Asansör Kazasında Firma ve Yönetici Sorumluluğu

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör kazası olduğunda herkes aynı soruyu sorar: “Sorumlu kim?” Bu sorunun cevabı çoğu zaman tek kişiye veya tek kuruma indirgenemez. Bakım firması, bina yöneticisi, bina sorumlusu, teknisyen, kullanıcı davranışı, periyodik kontrol raporu ve daha önce yapılan uyarılar birlikte değerlendirilir. Bu yazıda asansör kazasında firma ve yönetici sorumluluğu konusunu, 2026 Türkiye uygulaması açısından sade, pratik ve sahada işe yarar şekilde ele alacağız.

Amaç korkutmak değil; bakım firmalarının, teknisyenlerin ve bina yöneticilerinin hangi kayıtları tutması, hangi uyarıları yazılı yapması ve hangi durumlarda asansörü kullandırmaması gerektiğini netleştirmektir.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut bir kaza, yaralanma veya dava durumunda mutlaka asansör mevzuatını bilen bir hukukçudan destek alınmalıdır.

Asansör Kazasında Sorumluluk Neden Tek Taraflı Değildir?

Asansör, binanın ortak kullanımında olan teknik bir sistemdir. Bu nedenle kaza yaşandığında sadece “asansöre en son kim baktı?” sorusu yeterli olmaz. Aşağıdaki başlıklar birlikte incelenir:

• Asansörün düzenli aylık bakımı yapıldı mı?
• Bakımı yapan firma yetkili ve yeterli miydi?
• Bina yöneticisi veya bina sorumlusu bakım sözleşmesi yaptırdı mı?
• Periyodik kontrol zamanında yapıldı mı?
• Kırmızı, sarı, mavi veya yeşil etiket durumu neydi?
• Önceden bildirilen arızalar giderildi mi?
• Teknisyen eksikliği yazılı olarak bildirdi mi?
• Kullanıcı kaynaklı yanlış kullanım var mı?
• Kaza anında asansör kullanıma kapatılması gerekirken açık mıydı?

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’nde bakımın, bina sorumlusunun bakım sözleşmesi imzaladığı asansör monte eden veya onun yetkili servisi tarafından yürütülmesi gerektiği belirtilir. Aynı yönetmelik kapsamında bina sorumlusu, asansörün güvenli çalışmasını sağlamak için düzenli bakım ve yıllık kontrol süreçlerini takip etmekle yükümlüdür. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Burada kritik nokta şudur: Bakım firması teknik hizmetten, bina yöneticisi ise bakım ve kontrol süreçlerinin yaptırılmasından sorumludur. Kaza olduğunda iki tarafın da elindeki belgeler, kayıtlar ve yazışmalar belirleyici olur.

Bina Yöneticisi ve Bina Sorumlusunun Görevleri

Apartman veya site yöneticisi, çoğu durumda “bina sorumlusu” rolünü üstlenir. Bina sorumlusu, asansörün her vidasını teknik olarak bilmek zorunda değildir; ancak güvenli işletme sürecini takip etmek zorundadır.

Yöneticinin temel sorumlulukları

Bina yöneticisinin ihmal sayılabilecek davranışları genellikle şu başlıklarda ortaya çıkar:

1. Bakım sözleşmesi yaptırmamak
2. Aylık bakımın yapılıp yapılmadığını takip etmemek
3. Yıllık periyodik kontrolü geciktirmek
4. Kırmızı veya sarı etiketli asansörü kullandırmaya devam etmek
5. Bakım firmasının yazılı uyarılarını dikkate almamak
6. Arıza ve risk bildirimlerini bina sakinlerine duyurmamak
7. Tehlikeli durumda asansörü geçici olarak devre dışı bıraktırmamak

Örneğin bakım firması, kapı kilidinde risk, fren sisteminde uygunsuzluk veya halatlarda aşınma olduğunu yazılı şekilde bildirmişse, yöneticinin “bütçe yok, sonra yapalım” diyerek asansörü kullanıma açık tutması ciddi sorumluluk doğurabilir. Çünkü burada artık risk bilinir hale gelmiştir.

TSE’nin asansör kontrol hizmetleri bilgilendirmesinde de asansörlerin yılda en az bir kez A tipi akredite muayene kuruluşları tarafından kontrol edilmesi gerektiği, kontrol sonucunda yeşil, mavi, sarı ve kırmızı etiketlerle durumun belirlendiği ifade edilir. ([Türkiye Seyahat Edebiyatı][2])

Kırmızı etiketli asansör kullanılırsa ne olur?

