Asansör Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör kazası; sadece kabinin durması, kişinin mahsur kalması veya kapı sıkışması gibi basit görünen olaylardan ibaret değildir. Yaralanma, düşme riski, elektriksel tehlike, kuyuya müdahale, yanlış kurtarma girişimi ve sonrasında oluşabilecek hukuki süreçler nedeniyle asansör kazası sonrası yapılması gerekenler herkes tarafından net bilinmelidir. Bu rehber; asansör bakım firması sahipleri, teknisyenler ve bina yöneticileri için kaza anından asansörün tekrar devreye alınmasına kadar uygulanması gereken adımları pratik şekilde açıklar.

İlk Dakikalarda Öncelik: Can Güvenliği

Asansör kazası sonrası ilk hedef arızayı çözmek değil, can güvenliğini sağlamaktır. Kaza anında yapılan panik müdahaleler, özellikle kapı zorlaması, kuyuya kontrolsüz giriş veya yetkisiz kurtarma denemeleri ikinci bir kazaya neden olabilir.

Olay yerinde şu temel yaklaşım izlenmelidir:

1. Kabinde veya çevrede yaralı olup olmadığı kontrol edilir.
2. Yaralanma, bayılma, sıkışma, düşme şüphesi veya ciddi panik varsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranır.
3. Yetkisiz kişiler asansör kapısını zorlamaz, kuyuya girmez, kabini hareket ettirmeye çalışmaz.
4. Asansör kullanım dışı bırakılır ve girişlere uyarı konur.
5. Bakım firması veya yetkili servis hemen bilgilendirilir.
6. Olay yeri mümkün olduğunca korunur, sonradan teknik inceleme yapılabilecek şekilde bozulmaz.

Kaza sonrası “bir an önce asansörü çalıştıralım” yaklaşımı yanlıştır. Önce insan güvenliği, sonra olayın kayıt altına alınması, ardından teknik inceleme gelir.

Eğer kabinde mahsur kalan kişiler varsa onlarla sakin bir dille iletişim kurulmalıdır. “Kapıyı zorlamayın, zıplamayın, kabini sallamayın, ekipler geliyor” gibi net yönlendirmeler yapılmalıdır. Kabin içinde hava bitmesi gibi bir durum normal şartlarda kısa sürede oluşmaz; panik, çoğu zaman teknik riskten daha hızlı büyür.

Olay Yerinde Yapılmaması Gereken Hatalar

Asansör kazalarında en riskli davranışlardan biri, iyi niyetli ama yetkisiz müdahaledir. Özellikle apartman görevlisi, bina sakini veya teknik bilgisi olmayan biri tarafından yapılan müdahale hem kişiyi hem de mahsur kalanları tehlikeye atabilir.

Kesinlikle Kaçınılması Gerekenler

• Kabin kapısını veya kat kapısını levye, tornavida, demir çubuk gibi aletlerle zorlamak
• Asansör boşluğuna eğilerek veya sarkarak kişiyi çıkarmaya çalışmak
• Makine dairesinde kontaktör, sigorta, pano veya fren tertibatına bilinçsiz müdahale etmek
• Kabin ile kat seviyesi arasında boşluk varken tahliye yapmaya çalışmak
• Kazadan hemen sonra asansörü “test amaçlı” tekrar çalıştırmak
• Olay yerindeki parçaları, kırık ekipmanları veya izleri temizlemek
• Yaralı kişiyi zorla ayağa kaldırmak veya taşımak

Özellikle kabin kat arasında durmuşsa, kurtarma işlemi sadece eğitimli ve yetkili kişiler tarafından yapılmalıdır. Kişi kabinden çıkarken dengesini kaybedebilir, kuyu boşluğuna düşebilir veya kabin hareket ederse sıkışma riski oluşabilir.

Bina Yöneticisi Ne Yapmalı?

Bina yöneticisi, asansör kazası sonrası sürecin en kritik kişilerinden biridir. Çünkü hem kullanıcı güvenliğini sağlamak hem de bakım firması, apartman sakinleri, sigorta ve gerektiğinde ilgili idareyle iletişimi yürütmek bina yönetiminin sorumluluğundadır.

