6 Şubat Depremlerinden Asansör Sektörüne Dersler

İÇERİK

6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri merkezli meydana gelen depremler, Türkiye için ağır bir insani kayıp ve uzun sürecek bir yeniden yapılanma dönemi oluşturdu. AFAD’ın değerlendirmelerinde bu iki depremin büyüklükleri sırasıyla Mw 7,7 ve Mw 7,6 olarak yer alıyor. Asansör sektörü açısından bu felaketten çıkarılacak dersler; montaj kalitesi, bakım, bina güvenliği, haberleşme ve afet sırasında çalışma düzenini birlikte kapsıyor. deprem.gov.tr

Bir bakım firması sahibi için temel soru, aynı anda çok sayıda binadan çağrı geldiğinde nasıl hareket edileceğidir. Teknisyen için güvenli müdahalenin koşulları, bina yöneticisi içinse asansörün ne zaman yeniden kullanılabileceği önem taşır. Bu yazı, belirli bir hasar araştırmasının sonuçlarını genellemeden, 6 Şubat’ın ardından sektörün çalışma düzenine aktarılabilecek somut güvenlik ve hazırlık adımlarını ele alıyor.

1. Asansör Güvenliği Bina Güvenliğiyle Birlikte Değerlendirilmeli

Asansörün kabini, rayları, kapıları ve tahrik sistemi bir binanın içinde çalışır. Bu nedenle deprem sonrası değerlendirmede yalnızca kumanda panosuna bakmak veya kabini birkaç kat hareket ettirmek yeterli bir güvenlik yaklaşımı oluşturmaz.

Bina yöneticisinin ilk ayrımı doğru yapması gerekir: Binanın deprem sonrası kullanım güvenliğinin değerlendirilmesi ile asansörün teknik kontrolü farklı işlerdir. Bakım teknisyeninin asansörde inceleme yapması, binanın taşıyıcı sistemi hakkında güvenli kullanım kararı verdiği anlamına gelmez.

Binaya girişin kısıtlandığı veya yapısal güvenlik konusunda belirsizlik bulunduğu durumda, yöneticinin talebi üzerine teknik personeli kuyuya ya da makine dairesine göndermek uygun değildir. Önce ilgili makamların yönlendirmeleri ve güvenli erişim koşulları esas alınmalıdır.

Çalışıyor olması neden yeterli değildir?

Örnek olarak, deprem sonrasında elektriği gelen ve çağrıya yanıt veren bir asansörü düşünelim. Kabinin hareket etmesi; bağlantıların, kapı düzeninin ve kuyu içindeki bileşenlerin tamamının uygun durumda olduğunu göstermez.

Firma sahibi, çalışanlarına şu karar ilkesini yerleştirmelidir:

Deprem sonrası hareket edebilmek, yeniden kullanıma uygunluğun tek başına kanıtı değildir.

Benzer şekilde, depremden önce düzenlenmiş bakım formu veya periyodik kontrol raporu, deprem sonrasında oluşabilecek yeni bir durumun değerlendirmesini karşılamaz. Eski kayıtlar karşılaştırma sağlar; olay sonrası incelemenin yerini tutmaz.

2. Deprem Sonrası Kontrol, Hazırlanmış Bir Sürece Dayanmalı

Depremden hemen sonra telefonla “Bir sorun görünmüyor, kullanabilirsiniz” demek ciddi bir belirsizlik yaratır. AFAD, deprem sırasında asansör kullanılmamasını ve deprem sonrasında asansörlerden uzak durulmasını önerir. Bina yöneticisinin iletişimi de bu güvenlik yaklaşımıyla uyumlu olmalıdır. afad.gov.tr

Bakım firması açısından doğru hazırlık, olay meydana gelmeden önce bir kontrol ve bilgilendirme süreci belirlemektir. Aşağıdaki tablo, teknik incelemenin yerine geçen bir talimat değil, işin organizasyonu için örnek bir çerçevedir.