Kırmızı etiket, asansörün güvensiz olduğunu gösterir. Böyle bir durumda yöneticinin “idare edelim” yaklaşımı son derece risklidir. Asansörün kullanımının engellenmesi, eksiklerin giderilmesi ve yeniden kontrol sürecinin işletilmesi gerekir.

Sarı etiket ise asansörün kusurlu olduğunu gösterir. Bu da “sorun yok” anlamına gelmez; rapordaki uygunsuzlukların süresi içinde giderilmesi gerekir. TSE’ye göre yeşil etiket kusursuz, mavi hafif kusurlu, sarı kusurlu, kırmızı ise güvensiz asansörü ifade eder. ([Türkiye Seyahat Edebiyatı][2])

Asansör Bakım Firmasının Sorumluluğu

Bakım firması açısından sorumluluk daha teknik ve daha kayıt odaklıdır. Bir bakım firması, “ben gittim baktım” diyorsa bunu belgelemek zorundadır. Bakım tarihi, yapılan işlemler, tespit edilen eksikler, kullanılan parçalar, teknisyenin adı ve varsa fotoğraflar kayıt altına alınmalıdır.

Firma hangi durumlarda sorumlu olur?

Bakım firması aşağıdaki durumlarda ciddi risk altına girer:

• Bakımı hiç yapmadığı halde yapılmış gibi kayıt oluşturduysa
• Bakımı yüzeysel yapıp kritik güvenlik kontrollerini atladıysa
• Arızayı geçici yöntemle kapatıp kalıcı çözüm önermediyse
• Tehlikeli durumu bina yönetimine yazılı bildirmediyse
• Yetkisiz veya eğitimsiz personel gönderildiyse
• Uygun olmayan parça kullanıldıysa
• Kaza öncesi aynı arıza tekrar ettiği halde kök neden araştırılmadıysa
• Kırmızı/sarı etiket uygunsuzluklarını takip etmediyse

Örneğin kapı kilidi sürekli arıza veriyor, teknisyen her defasında reset atıp çıkıyor ve “parça değişmeli” bilgisini yazılı bildirmiyorsa, kazadan sonra bakım firmasının savunması zayıflar. Çünkü tekrar eden arıza, artık basit bir servis çağrısı değil, risk göstergesidir.

Burada bakım firmasının en güçlü dayanağı düzenli ve zaman damgalı kayıttır. Bakım föyleri, fotoğraflar, arıza geçmişi, teklif kayıtları, yöneticiye gönderilen uyarılar ve onay/ret cevapları saklanmalıdır. Bu kayıtları kâğıt dosyada kaybetmek yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında tutmak, denetim veya uyuşmazlık anında geçmiş işlemleri hızlıca sunmayı kolaylaştırır.

Teknisyenin Sorumluluğu ve Sahadaki Kritik Noktalar

Teknisyen, sahada asansöre doğrudan müdahale eden kişidir. Bu nedenle yaptığı işlem kadar, yapmadığı uyarı da önemlidir. Teknik personel bazen “Abi bunu yönetime söylemiştim” der; ancak yazılı kayıt yoksa bu sözün ispatı zordur.

Teknisyenin dikkat etmesi gerekenler

Bir teknisyen bakım veya arıza müdahalesinde şu prensipleri uygulamalıdır:

• Tehlikeli durum varsa asansörü çalışır bırakmamalı
• Geçici çözüm yaptıysa bunu açıkça belirtmeli
• Parça değişimi gerekiyorsa yazılı teklif veya rapor oluşturulmasını sağlamalı
• Kapı kilidi, fren, regülatör, paraşüt tertibatı, halat, fotosel, limit switch gibi güvenlik elemanlarında risk varsa bunu “acil” olarak bildirmeli
• Bakım formuna sadece “bakım yapıldı” yazmakla yetinmemeli
• Fotoğraf ve açıklama ile kayıt oluşturmalı
• Kullanıcı kaynaklı riskleri, örneğin kapı zorlaması veya aşırı yük kullanımını bina yönetimine bildirmeli

İş sağlığı ve güvenliği açısından da firma, teknisyenine gerekli eğitim, ekipman ve talimatları sağlamakla yükümlüdür. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak, riskleri önlemek, eğitim vermek, gerekli araç ve gereci sağlamak ve risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlü olduğu düzenlenmiştir. ([mevzuat.comu.edu.tr][3])

Bu nedenle bakım firması “teknisyen hatası” diyerek her sorumluluktan kurtulamaz. Eğer teknisyen eğitimsiz gönderildiyse, uygun KKD verilmediyse veya iş planı hatalıysa firmanın kurumsal sorumluluğu da gündeme gelir.

