Bakım İşlerinde İSG Risk Analizi Örneği

İÇERİK

Asansör bakım işleri, dışarıdan bakıldığında “rutin kontrol” gibi görünse de sahada ciddi iş güvenliği riskleri barındırır. Makine dairesi, kuyu dibi, kabin üstü, elektrik panosu, kapı kilitleri, halatlar, hareketli parçalar ve bina içi kullanıcı trafiği aynı işin içinde yer alır. Bu nedenle bakım işlerinde İSG risk analizi, sadece yasal bir evrak değil; teknisyenin eve sağ salim dönmesini, bina sakinlerinin zarar görmemesini ve firmanın sahadaki iş kalitesini koruyan temel çalışma aracıdır.

Bu yazıda asansör bakım firmaları için uygulanabilir bir İSG risk analizi mantığını, örnek tabloyu, saha kontrol noktalarını ve kayıt düzenini pratik şekilde ele alacağız. Amaç, kâğıt üzerinde kalan bir dosya değil; teknisyenin bakım öncesi, bakım sırasında ve bakım sonrası gerçekten kullanabileceği bir güvenlik yaklaşımı oluşturmaktır.

Bakım İşlerinde İSG Risk Analizi Nedir?

İSG risk analizi, yapılan işte ortaya çıkabilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin risk seviyesinin değerlendirilmesi ve önlem planının yazılı hale getirilmesidir. Asansör bakımında bu analiz; her bina, her ekipman ve her bakım türü için aynı sonucu vermez.

Örneğin yeni, düzenli bakımı yapılan, makine dairesi temiz bir apartmandaki bakım işi ile; eski, kuyu aydınlatması zayıf, kapı kilitleri sorunlu ve bina yönetimi düzensiz bir binadaki bakım işi aynı risk seviyesinde değildir. Risk analizi bu farkı görünür hale getirir.

Genel uygulamada risk analizi şu sorulara cevap arar:

• Bu işte hangi tehlikeler var?
• Bu tehlike kime zarar verebilir?
• Zararın olasılığı ve şiddeti nedir?
• Mevcut önlemler yeterli mi?
• Ek önlem gerekiyorsa kim, ne zaman, ne yapacak?
• Risk kabul edilebilir seviyeye indi mi?

Asansör bakım firmaları için risk analizi sadece ofiste hazırlanıp dosyaya kaldırılmamalıdır. Sahadan gelen gözlemlerle güncellenmeli, teknisyenlerin yaşadığı gerçek olaylar dikkate alınmalı ve özellikle ramak kala kayıtları analize dahil edilmelidir.

Asansör Bakımında Başlıca Tehlike Kaynakları

Asansör bakım işlerinde riskler genellikle birkaç ana grupta toplanır. Firma sahibi açısından bu grupları bilmek, eğitim planını ve ekipman bütçesini doğru yapmayı sağlar. Teknisyen açısından ise işe başlamadan önce neye dikkat edeceğini netleştirir.

Elektrik Kaynaklı Riskler

Bakım sırasında elektrik panosu, kumanda kartı, kontaktör, sigorta, motor bağlantıları ve aydınlatma devreleriyle temas olabilir. Enerjinin kesilmemesi, yanlış panonun kapatılması veya gerilim kontrolü yapılmadan işlem yapılması elektrik çarpması riskini artırır.

Özellikle eski binalarda pano etiketlerinin silinmiş olması, kaçak akım rölesinin bulunmaması veya panonun yetkisiz kişilerce kurcalanmış olması ciddi tehlikedir. Bu nedenle bakım öncesi enerji kesme, kilitleme ve gerilim yokluğu kontrolü alışkanlık haline gelmelidir.

Düşme ve Sıkışma Riskleri

Kabin üstünde çalışma, kuyu dibine iniş, makine dairesine merdivenle ulaşım, kapı eşiğinde çalışma ve hareketli parçaların yakınında bulunma düşme veya sıkışma riski oluşturur. Özellikle kuyu ağzında kapı açıkken dikkatsiz hareket etmek, hem teknisyen hem de bina sakini için tehlikelidir.

Kuyu içinde çalışırken aydınlatma, güvenli erişim, haberleşme ve kumanda kontrolü önemlidir. Tek başına riskli müdahale yapılmamalı; mümkünse ikinci kişi gözetim veya destek için hazır bulunmalıdır.