Aşama	Yapılacak işlem	Kayda alınacak bilgi
İlk bildirim	Adres, asansör kimliği ve ihbarı doğrulama	Bildirim saati, kişi, iletişim bilgisi
Aciliyet değerlendirmesi	Mahsur kalma, yaralanma ve erişim engelini belirleme	Acil ihtiyaç ve ilgili ekiplere bildirim
Güvenli erişim	Binaya ve çalışma alanına giriş koşullarını değerlendirme	Kısıtlamalar ve alınan bilgiler
Teknik inceleme	Ekipmana uygun kontrol ve testleri yetkin personelle yürütme	Bulgular, fotoğraflar, gerekli işlemler
Kullanım durumu	İnceleme sonucunu ve devam eden kısıtlamaları açıklama	Tarih, sorumlu kişi, kararın kapsamı
Takip	Onarım ve ilave değerlendirme ihtiyaçlarını izleme	Açık işler, sorumlular, sonraki adım

Teknik incelemenin kapsamı; asansörün tipi, üretici talimatları, olayın etkileri ve sahadaki bulgulara göre belirlenmelidir. Ray ve konsol bağlantıları, kabin ve karşı ağırlık kılavuzlama düzenleri, askı elemanları, kapılar, elektrik tesisatı ve güvenlik tertibatları değerlendirme kapsamına girebilir. Bu liste bütün asansörler için eksiksiz bir kontrol formu sayılmamalıdır.

Emniyet devresini köprülemek veya koruma işlevlerini devre dışı bırakarak asansörü çalıştırmak kabul edilebilir bir çözüm değildir. Belirsizliğin giderilemediği durumda kullanım kısıtlaması sürdürülmeli, ihtiyaç duyulan uzmanlık ve değerlendirme sağlanmalıdır.

3. Sismik Güvenlik Tek Bir Cihaz Satın Almaya İndirgenmemeli

Bina yöneticileri deprem güvenliğini bazen yalnızca “Deprem sensörü var mı?” sorusuyla değerlendirir. Oysa sismik koruma, asansör ile binanın birlikte ele alındığı bir mühendislik konusudur. Üreticilerin sismik koruma açıklamaları da mekanik önlemler ile algılama ve kontrol çözümlerini birlikte ele alır. Schindler Group

Buradan bakım ve modernizasyon kararlarına aktarılabilecek ders şudur: Teklifte kullanılan “deprem güvenliği” ifadesinin hangi teknik kapsamı karşıladığı açıklanmalıdır.

Yöneticinin veya firma sahibinin teklif değerlendirmesinde sorabileceği sorular şunlardır:

• Mevcut asansörün hangi riskleri değerlendirildi?
• Önerilen değişiklik hangi riski azaltmayı amaçlıyor?
• Mekanik bağlantılar ve mevcut ekipmanla uyumluluk incelendi mi?
• Algılama gerçekleştiğinde sistemin öngörülen davranışı nedir?
• Devreye alma ve doğrulama çalışmaları nasıl belgelenecek?
• Kullanım ve bakım talimatlarında hangi değişiklikler yapılacak?

Örneğin yalnızca bir algılayıcı eklenmesi, mevcut mekanik bağlantıların yeterliliğini kendiliğinden kanıtlamaz. Aynı şekilde, kapsamı açıklanmayan “depreme dayanıklı asansör” ifadesi bina yöneticisine sağlıklı bir satın alma ölçütü sunmaz.

2026’da hazırlanacak modernizasyon bütçelerinde kozmetik yenileme ile güvenlik iyileştirmeleri ayrı kalemlerde gösterilmelidir. Kabin kaplaması, aydınlatma ve gösterge yenilemesiyle sismik riskleri azaltmayı hedefleyen çalışmaların amacı farklıdır. Yönetici, her kalemin gerekçesini ve önceliğini görebilmelidir.