Sorumluluğu Belirleyen Belgeler ve Kayıtlar

Asansör kazasında bilirkişi incelemesi yapılırken genellikle teknik durum kadar belge düzeni de incelenir. Çünkü kazadan sonra herkes kendi açısından açıklama yapar; ancak kayıtlar olayın geçmişini daha objektif gösterir.

Aşağıdaki tablo, kaza sonrası en çok incelenen belge ve kayıtları özetler:

Belge / Kayıt	Kimde Bulunmalı?	Neden Önemli?
Bakım sözleşmesi	Bina yönetimi ve bakım firması	Yetkili firmanın kim olduğunu gösterir
Aylık bakım formları	Bakım firması / bina yönetimi	Bakımın düzenli yapılıp yapılmadığını kanıtlar
Arıza kayıtları	Bakım firması	Tekrar eden arızaları ve müdahale geçmişini gösterir
Periyodik kontrol raporu	Bina yönetimi	Etiket durumunu ve uygunsuzlukları ortaya koyar
Uygunsuzluk giderme teklifleri	Bakım firması	Firmanın riskleri bildirdiğini gösterir
Yönetici onay/ret yazışmaları	Her iki taraf	Sorumluluğun paylaşımında kritik rol oynar
Fotoğraf ve video kayıtları	Bakım firması / bina yönetimi	Teknik tespiti destekler
Kullanıma kapatma bildirimi	Bakım firması / bina yönetimi	Tehlikeli durumda doğru aksiyon alındığını gösterir

Bu belgelerin düzenli tutulması sadece dava için değil, kazayı önlemek için de önemlidir. Çünkü iyi kayıt tutan firma, tekrar eden riskleri daha erken fark eder. Aynı asansörde üç ay içinde beş kez kapı arızası oluştuysa, bu artık tekil bir arıza değil, yönetilmesi gereken bir güvenlik sinyalidir.

Kaza Sonrası İlk 24 Saatte Ne Yapılmalı?

Asansör kazası yaşandığında panikle hareket etmek yerine sistemli ilerlemek gerekir. Özellikle bakım firması ve bina yönetimi açısından ilk 24 saat, hem insan hayatı hem de hukuki süreç açısından önemlidir.

Kaza sonrası pratik aksiyon listesi

1. Yaralı varsa derhal 112 ve ilgili acil ekipler aranmalı.
2. Asansör güvenli şekilde durdurulmalı ve kullanılmaması sağlanmalı.
3. Olay yeri mümkün olduğunca korunmalı.
4. Yetkili bakım firması ve bina yöneticisi bilgilendirilmeli.
5. Yetkisiz kişilerin asansöre müdahalesi engellenmeli.
6. Bakım ve arıza kayıtları hazır hale getirilmeli.
7. Periyodik kontrol raporu ve etiket durumu kontrol edilmeli.
8. Kamera kayıtları varsa silinmeden yedeklenmeli.
9. Olayla ilgili tutanak hazırlanmalı.
10. Teknik inceleme tamamlanmadan “kesin sebep” açıklaması yapılmamalı.

Burada en sık yapılan hata, kazadan hemen sonra asansörü “çalışıyor mu?” diye denemek veya bazı parçaları değiştirmektir. Bu tür müdahaleler delil niteliğindeki teknik durumu bozabilir. Öncelik insan güvenliği, ardından olay yerinin korunması olmalıdır.

Firma ve Yönetici İçin Risk Azaltma Rehberi

Kaza olduktan sonra sorumluluk tartışması yapmak yerine, kazayı önleyecek sistemi kurmak gerekir. Asansör sektöründe en güçlü savunma, düzenli bakım ve şeffaf iletişimdir.

Bakım firması için öneriler

Bakım firmaları şu standart çalışma düzenini uygulamalıdır:

• Her bakımda dijital veya yazılı form doldurulmalı
• Kritik güvenlik kontrolleri işaretlenmeli
• Arıza tekrar sayıları takip edilmeli
• Riskli durumlarda yöneticiye yazılı bildirim yapılmalı
• Parça değişimi gereken durumlar tekliflendirilip kayıt altına alınmalı
• Teknisyenlere düzenli eğitim verilmeli
• Her asansör için geçmiş arıza ve bakım dosyası tutulmalı
• Kullanıma kapatma gerektiren durumlarda açık ve net tutanak hazırlanmalı

Bina yöneticisi için öneriler

Bina yöneticisi de sadece aidat toplamakla yetinmemelidir. Asansör, binadaki en kritik ortak güvenlik sistemlerinden biridir.