Kullanıcı Trafiği ve Bina Ortamı

Bakım yapılan bina aktif kullanımdadır. Çocuklar, yaşlılar, apartman görevlileri, temizlik personeli ve bina sakinleri çalışma alanına yaklaşabilir. “Bakım var” uyarısının görünür olmaması, kapı önünün şeritlenmemesi veya asansörün yanlışlıkla kullanıma açılması ciddi kazalara yol açabilir.

Bu nedenle bakım sırasında kullanıcı bilgilendirmesi ve çalışma alanı izolasyonu sadece nezaket değil, İSG’nin parçasıdır.

Fiziksel ve Ergonomik Riskler

Ağır parça taşıma, uygunsuz pozisyonda çalışma, dar makine dairesinde eğilerek müdahale, merdiven kullanımı ve uzun süreli saha temposu kas-iskelet sorunlarına neden olabilir. Bir teknisyenin günde çok fazla binaya yetişmeye çalışması da dikkat dağınıklığı ve yorgunluk kaynaklı kaza riskini artırır.

Planlama burada doğrudan güvenlik unsurudur. Bakım rotası gerçekçi değilse, teknisyen sahada hız baskısı hisseder. Hız baskısı da kontrol listesinin atlanmasına, kişisel koruyucu donanımın ihmal edilmesine veya acele karar verilmesine yol açabilir.

Örnek İSG Risk Analizi Tablosu

Aşağıdaki tablo, asansör bakım işlerinde kullanılabilecek örnek bir risk analizi yapısıdır. Her firma kendi ekipmanına, çalıştığı bina tipine, bakım kapsamına ve iş güvenliği uzmanı değerlendirmesine göre tabloyu genişletmelidir.

Faaliyet	Tehlike	Olası Sonuç	Risk Seviyesi	Önlem	Sorumlu
Bakım öncesi bina girişi	Islak zemin, yetersiz aydınlatma	Kayma, düşme	Orta	Giriş alanı kontrol edilir, riskli alan yöneticiye bildirilir	Teknisyen
Elektrik panosu kontrolü	Enerjili hatta temas	Elektrik çarpması	Yüksek	Enerji kesilir, gerilim yokluğu kontrol edilir, uygun eldiven kullanılır	Teknisyen
Kabin üstünde çalışma	Düşme, hareketli ekipmana sıkışma	Ağır yaralanma	Yüksek	Bakım modu kullanılır, güvenli çalışma mesafesi korunur, ikinci kişi bilgilendirilir	Teknik ekip
Kuyu dibi kontrolü	Yetersiz aydınlatma, su birikmesi	Düşme, elektrik riski	Yüksek	Kuyu aydınlatması kontrol edilir, su varsa çalışma durdurulur	Teknisyen
Kapı kilidi kontrolü	Kapının açık kalması, kullanıcı girişi	Kullanıcı kazası	Yüksek	Uyarı levhası konur, çalışma alanı şeritlenir	Teknisyen
Parça değişimi	El sıkışması, kesilme	Yaralanma	Orta	Uygun eldiven, doğru el aleti, kontrollü sökme-takma yapılır	Teknisyen
Bakım sonrası test	Asansörün kontrolsüz çalışması	Sıkışma, panik	Yüksek	Test kontrollü yapılır, kullanıcı alınmaz, sonuç kayıt altına alınır	Teknik ekip
İş bitimi	Eksik kayıt, unutulan uyarı levhası	Yanlış kullanım, sorumluluk riski	Orta	Bakım formu tamamlanır, alan temizlenir, yönetici bilgilendirilir	Teknisyen

Bu tablo tek başına yeterli değildir; sahada uygulanmadığı sürece sadece evrak olur. En iyi sonuç, risk analizinin bakım formu, fotoğraf, imza, arıza geçmişi ve teknisyen notlarıyla birlikte tutulmasıyla alınır. Bu kayıtları kâğıt yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında saklamak, geçmiş bakım notlarına ve saha fotoğraflarına gerektiğinde hızlıca ulaşmayı kolaylaştırır.

Risk Analizi Nasıl Hazırlanır?

