Asansör Komponentlerinde Tip İnceleme Belgesi

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör bakımında kullanılan bir komponentin mekanik olarak uyum sağlaması, tek başına o parçanın güvenli ve mevzuata uygun olduğu anlamına gelmez. Özellikle kapı kilidi, hız regülatörü, paraşüt tertibatı ve tampon gibi güvenlik işlevi üstlenen parçaların hangi model, hız, yük ve montaj şartları için değerlendirildiği belgeler üzerinden doğrulanmalıdır.

Bu noktada en çok karşılaşılan dokümanlardan biri AB tip inceleme belgesidir. Ancak sektörde bu belge konusunda iki uç hata yapılır: Bazı firmalar üzerinde CE işareti bulunan her parçanın tip inceleme belgesi olması gerektiğini düşünürken bazıları da tedarikçinin gönderdiği herhangi bir sertifika fotokopisini yeterli kabul eder.

Bu rehberde tip inceleme belgesinin ne anlama geldiğini, hangi asansör komponentlerinde aranabileceğini, belgenin ürünle nasıl eşleştirileceğini ve bakım firmalarının satın alma sürecinde hangi kontrolleri yapması gerektiğini ele alacağız.

Tip İnceleme Belgesi Nedir?

AB tip incelemesi, bir onaylanmış kuruluşun belirli bir ürün modelinin teknik tasarımını, numunelerini, hesaplarını ve deney sonuçlarını inceleyerek ilgili temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşılayıp karşılamadığını değerlendirdiği uygunluk değerlendirme işlemidir.

İnceleme olumlu sonuçlandığında ürünün tanımlanan tipine yönelik bir AB tip inceleme belgesi düzenlenir. Belge, aynı üreticinin bütün ürünlerini veya aynı isimle satılan tüm modelleri kapsamaz. Yalnızca belgede ve eklerinde açıkça belirtilen model, varyasyon ve teknik sınırlar için geçerlidir.

Türkiye’de asansörler ve asansör güvenlik aksamları, Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) kapsamında değerlendirilir. Yönetmelikte asansörler ile güvenlik aksamlarının uygunluk değerlendirme yolları ve ilgili tarafların sorumlulukları ayrı ayrı düzenlenmiştir. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Tip inceleme belgesi, parçanın her asansörde kullanılabileceğini gösteren genel bir kalite sertifikası değildir. Belgenin kapsamı ile kullanılacağı asansörün teknik özellikleri mutlaka eşleştirilmelidir.

Üretici tarafından üründe, malzemede, çalışma prensibinde veya teknik sınırlarında yapılan değişiklikler uygunluğu etkileyebiliyorsa, değişikliğin onaylanmış kuruluşa bildirilmesi ve gerektiğinde ek değerlendirme yapılması gerekir. ([EUR-Lex][2])

Hangi Asansör Komponentleri Kapsama Girer?

Her asansör parçası için tip inceleme belgesi aranmaz. Motor, kabin butonu, kat göstergesi, havalandırma fanı, dekoratif kaplama veya standart bir aydınlatma armatürü, yalnızca asansörde kullanıldığı için otomatik olarak asansör güvenlik aksamı sayılmaz.

Asansör Yönetmeliği’nin Ek-III bölümünde güvenlik aksamı olarak tanımlanan temel ürün grupları bulunmaktadır. Bu liste, durak kapısı kilitleme tertibatlarından elektronik güvenlik devrelerine kadar kullanıcı güvenliğini doğrudan etkileyen komponentleri kapsar. ([Asansör Mühendisi | Asansör Mühendisi][3])

Güvenlik aksamı grubu	Sahadaki yaygın örnek	Kontrol edilmesi gereken temel kapsam
Durak kapısı kilitleme tertibatları	Kat kapısı kilidi, kilit kontağı	Kapı tipi, kilit modeli, kontak yapısı, montaj şekli
Düşmeyi veya kontrolsüz hareketi önleyen tertibatlar	Paraşüt freni, kontrolsüz kabin hareketi tertibatı	Beyan hızı, toplam hareketli kütle, ray tipi, çalışma yönü
Aşırı hız sınırlayıcı tertibatlar	Hız regülatörü	Devreye girme hızı, halat çapı, dönüş yönü, kasnak özellikleri
Tamponlar	Poliüretan tampon, hidrolik tampon	İzin verilen kütle aralığı, çarpma hızı, strok ve tampon adedi
Hidrolik devre güvenlik tertibatları	Boru kırılma valfi, debi sınırlayıcı tertibat	Debi, basınç, bağlantı ölçüsü, silindir sistemi
Elektronik bileşen içeren güvenlik devreleri	Elektronik güvenlik kartı, güvenlik fonksiyonlu devre	Donanım ve yazılım sürümü, bağlantı şeması, güvenlik fonksiyonu

Burada önemli bir ayrıntı vardır: Ek-III kapsamındaki bir güvenlik aksamının uygunluğu her zaman yalnızca tip inceleme belgesiyle gösterilmek zorunda değildir. Üreticinin seçtiği uygunluk değerlendirme yoluna göre tip incelemesi ile ürün kalite güvencesi, rastgele kontrol veya tam kalite güvence gibi farklı yöntemler uygulanabilir.