4. Kurtarma ve Haberleşme Planı Önceden Hazırlanmalı

Deprem sırasında bir bakım firmasının çalışanları da afetten etkilenebilir. Bu nedenle bütün organizasyonu tek ustanın telefonuna bağlamak kırılgan bir düzendir. Ofise ulaşılamaması, yöneticinin numarasının değişmesi veya teknisyenin kendi ailesine ulaşmaya çalışması hizmet zincirini kesebilir.

Firma sahibi, afet planında en az şu bilgileri belirlemelidir:

1. Çalışanların kendi güvenlik durumlarını bildireceği yöntem.
2. Ana sorumluya ulaşılamadığında görevi devralacak kişi.
3. Mahsur kalma bildiriminde toplanacak asgari bilgiler.
4. Acil yardım gerektiren durumlarda izlenecek bildirim yolu.
5. Güvenli erişim sağlanamayan binalar için kayıt ve takip yöntemi.
6. Bina yöneticilerine gönderilecek kısa durum mesajı.

Kabin içinde mahsur kalan kişilere kapıları zorlamamaları, kendi başlarına çıkmaya çalışmamaları ve alarm ya da mevcut haberleşme sistemini kullanmaları söylenmelidir. Kurtarma işi, yetkin ve eğitimli kişilerce uygun prosedürlerle yürütülmelidir. Acil tehlike veya yaralanma varsa 112’ye bilgi verilmelidir.

Bina yöneticisinin görevi kapıyı açmaya çalışmak yerine doğru adresi, asansörün yerini ve içerideki kişi bilgilerini aktarmaktır. Acil durum hazırlığında asansör konumu, kabin numarası ve iletişim bilgilerinin önceden erişilebilir tutulması üretici rehberlerinde de yer alır. schindler.com

Şirket içi tatbikatta yalnızca telefon listesini okumak yeterli değildir. “Ofis telefonu çalışmıyor ve iki teknisyene ulaşılamıyor” gibi bir senaryo üzerinden alternatif düzenin gerçekten işleyip işlemediği denenmelidir.

5. Bakım Kayıtları ve Servis Öncelikleri Afet Öncesinde Düzenlenmeli

Depremden sonra hangi asansörde hangi ekipmanın bulunduğunu araştırmaya başlamak zaman kaybettirir. Güncel envanter, geçmiş arızalar, açık uygunsuzluklar ve yönetici iletişim bilgileri önceden düzenlenmiş olmalıdır.

Her asansör dosyasında adresin yanında bina giriş tarifi, asansör kimliği, teknik dokümanlar, önceki müdahaleler ve ilgili kişilerin güncel iletişim bilgileri bulunmalıdır. Kayıtlara erişim yetkilendirilmeli; telefon numarası gibi kişisel bilgiler gereksiz biçimde paylaşılmamalıdır.

Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında bakım ve arıza geçmişini bina bazında tutmak, deprem sonrası incelemede önceki bulgularla yeni durumu karşılaştırmayı kolaylaştırabilir. Bunun yanında internet veya cihaz erişimi kesildiğinde kullanılacak güncel yedek çalışma düzeni de hazırlanmalıdır.

Çağrı sırası nasıl yönetilmeli?

Aşağıdaki örnek, bir mevzuat sıralaması değil, firmanın acil yardım ekipleriyle koordinasyon içinde geliştirebileceği operasyon yaklaşımıdır:

• Mahsur kalma ve acil sağlık tehlikesi içeren bildirimler.
• Acil ekiplerin yönlendirdiği müdahaleler.
• Güvenli erişimi sağlanmış, kritik hizmet ihtiyacı bulunan binalar.
• Kullanım dışı olduğu doğrulanmış ve inceleme bekleyen diğer asansörler.

Hiçbir ticari öncelik, güvenli erişim koşulunu ortadan kaldırmaz. “En büyük müşterimiz bekliyor” gerekçesiyle çalışanı tehlikeli bir alana göndermek, hazırlık eksikliğini daha büyük bir soruna dönüştürebilir.