Bina yöneticisinin pratik kontrol listesi şu şekilde olmalıdır:

Aşama	Yapılacak İşlem	Amaç
İlk müdahale	112, itfaiye veya yetkili servisle iletişime geçmek	Can güvenliğini sağlamak
Alan güvenliği	Asansörü kullanıma kapatmak, uyarı yazısı koymak	Yeni kazayı önlemek
Kayıt	Fotoğraf, video, saat, tanık bilgisi toplamak	Olayı belgelemek
Teknik süreç	Bakım firmasını çağırmak	Yetkili inceleme başlatmak
Bilgilendirme	Kat maliklerine kısa ve net duyuru yapmak	Panik ve yanlış kullanımı önlemek
Takip	Teknik rapor, bakım kaydı ve yeniden devreye alma onayını saklamak	Denetim ve sorumluluk takibi

Bina yöneticisi olaydan sonra “asansör yine çalışıyor gibi görünüyor” diyerek asansörü hizmete açmamalıdır. Kapı kilidi, fren sistemi, regülatör, halat, fotosel, kat seviyeleme, kumanda kartı veya güvenlik devresi gibi parçalarda gizli risk olabilir. Bu nedenle yetkili teknik servis kontrolü yapılmadan kullanım doğru değildir.

Türkiye’de genel uygulamada bina sorumlusu, asansörün düzenli bakımının ve yıllık periyodik kontrolünün yaptırılmasından sorumludur. Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamında binada sürekli kullanılan asansörlerin periyodik kontrolünün yılda bir defa yaptırılması gerektiği belirtilir. ([emo.org.tr][1])

Bakım Firması ve Teknisyenin İzlemesi Gereken Adımlar

Asansör bakım firması için kaza sonrası süreç sadece arızayı gidermek değildir. Doğru teknik tespit, güvenli müdahale, yazılı kayıt ve gerekiyorsa ilgili taraflara raporlama yapılmalıdır.

Teknik Ekibin İlk Kontrol Başlıkları

Bakım firması olay yerine geldiğinde önce güvenli çalışma koşullarını sağlamalıdır. Enerji kesme, kilitleme, uyarı koyma, kuyuya güvenli erişim ve ekipman kontrolü yetkili personel tarafından yapılmalıdır.

Kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar:

• Kabinin son konumu ve kat hizası
• Kat kapısı ve kabin kapısı kilitleri
• Kapı fotoseli, sıkışma kontağı ve kapı operatörü
• Fren sistemi ve motor tahrik grubu
• Halat, kasnak, regülatör ve paraşüt sistemi
• Kuyu dibi, tamponlar ve limit switch’ler
• Kumanda panosu hata kayıtları
• Aşırı yük sistemi ve kabin içi ikazlar
• Son bakım tarihi ve önceki arıza kayıtları
• Son periyodik kontrol etiketi ve raporu

Teknisyen, olaydan sonra sadece “arıza giderildi” notu düşmemelidir. Kaza niteliği taşıyan her durumda olayın nedeni, yapılan kontroller, değişen parçalar, asansörün devreye alınıp alınmadığı ve kullanıcıya verilen uyarılar açıkça yazılmalıdır.

Bu kayıtları kâğıt formlar yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımıyla tutmak, bakım firmasının geçmiş arıza kayıtlarını, fotoğrafları, teknisyen notlarını ve müşteri bilgilendirmelerini daha düzenli saklamasına yardımcı olur. Özellikle kaza sonrası “hangi tarihte ne yapıldı?” sorusuna hızlı cevap verebilmek sahada ciddi avantaj sağlar.

Kaza Tutanağı Nasıl Hazırlanmalı?

Asansör kazası sonrası tutanak, olayın unutulmadan ve değiştirilmeden kayıt altına alınması için hazırlanır. Tutanak yalnızca hukuki bir belge gibi düşünülmemelidir; teknik kök neden analizi için de önemlidir.

İyi hazırlanmış bir kaza tutanağında şu bilgiler yer almalıdır:

• Olay tarihi ve saati
• Bina adı, adresi ve asansör kimliği
• Olayın gerçekleştiği kat veya alan
• Kabinde bulunan kişi sayısı
• Yaralanma veya mahsur kalma durumu
• Olayı gören kişilerin ad-soyad ve iletişim bilgileri
• İlk aranan kurum veya kişiler
• Bakım firmasına haber verilme saati
• Olay yerindeki ilk gözlemler
• Fotoğraf ve video kayıtlarının varlığı
• Asansörün kullanıma kapatıldığı saat
• Teknik servisin ilk değerlendirmesi
• Varsa değişen parça veya geçici güvenlik önlemi

Tutanakta kesinleşmemiş teknik yorumlardan kaçınılmalıdır. Örneğin “fren patladı” gibi teknik olarak ispatlanmamış ifadeler yerine “kabin kat seviyesinde durmadı”, “kapı kapanırken sıkışma yaşandı”, “kullanıcı kabinde mahsur kaldı” gibi gözleme dayalı ifadeler tercih edilmelidir.