Yöneticinin dikkat etmesi gerekenler:

• Yetkili bakım firmasıyla güncel sözleşme yapılmalı
• Aylık bakımın gerçekten yapıldığı kontrol edilmeli
• Bakım formu imzalanmadan önce açıklamalar okunmalı
• Periyodik kontrol tarihi takvimde takip edilmeli
• Sarı veya kırmızı etiket durumunda gecikmeden aksiyon alınmalı
• Yönetim kararları yazılı hale getirilmeli
• Bina sakinlerine riskli kullanım konusunda duyuru yapılmalı
• Bakım firmasının uyarıları “maliyet” gerekçesiyle süresiz ertelenmemeli

Bu süreçlerin düzenli yönetilmesi için bakım takvimi, arıza kayıtları, teklif-onay süreçleri ve bina bazlı geçmiş işlemler tek yerde tutulmalıdır. Asansorex, bakım firmalarının bina yöneticilerine daha düzenli rapor sunmasına, bakım ve arıza geçmişini kaybetmeden takip etmesine yardımcı olan pratik bir dijital kayıt altyapısı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Asansör kazasında ilk sorumlu kim olur?

Tek bir otomatik cevap yoktur. Olayın sebebi, bakım geçmişi, periyodik kontrol raporu, etiket durumu, bina yöneticisinin aldığı aksiyonlar ve bakım firmasının kayıtları birlikte incelenir. Kusur kimdeyse sorumluluk da buna göre belirlenir.

Bina yöneticisi bakım firmasıyla sözleşme yaptıysa sorumluluktan kurtulur mu?

Hayır, tamamen kurtulmuş sayılmaz. Bakım sözleşmesi yaptırmak önemli bir adımdır; ancak yönetici bakımın yapılıp yapılmadığını, periyodik kontrol tarihini ve bildirilen uygunsuzlukların giderilip giderilmediğini takip etmelidir.

Bakım firması yazılı uyarı yaptıysa yine sorumlu olur mu?

Duruma göre değişir. Firma riski doğru tespit etmiş, yazılı bildirmiş ve gerekiyorsa asansörün kullanılmaması gerektiğini belirtmişse sorumluluğu azalabilir. Ancak eksik bakım, hatalı müdahale veya yetersiz teknik işlem varsa firma yine kusurlu bulunabilir.

Kırmızı etiketli asansör kullanılabilir mi?

Kırmızı etiket, asansörün güvensiz olduğunu gösterir. Bu durumda asansörün kullanıma açık tutulması ciddi risk doğurur. Eksikler giderilmeli ve gerekli kontrol süreçleri tamamlanmadan normal kullanıma devam edilmemelidir.

Teknisyen kazadan kişisel olarak sorumlu tutulabilir mi?

Eğer teknisyen ağır ihmal, hatalı müdahale veya açık güvenlik kuralı ihlali yaptıysa sorumluluğu gündeme gelebilir. Ancak işverenin eğitim, ekipman, organizasyon ve denetim yükümlülükleri de ayrıca değerlendirilir.

Bakım kayıtları ne kadar önemli?

Çok önemlidir. Bakım kayıtları, arıza geçmişi, fotoğraflar, teklif ve uyarı yazışmaları kaza sonrası teknik ve hukuki değerlendirmede belirleyici olabilir. Sadece “bakım yapıldı” yazan eksik formlar, bakım firmasını yeterince korumaz.

Özet

Asansör kazasında firma ve yönetici sorumluluğu, sadece kaza anındaki duruma göre değil, kazaya kadar gelen bakım, kontrol, uyarı ve karar zincirine göre değerlendirilir. Bina yöneticisi bakım sözleşmesi, periyodik kontrol ve etiket durumunu takip etmekle; bakım firması ise teknik hizmeti doğru yapmak, riskleri yazılı bildirmek ve kayıt tutmakla yükümlüdür.

En doğru yaklaşım, “kaza olursa ne deriz?” diye düşünmek değil, “bu kazayı hangi kayıt, kontrol ve aksiyonla önleriz?” sorusunu sormaktır. Düzenli bakım, doğru raporlama, açık iletişim ve zamanında müdahale hem insan hayatını korur hem de firma ve yöneticinin hukuki riskini azaltır.