Bakım işleri için risk analizi hazırlarken karmaşık bir dil kullanmaya gerek yoktur. Asıl önemli olan, sahadaki gerçek tehlikeyi doğru tarif etmek ve önlemi uygulanabilir yazmaktır.

1. Yapılan İşleri Parçalara Ayırın

“Asansör bakımı” tek bir iş gibi yazılırsa riskler görünmez hale gelir. Bunun yerine işi adımlara ayırmak gerekir:

1. Binaya giriş ve yöneticiyle iletişim
2. Asansörü bakım moduna alma
3. Makine dairesi veya pano kontrolü
4. Kabin üstü kontrol
5. Kuyu dibi kontrol
6. Kapı ve kilit kontrolleri
7. Mekanik ve elektriksel testler
8. Bakım sonrası temizlik, kayıt ve teslim

Her adımın riski farklıdır. Örneğin bina girişinde kayma riski varken, kabin üstünde sıkışma ve düşme riski öne çıkar.

2. Tehlikeyi Net Yazın

Risk analizlerinde sık yapılan hata, tehlikeyi çok genel yazmaktır. “Dikkatsizlik” demek yerine daha somut ifade kullanılmalıdır.

Daha zayıf ifade: “İş kazası olabilir.”

Daha iyi ifade: “Kabin üstünde bakım sırasında asansörün kontrolsüz hareket etmesi sonucu teknisyenin sıkışması.”

Somut ifade, önlemin de somut olmasını sağlar.

3. Risk Seviyesini Belirleyin

Bir riskin seviyesi genellikle olasılık ve şiddet üzerinden değerlendirilir. Asansör bakımında bazı olayların olasılığı düşük olsa bile sonucu ağır olabilir. Bu nedenle “çok sık olmuyor” diyerek risk küçümsenmemelidir.

Örneğin kuyuya düşme olasılığı düşük görünebilir; ancak gerçekleşirse sonuç ağırdır. Bu yüzden yüksek risk olarak ele alınmalı ve güçlü önlem gerektirmelidir.

4. Önlemi Uygulanabilir Hale Getirin

Önlem cümleleri sahada yapılabilir olmalıdır. “Dikkatli olunacak” tek başına yeterli değildir. Bunun yerine şu tür ifadeler daha işe yarar:

• Enerji kesilmeden pano içinde işlem yapılmayacak.
• Gerilim yokluğu uygun ölçüm cihazıyla kontrol edilecek.
• Kapı önü uyarı levhası ve şerit ile ayrılacak.
• Kuyu dibinde su varsa çalışma durdurulacak ve yöneticiye yazılı bildirim yapılacak.
• Kabin üstü çalışmada bakım modu kontrol edilmeden işlem başlatılmayacak.
• Kişisel koruyucu donanım olmadan sahaya girilmeyecek.

Bu yaklaşım hem teknisyenin davranışını netleştirir hem de firma sahibinin denetim yapmasını kolaylaştırır.

Bakım Öncesi Saha Kontrol Listesi

Risk analizi yılda bir hazırlanan genel bir dosya olmamalı; her bakım işine başlamadan önce kısa bir saha kontrolüne dönüşmelidir. Aşağıdaki liste pratik bir başlangıç sağlar.

• Bina yöneticisi veya yetkili kişi bilgilendirildi mi?
• Asansör bakımda olduğunu gösteren uyarı kondu mu?
• Kullanıcıların asansöre erişimi güvenli şekilde engellendi mi?
• Makine dairesi veya pano alanı temiz ve erişilebilir mi?
• Aydınlatma yeterli mi?
• Kuyu dibi kuru ve güvenli mi?
• Elektrik panosu etiketleri anlaşılır mı?
• Gerilim kontrolü için uygun ölçü aleti mevcut mu?
• Teknisyenin baret, eldiven, iş ayakkabısı ve diğer donanımı tam mı?
• Acil durumda aranacak kişi veya ekip bilgisi belli mi?
• Bakım sonrası test sırasında kullanıcı alınmayacağı netleştirildi mi?

Bu liste firmadan firmaya değişebilir. Önemli olan, teknisyenin sahaya girer girmez riskli noktaları görmesini sağlamaktır. Özellikle yoğun bakım günlerinde bu kısa kontrol listesi, aceleyle atlanabilecek kritik detayları hatırlatır.