Resmi Bildirim, İş Kazası ve Sigorta Süreci

Asansör kazasında yaralanan kişi bina sakini, ziyaretçi, teknisyen, apartman görevlisi veya başka bir çalışan olabilir. Bu ayrım, sonraki resmi süreç açısından önemlidir.

Eğer olay bir çalışan açısından iş kazası niteliği taşıyorsa, işverenin kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’ya olay tarihinden sonraki üç iş günü içinde bildirim yapması gerektiği SGK tarafından açıklanmaktadır. ([Sosyal Güvenlik Kurumu][2]) Bu nedenle bakım firması personelinin, apartman görevlisinin veya bina çalışanının karıştığı kazalarda süreç yalnızca teknik kayıtla sınırlı kalmamalıdır.

Genel olarak şu taraflarla iletişim gerekebilir:

• 112 Acil Çağrı Merkezi
• Kolluk kuvvetleri
• Bakım firması veya yetkili servis
• Bina yönetimi veya site yönetimi
• Sigorta şirketi
• İlgili belediye veya idare
• A tipi muayene kuruluşu
• İş kazası söz konusuysa işveren ve SGK

Burada önemli nokta, her kazanın aynı hukuki sürece sahip olmamasıdır. Yaralanma, ölüm, iş kazası, üçüncü şahıs zararı, ekipman hasarı veya kamuya açık bina olması gibi durumlar süreci değiştirebilir. Bu nedenle ciddi kazalarda teknik raporun yanında hukuki danışmanlık alınması da doğru olur.

Asansör Ne Zaman Tekrar Kullanıma Açılmalı?

Asansör kazası sonrası en sık yapılan hata, arıza giderilir giderilmez asansörü tekrar kullanıma açmaktır. Oysa kaza nedeni netleşmeden yapılan devreye alma, aynı olayın tekrarlanmasına yol açabilir.

Asansörün yeniden kullanıma açılması için en az şu adımlar tamamlanmalıdır:

1. Yetkili teknik servis olay yerinde inceleme yapmalı.
2. Arıza veya riskli parça net şekilde tespit edilmeli.
3. Gerekli parça değişimi, ayar veya onarım yapılmalı.
4. Güvenlik devreleri ve kapı kilitleri test edilmeli.
5. Kabin hareketi, kat hizalama ve fren davranışı kontrol edilmeli.
6. Teknik servis yapılan işlemi yazılı olarak kayıt altına almalı.
7. Gerekli görülürse A tipi muayene kuruluşu veya ilgili idareyle süreç yürütülmeli.
8. Bina yönetimi, asansörü yalnızca güvenli kullanım teyidinden sonra açmalı.

Periyodik kontrol sonucunda asansörlere yeşil, mavi, sarı veya kırmızı bilgi etiketi iliştirilmektedir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın bilgilendirmesine göre kırmızı etiket güvensiz asansörü ifade eder ve bu durumda asansörün kullanılamayacağı belirtilir. ([Sanayi Bakanlığı][3]) MMO’nun sıkça sorulan sorular içeriğinde de kırmızı etiketli asansörlerde 60 gün, sarı etiketli asansörlerde 120 gün içinde uygunsuzlukların giderilmesi gerektiği açıklanmaktadır. ([mmo.org.tr][4])

Kaza sonrası yapılan teknik inceleme, mevcut etiket durumundan bağımsız olarak ayrıca değerlendirilmelidir. Çünkü yeşil veya mavi etiketli bir asansörde bile bakım eksikliği, kullanıcı hatası, parça arızası veya dış etken nedeniyle kaza yaşanabilir.

Kök Neden Analizi: Aynı Kazayı Tekrar Yaşamamak

Kazadan sonra sadece bozulan parçayı değiştirmek yeterli değildir. Bakım firması ve bina yönetimi birlikte “Bu olay neden yaşandı?” sorusuna cevap aramalıdır.

