.
4. Dikeyliği kontrol edin: Profiller kapı paneline paralel ve dik konumda bulunmalıdır.
5. Karşılıklı bakışı ayarlayın: Sensör yüzeyleri birbirine dönük olmalı, kapı fitili veya panel kıvrımı ışın hattına girmemelidir.
6. Vidaları kademeli sıkın: Bir tarafı tamamen sıkıp diğer tarafı zorlamak yerine bağlantılar sırayla sabitlenmelidir.
7. Kapıyı hareket ettirin: Açılma ve kapanma boyunca hizalamanın bozulmadığı gözlenmelidir.
8. Fonksiyon testi yapın: Alt, orta ve üst bölgelerde engel algılama testi uygulanmalıdır.

Hizalama yalnızca kapı tamamen açıkken yapılmamalıdır. Bazı montajlarda kapı kapanırken panel esneyebilir veya profil birkaç milimetre yer değiştirebilir. Bu nedenle test, kapının farklı konumlarında tekrarlanmalıdır.

Fonksiyon Testi Nasıl Yapılmalıdır?

Temizlik ve hizalama tamamlandıktan sonra sistemin gerçekten çalıştığı doğrulanmalıdır. Sadece sensör LED’inin değişmesi yeterli bir test değildir; kapı operatörünün engel algılandığında doğru tepki verdiği görülmelidir.

Pratik fonksiyon testi şu şekilde uygulanabilir:

• Kapı kapanırken alt bölgede uygun bir test aparatıyla ışınları kesin.
• Aynı testi orta yükseklikte tekrarlayın.
• Üst bölgede algılama olup olmadığını kontrol edin.
• Engel algılandığında kapının durduğunu ve yeniden açıldığını doğrulayın.
• Testi birkaç farklı katta tekrarlayın.
• Kapıyı art arda birkaç çevrim çalıştırarak aralıklı hata bulunup bulunmadığını kontrol edin.
• Kapı açık beklerken sensör sinyalinin kararlı olduğunu gözlemleyin.

Test sırasında el, ayak veya vücudun başka bir bölümü riskli biçimde kapı arasına sokulmamalıdır. Uygun bir test aparatı kullanılmalıdır.

Fotosel çalışmasına rağmen kapı geç tepki veriyorsa sorun sensörden değil, kapı kontrol kartı girişinden, operatör ayarından veya kapı mekanizmasındaki sürtünmeden kaynaklanabilir. Bu durumda kapı kapanma kuvveti ve hareket parametreleri de kontrol edilmelidir.

Sık Görülen Arızalar ve Çözüm Noktaları

Belirti	Muhtemel Neden	Kontrol Edilecek Nokta
Kapı sürekli geri açılıyor	Kir, hizalama bozukluğu veya sürekli kesilen ışın	Sensör yüzeyi, profil paralelliği, kapı fitili
Sensör hiç tepki vermiyor	Besleme veya bağlantı sorunu	Sigorta, soket, kablo, kontrol ünitesi
Arıza yalnızca kapı hareket ederken oluşuyor	Hareketli kablo kırığı veya sıkışma	Kablo güzergâhı ve soket dipleri
Alt bölüm algılıyor, üst bölüm algılamıyor	Profil eğriliği veya bölgesel sensör arızası	Dikeylik, profil hasarı, üretici testi
Yağmurlu veya nemli havada arıza artıyor	Nem veya oksitlenme	Soketler, kablo girişleri, profil içi nem
Kapı engele rağmen kapanmaya devam ediyor	Çıkış sinyali veya operatör girişi sorunu	Kontrol kartı girişi, bağlantı şeması
Rastgele arıza kaydı oluşuyor	Gevşek soket veya elektriksel parazit	Kablo sabitlemesi, ekranlama, bağlantılar
Temizlikten sonra arıza başladı	Yüzeyde kimyasal kalıntısı veya sıvı girişi	Sensör yüzeyi, soket ve profil uçları

Arıza ararken sensör çıkışını kalıcı olarak köprülemek doğru değildir. Geçici test yapılması gerekiyorsa yalnızca yetkili teknisyen tarafından, üreticinin belirlediği yöntemle ve asansör hizmet dışındayken gerçekleştirilmelidir. Test sonrasında sistem mutlaka normal bağlantısına döndürülmelidir.

Bakım Sıklığı ve Kayıt Tutma

Fotosel ve ışık perdesi her planlı bakımda en azından görsel ve fonksiyonel olarak kontrol edilmelidir. Temizlik sıklığı ise binanın kullanım yoğunluğuna ve ortam şartlarına göre belirlenmelidir.

Kullanım Ortamı	Önerilen Kontrol Yaklaşımı
Düşük yoğunluklu konut	Her periyodik bakımda kontrol ve gerektiğinde temizlik
Yoğun apartman veya iş merkezi	Her bakımda temizlik ve çok noktalı test
Hastane ve otel	Yoğun kullanıma göre daha sık yüzey kontrolü
Fabrika ve depo	Toz, yağ ve darbe riskine karşı ayrıntılı kontrol
Otopark bağlantılı asansör	Nem, egzoz kalıntısı ve kirlenmeye karşı sık temizlik
Sürekli arıza kaydı bulunan asansör	Kablo hareketi ve hizalama için detaylı takip

Bakım formunda yalnızca “fotosel kontrol edildi” yazılması yeterli değildir. Aşağıdaki bilgiler kaydedilmelidir:

• Sensörün marka ve modeli
• Temizlik yapılıp yapılmadığı
• Hizalama durumu
• Kablo ve soket kontrolü
• Alt, orta ve üst bölge test sonucu
• Kapının engel karşısındaki tepkisi
• Tespit edilen kusur
• Değiştirilen parçanın bilgisi
• İşlem tarihi ve teknisyen kaydı

Bu kayıtları kâğıt formlar yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında saklamak, aynı asansörde tekrarlayan fotosel arızalarını görmeyi ve önceki müdahalelere sahadan ulaşmayı kolaylaştırır.