Firma Sahibi İçin Kayıt ve Denetim Düzeni

İSG risk analizinin etkili olması için firma sahibi sadece evrak hazırlamakla yetinmemelidir. Sahada gerçekten uygulanıp uygulanmadığını düzenli takip etmelidir.

Bakım firmalarında iyi çalışan bir kayıt düzeni genelde şu unsurları içerir:

• Her bakım için tarih, saat, teknisyen ve bina bilgisi
• Yapılan kontrol maddeleri
• Tespit edilen riskler
• Çekilen saha fotoğrafları
• Kullanılan malzeme veya değişen parça
• Bina yöneticisi bilgilendirme notu
• Teknisyenin açıklaması
• Varsa ramak kala veya uygunsuzluk kaydı

Bu kayıtlar, sadece denetim için değil, firma içi kalite yönetimi için de değerlidir. Örneğin aynı binada sürekli kuyu dibinde su birikiyorsa, bu artık tek seferlik saha notu değil, yöneticiye yazılı bildirim ve takip gerektiren tekrar eden risk haline gelir.

Asansorex gibi bakım takip yazılımları bu noktada firmaya pratiklik sağlar. Teknisyen sahada fotoğraf, not, bakım formu ve imza kaydını dijital olarak tuttuğunda, ofis tarafı hangi binada hangi riskin tekrar ettiğini daha düzenli takip edebilir.

Teknisyen İçin Pratik Güvenlik Kuralları

Saha teknisyeni açısından risk analizi, uzun cümlelerden oluşan bir dosya değil; iş yaparken hatırlanacak net kurallar bütünü olmalıdır.

Özellikle şu kurallar kritik kabul edilmelidir:

1. Enerji kaynağını doğrulamadan elektriksel müdahaleye başlama.
2. Kapı önünü güvene almadan kuyu veya kabin üstü çalışmasına geçme.
3. Bakım modunu ve kumanda kontrolünü test etmeden hareketli bölgede çalışma.
4. Kuyu dibinde su, yağ, karanlık veya yabancı cisim varsa işi normal bakım gibi sürdürme.
5. Kullanıcı baskısı nedeniyle güvenlik adımını atlama.
6. Emin olmadığın durumda ikinci kişiden veya teknik sorumludan destek iste.
7. Her olağan dışı durumu bakım notuna yaz.

Sahada “ben bunu yıllardır yapıyorum” rahatlığı risklidir. Tecrübeli teknisyenler kazaları genelde bilgisizlikten değil, alışkanlıkla bazı kontrolleri atladıkları için yaşar. Bu nedenle risk analizi yeni başlayanlar kadar deneyimli ekipler için de gereklidir.

Bina Yöneticisi Açısından Risk Analizi Neden Önemlidir?

Bina yöneticileri çoğu zaman bakım firmasından sadece asansörün çalışmasını bekler. Oysa bakım sırasında binanın da sorumlulukları vardır. Makine dairesinin depo gibi kullanılmaması, kuyu girişlerinin kapalı tutulması, yetkisiz kişilerin panolara müdahale etmemesi ve bakım sırasında kullanıcıların bilgilendirilmesi bina tarafındaki önemli noktalardır.

Bina yöneticisi şu konularda bakım firmasıyla iş birliği yapmalıdır:

• Bakım günü bina sakinlerini bilgilendirmek
• Makine dairesi erişimini açık tutmak
• Elektrik panosu çevresini temiz bulundurmak
• Çocukların ve yetkisiz kişilerin çalışma alanına yaklaşmasını engellemek
• Teknisyenin bildirdiği riskleri yönetim kararına almak
• Periyodik muayene ve bakım kayıtlarını saklamak

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamında bina sorumlularının bakım ve periyodik kontrol süreçlerini takip etmesi beklenir. A/B/C/D uygunsuzluk sınıfları ve yeşil, mavi, sarı, kırmızı etiket uygulamaları da bina yönetiminin ciddiyetle izlemesi gereken konular arasındadır. Risk analizi, bu takip kültürünün saha tarafındaki tamamlayıcısıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Bakım işlerinde İSG risk analizi hazırlanırken en çok şu hatalar görülür:

• Her bina için aynı genel metni kullanmak
• Gerçek saha risklerini teknisyenlerden dinlememek
• Riskleri “dikkat edilecek” gibi zayıf ifadelerle geçiştirmek
• Kişisel koruyucu donanımı sadece evrakta göstermek
• Ramak kala olayları kayıt altına almamak
• Kuyu dibi, kapı önü ve elektrik panosu gibi kritik alanları ayrı değerlendirmemek
• Bakım planını teknisyeni aceleye zorlayacak kadar yoğun yapmak
• Bina yöneticisine risk bildirimini yazılı yapmamak

Bu hatalar küçük görünse de uzun vadede hem kaza riskini hem de hukuki sorumlulukları artırır. İyi hazırlanmış bir risk analizi, firmaya sadece güvenlik değil, profesyonel çalışma disiplini de kazandırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bakım işlerinde İSG risk analizi zorunlu mudur?

Genel iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları kapsamında işverenlerin yapılan işle ilgili riskleri değerlendirmesi beklenir. Asansör bakım işleri de elektrik, yüksekte çalışma, sıkışma ve kullanıcı güvenliği gibi riskler içerdiği için risk analizi pratikte temel bir zorunluluktur.

Her bina için ayrı risk analizi yapmak gerekir mi?

Genel firma risk analizi temel çerçeveyi oluşturur; ancak her binanın şartı farklıdır. Eski bina, makine dairesiz sistem, kuyu dibi su problemi, yoğun kullanıcı trafiği veya erişim zorluğu varsa saha bazlı ek değerlendirme yapılmalıdır.

Risk analizini kim hazırlamalı?

Risk analizi işveren sorumluluğunda yürütülür; iş güvenliği uzmanı, teknik sorumlu ve sahada çalışan teknisyenlerin katkısıyla hazırlanması daha sağlıklı olur. Sadece ofiste hazırlanan ve saha gerçeğini yansıtmayan analizler zayıf kalır.

Asansör bakımında en kritik İSG riski nedir?

Tek bir risk söylemek doğru olmaz; ancak elektrik çarpması, kuyuya düşme, hareketli parçaya sıkışma ve kullanıcıların çalışma alanına girmesi en kritik başlıklar arasındadır. Bu riskler düşük olasılıklı görünse bile sonuçları ağır olabilir.

Risk analizi ne sıklıkla güncellenmelidir?

Genel uygulamada iş değişikliği, ekipman değişikliği, kaza, ramak kala olay, yeni bina tipi veya çalışma yönteminde değişiklik olduğunda güncellenmelidir. Ayrıca düzenli aralıklarla gözden geçirilmesi iyi bir saha yönetimi alışkanlığıdır.

Dijital bakım kayıtları İSG açısından işe yarar mı?

Evet. Fotoğraf, teknisyen notu, bakım formu, imza ve risk bildirimlerinin dijital tutulması geçmişe dönük takibi kolaylaştırır. Özellikle tekrar eden riskleri görmek ve bina yöneticisine somut kayıt sunmak açısından faydalıdır.

Özet

Bakım işlerinde İSG risk analizi, asansör bakım firmasının sahadaki güvenlik haritasıdır. Elektrik, kuyu, kabin üstü, kapı önü, kullanıcı trafiği ve ergonomik riskler ayrı ayrı değerlendirilmelidir. İyi bir analiz; somut tehlike tanımı, uygulanabilir önlem, sorumlu kişi ve düzenli kayıtla anlam kazanır.

Firma sahibi için bu çalışma, hem çalışan güvenliğini hem de hizmet kalitesini korur. Teknisyen için işe başlamadan önce net bir kontrol disiplini oluşturur. Bina yöneticisi içinse bakım sürecinin daha şeffaf ve güvenli yürütülmesini sağlar. Kayıtların düzenli tutulduğu, saha notlarının takip edildiği ve risklerin tekrarlandığında görünür olduğu bir sistemde bakım hizmeti daha profesyonel hale gelir. Asansorex gibi dijital bakım takip çözümleri de bu kayıt düzenini sahadan ofise taşımayı kolaylaştırarak güvenlik kültürünü günlük iş akışının parçası haline getirebilir.