6. Bina Yöneticisine Açık Bilgi Verilmeli

Deprem sonrasında yöneticiler, özellikle yaşlı veya hareket kısıtlılığı bulunan sakinler nedeniyle asansörü hızla açtırmak isteyebilir. Bu ihtiyaç anlaşılırdır; ancak kullanım kararı teknik belirsizlikleri ortadan kaldırmaz. Yönetim, alternatif destek ve erişim düzenini ilgili kişilerle ayrıca planlamalıdır.

Bakım firmasının açıklaması kısa ve somut olmalıdır: Ne incelendi, ne bulundu, hangi işlem gerekiyor ve bir sonraki bilgi ne zaman verilecek? Kesinleşmemiş bir onarım için saat vermek yerine, sonraki durum güncellemesinin zamanını belirtmek daha sağlıklıdır.

Örnek yönetici bilgilendirmesi şöyle olabilir:

Asansör, deprem sonrası değerlendirme tamamlanıncaya kadar kullanım dışıdır. Güvenli erişim koşulları ve teknik inceleme sonuçları doğrultusunda gerekli işlemler belirlenecektir. Yeni durum bilgisi bugün saat 16.00’da paylaşılacaktır.

Firma sahibi ayrıca kontrol, onarım ve parça değişimi bedellerinin kapsamını açıkça yazmalıdır. Acil müdahalede yapılan işlemler de sonradan anlaşılabilir şekilde belgelenmeli; fotoğraf ve teknik bulgu olmadan geniş kapsamlı yenileme önerileri sunulmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Depremden sonra elektrik geldiyse asansör kullanılabilir mi?

Elektriğin gelmesi, asansörün güvenli olduğunu göstermez. Bina için geçerli kullanım kısıtlamaları ve asansörün olay sonrası teknik durumu değerlendirilmelidir. Bina yöneticisi, yalnızca kabinin hareket ettiğini görerek kullanım kararı vermemelidir.

Yeşil etiket deprem sonrası güvenliği garanti eder mi?

Yeşil etiket, düzenlendiği periyodik kontrolün sonucunu gösterir. Sonradan meydana gelen bir depremin etkilerini kapsayan yeni bir değerlendirme değildir. Önceki rapor, teknik geçmişin anlaşılmasına yardımcı olur.

Deprem sensörü bütün riskleri ortadan kaldırır mı?

Hayır. Algılama sistemi, mekanik düzenin ve bina bağlantılarının değerlendirilmesinin yerini tutmaz. Önerilen çözümün kapsamı, mevcut asansörle uyumluluğu ve doğrulama yöntemi açıklanmalıdır.

Bina yöneticisi mahsur kalan kişiyi kendisi çıkarabilir mi?

Eğitimi ve yetkisi bulunmayan kişiler kurtarma müdahalesi yapmamalıdır. Yönetici, içerideki kişilerle iletişimi sürdürmeli, doğru konumu bildirmeli ve yetkin ekiplerin yönlendirmelerini izlemelidir.

Bakım firması deprem hazırlığına nereden başlamalı?

Önce iletişim listesini, asansör envanterini ve acil bildirim sürecini güncellemelidir. Ardından ekip güvenliği, görev yedeklemesi, kayıt erişimi ve kullanım dışı bırakma iletişimini içeren bir masa başı tatbikat yapmalıdır.

Özet

6 Şubat depremlerinden asansör sektörüne aktarılabilecek temel ders; güvenliğin mühendislik, bakım, kayıt ve afet organizasyonu birlikte yürütüldüğünde güçlendiğidir. Bina güvenliği ile asansör kontrolünün ayrılması, kurtarmanın yetkin kişilerce yapılması ve yeniden kullanım kararının belgelenmesi bu yaklaşımın temelidir.

Firma sahipleri için uygulanabilir başlangıç, mevcut çalışma düzenini sınamaktır: İletişim bilgileri güncel mi, kayıtlar erişilebilir mi, ekipler kime bilgi vereceğini biliyor mu? Asansorex üzerinden tutulan düzenli servis geçmişi bu hazırlığa katkı sağlayabilir; sahadaki güvenli kararın temeli ise yetkin personel ve doğru teknik değerlendirmedir.