Örneğin:

• Kapı sıkışması yaşandıysa fotosel mi arızalıydı, kapı ayarı mı bozuktu, kullanıcı müdahalesi mi vardı?
• Kabin katta durmadıysa fren, enkoder, seviyeleme sistemi veya kumanda parametresi mi sorunluydu?
• Mahsur kalma sık yaşanıyorsa elektrik kesintisi, akü, ARD sistemi veya pano kaynaklı tekrar eden bir problem mi var?
• Sürekli aynı asansörde arıza oluyorsa bakım planı yetersiz mi, parça ömrü dolmuş mu, yoğun kullanım dikkate alınmıyor mu?

Bu analiz yapılmadığında aynı bina içinde benzer olaylar tekrar eder. Özellikle yoğun kullanılan apartman, AVM, otel, hastane ve iş merkezlerinde bakım planı sadece aylık rutin kontrol olarak görülmemelidir. Arıza geçmişi, kullanım yoğunluğu, parça değişim sıklığı ve kullanıcı şikayetleri birlikte değerlendirilmelidir.

Asansorex gibi dijital bakım takip sistemleri burada bakım firmasına düzenli veri sağlar. Teknisyenin sahada girdiği notlar, fotoğraflar, geçmiş arıza kayıtları ve bakım formları tek yerde toplandığında kaza sonrası kök neden analizi çok daha sağlıklı yapılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Asansörde mahsur kalan kişiyi bina görevlisi çıkarabilir mi?

Yetkili ve eğitimli değilse çıkarmamalıdır. Asansör kabini kat arasında kalmışsa, kapının zorlanması veya kişinin boşluktan çıkarılmaya çalışılması ciddi düşme ve sıkışma riski doğurur. En doğru yöntem 112, itfaiye veya yetkili bakım servisini beklemektir.

Asansör kazası sonrası asansör hemen kapatılmalı mı?

Evet. Kaza yaşanan asansör, teknik servis güvenli olduğunu teyit edene kadar kullanıma kapatılmalıdır. Kapıya uyarı yazısı asılmalı, mümkünse erişim kontrol altına alınmalı ve bina sakinleri bilgilendirilmelidir.

Her asansör kazasında resmi bildirim gerekir mi?

Olayın niteliğine göre değişir. Yaralanma, ölüm, iş kazası, kamuya açık bina, ciddi ekipman hasarı veya üçüncü şahıs zararı varsa resmi bildirim ve tutanak süreci önem kazanır. Çalışanla ilgili iş kazalarında SGK bildirimi ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaza tutanağını kim hazırlamalı?

Genel uygulamada bina yönetimi, olayın ilk gözlemlerini ve tanık bilgilerini kayıt altına alır. Bakım firması ise teknik inceleme ve yapılan işlemlerle ilgili servis formu veya teknik rapor hazırlar. Ciddi olaylarda kolluk, sigorta veya bilirkişi süreçleri de devreye girebilir.

Asansör kazasından sonra A tipi muayene kuruluşu çağrılmalı mı?

Her olayda otomatik olarak gerekmez; ancak ciddi kaza, güvenlik şüphesi, kırmızı/sarı etiket riski, yapısal uygunsuzluk veya ilgili idarenin talebi varsa A tipi muayene kuruluşu sürece dahil edilebilir. Bina yönetimi ve bakım firması, olayın ciddiyetine göre hareket etmelidir.

Bakım firması kaza sonrası hangi belgeleri saklamalı?

Son bakım formu, arıza kayıtları, teknisyen notları, değişen parça bilgileri, fotoğraflar, kaza sonrası servis raporu, periyodik kontrol raporu ve bina yönetimiyle yapılan yazışmalar saklanmalıdır. Bu belgeler hem teknik takip hem de olası denetim süreçleri için önemlidir.

Özet

Asansör kazası sonrası yapılması gerekenler üç ana başlıkta toplanır: can güvenliğini sağlamak, olayı doğru belgelemek ve teknik kontrol tamamlanmadan asansörü kullanıma açmamak. Bina yöneticisi panik ortamını yönetmeli, bakım firması yetkili teknik incelemeyi yapmalı, teknisyenler ise her adımı kayıt altına almalıdır.

Doğru yürütülen bir kaza sonrası süreç; sadece mevcut olayın çözülmesini değil, aynı kazanın tekrar yaşanmasını da önler. Bu nedenle asansör bakımında düzenli kayıt, şeffaf iletişim, periyodik kontrol takibi ve dijital bakım yönetimi artık lüks değil, güvenli hizmetin temel parçasıdır.