Firma Sahibi ve Bina Yöneticisi Nelere Dikkat Etmeli?

Bakım firması sahibi açısından ışık perdesi arızaları yalnızca teknik değil, müşteri memnuniyetini de etkileyen bir konudur. Sürekli geri açılan kapılar kullanıcıların “asansör bozuk” şikâyetinde bulunmasına, iptal edilmiş bir sensör ise ciddi güvenlik riskine neden olabilir.

Firma yönetimi şu uygulamaları standartlaştırmalıdır:

• Teknisyenlere marka bazlı sensör eğitimi vermek
• Servis araçlarında uygun test aparatı bulundurmak
• Yaygın modeller için yedek kablo ve sensör stoğu planlamak
• Bakım formuna çok noktalı fotosel testi eklemek
• Köprülenmiş veya iptal edilmiş sensörlere kesinlikle izin vermemek
• Tekrarlayan arızalarda sadece parça değil kapı mekaniğini de incelemek

Bina yöneticisi ise kapının sık sık geri açılması, yolcuya temas etmesi veya fotoselin bantla kapatılması gibi durumları normal kabul etmemelidir. Arıza bakım firmasına bildirilerek kayıt altına alınmalı ve çözüm tamamlanana kadar kullanıcı güvenliği gözetilmelidir.

Periyodik kontrollerde asansörün güvenlik durumu yetkili A tipi muayene kuruluşu tarafından bütün olarak değerlendirilir. Kırmızı, sarı, mavi ve yeşil bilgi etiketleri kontrol sonucundaki genel güvenlik sınıflandırmasını ifade eder; tek bir fotosel arızasının hangi etikete yol açacağı, kusurun niteliği ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir. ([sanayi.gov.tr][4])

Sıkça Sorulan Sorular

Asansör fotoseli neden sürekli kapıyı geri açtırır?

En sık nedenler sensör yüzeyinin kirli olması, verici ile alıcının hizasının bozulması, kapı fitilinin ışın hattına girmesi ve hareketli kabloda temassızlık bulunmasıdır. Önce temizlik ve mekanik hizalama kontrol edilmeli, ardından kablo kapı hareketi boyunca test edilmelidir.

Işık perdesi temizliği için hangi ürün kullanılmalıdır?

Yumuşak, tüy bırakmayan bez kullanılmalıdır. Gerekiyorsa bez çok az nemlendirilebilir. Sert sünger, aşındırıcı temizlik maddesi ve güçlü çözücü kullanılmamalıdır. Üreticinin özel bir temizlik talimatı varsa öncelikle o uygulanmalıdır.

Fotosel arızalıyken asansör kullanılabilir mi?

Sensörü devre dışı bırakıp normal kullanıma devam etmek güvenli değildir. Arızanın niteliğine göre asansör yetkili servis tarafından değerlendirilmelidir. Kullanıcı güvenliğini etkileyen bir durumda gerekli önlem alınmadan hizmete devam edilmemelidir.

Işık perdesi çalışıyor ama kapı neden kullanıcıya çarpıyor?

Sensör engeli algılıyor olsa bile kapı operatörünün giriş bağlantısı, yeniden açma komutu, kapanma hızı, kuvvet ayarı veya mekanik sürtünme problemi bulunabilir. Sensör ve kapı operatörü birlikte test edilmelidir.

Fotosel hizalaması gözle yapılabilir mi?

İlk mekanik ayar gözle yapılabilir; ancak işlem mutlaka LED göstergeleri ve çok noktalı fonksiyon testiyle doğrulanmalıdır. Kapı açıkken düzgün görünen profiller hareket sırasında hizasını kaybedebilir.

Işık perdesi ne zaman değiştirilmelidir?

Profil çatlamışsa, yüzey kalıcı olarak matlaşmışsa, kablo bağlantısı güvenilir biçimde onarılamıyorsa, belirli ışın bölgeleri sürekli algılama yapmıyorsa veya üretici testleri başarısız oluyorsa değişim değerlendirilmelidir. Yeni ürünün kapı operatörüyle elektriksel ve mekanik uyumu doğrulanmalıdır.

Özet

Asansör fotosel ve ışık perdesi bakımı; yüzey temizliği, profil hizalaması, montaj sağlamlığı, kablo güzergâhı, soketler, LED göstergeleri ve kapı operatörü tepkisinin birlikte kontrol edilmesini gerektirir. Başarılı bir bakımın sonunda sensör yalnızca çalışıyor görünmemeli; kapı açıklığının alt, orta ve üst bölgelerinde engeli güvenilir biçimde algılamalıdır.

Bakım sonuçlarının tarih, asansör ve teknisyen bazında kaydedilmesi de en az yapılan fiziksel kontrol kadar önemlidir. Asansorex üzerinden oluşturulan dijital bakım ve arıza geçmişi, tekrarlayan sensör sorunlarının izlenmesini, eksik işlemlerin görülmesini ve bina yöneticisine yapılan çalışmanın şeffaf biçimde sunulmasını kolaylaştırır.