Bu nedenle tedarikçiye yalnızca “Tip belgesi var mı?” diye sormak yerine şu soru yöneltilmelidir:

“Bu ürün hangi uygunluk değerlendirme modülüne göre piyasaya arz edildi ve buna ait belge seti nedir?”

Seçilen yöntemde ayrı bir tip inceleme belgesi bulunmaması, ürünün kendiliğinden uygunsuz olduğu anlamına gelmez. Fakat üretici, uyguladığı yöntemi AB uygunluk beyanı ve ilgili destekleyici belgelerle açıkça gösterebilmelidir.

Tip İnceleme Belgesi Nasıl Kontrol Edilir?

Belgenin PDF olarak mevcut olması yeterli değildir. Belge ile fiziksel komponent arasında doğrudan ve izlenebilir bir bağlantı kurulmalıdır.

1. Üretici unvanını karşılaştırın

Belgedeki üretici adı ile ürün etiketi, ambalaj, fatura ve AB uygunluk beyanındaki üretici adı aynı olmalıdır. Marka adı ile üretici unvanı farklıysa aralarındaki ilişkiyi açıklayan belge istenmelidir.

2. Model kodunu birebir eşleştirin

Bir harf veya rakam farkı bile farklı bir ürün varyasyonunu gösterebilir. Örneğin belgede SG-200 A yazarken ürün etiketinde SG-200 B bulunması, iki modelin otomatik olarak aynı kapsamda olduğu anlamına gelmez.

Belgenin eklerinde varyasyon tablosu varsa modelin bu tabloda bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

3. Teknik sınırları inceleyin

Komponente göre aşağıdaki bilgiler karşılaştırılmalıdır:

• Minimum ve maksimum beyan hızı
• İzin verilen toplam kütle veya yük aralığı
• Ray başı genişliği ve ray yüzeyi
• Kuru veya yağlı ray kullanımı
• Regülatör halatı çapı
• Çalışma yönü
• Montaj pozisyonu
• Hidrolik basınç ve debi değerleri
• Tampon stroku ve izin verilen çarpma hızı
• Elektronik kartın donanım ve yazılım sürümü

Örneğin 1,60 m/s hıza kadar değerlendirilmiş bir paraşüt tertibatını 2,00 m/s beyan hızına sahip asansörde kullanmak, parçanın fiziksel olarak monte edilebilmesine rağmen belge kapsamının dışında kalabilir.

4. Belge numarası ile eklerini birlikte okuyun

Tip inceleme belgelerinde teknik ayrıntılar çoğu zaman ana sayfada değil, belge ekinde yer alır. Yalnızca kapak sayfasını görmek yeterli değildir.

Tedarikçiden şu dokümanların tamamı istenmelidir:

1. Tip inceleme belgesi
2. Belgenin teknik ekleri
3. Güncel revizyon veya ek belgeleri
4. AB uygunluk beyanı
5. Montaj ve kullanım talimatı
6. Ürün etiketinin okunabilir fotoğrafı

5. Onaylanmış kuruluşu doğrulayın

Belgeyi düzenleyen kuruluşun adı ve dört haneli kimlik numarası kontrol edilmelidir. Kuruluşun yalnızca faal olması değil, 2014/33/AB kapsamında ilgili ürün ve uygunluk değerlendirme işlemi için yetkilendirilmiş olması gerekir.

Onaylanmış kuruluşların bildirim durumu ve yetki kapsamı Avrupa Komisyonunun NANDO sistemi üzerinden kontrol edilebilir. Bir kuruluşun başka bir teknik düzenleme için yetkili olması, asansör güvenlik aksamı belgesi düzenleyebileceği anlamına gelmez. ([Avrupa Komisyonu][4])

6. Revizyon ve iptal durumunu araştırın

Belgenin eski tarihli olması tek başına geçersiz olduğunu göstermez. Bununla birlikte üretici modelde değişiklik yapmış, belge revize edilmiş, kuruluşun yetkisi daraltılmış veya sertifika askıya alınmış olabilir.

Şüpheli durumda belgenin üzerindeki doğrulama kodu kullanılmalı ya da belgeyi düzenleyen onaylanmış kuruluştan yazılı teyit alınmalıdır.

7. Ürün üzerindeki işaretlemeyi kontrol edin

Ürün etiketi üzerinde en azından ürünün tanımlanmasını sağlayacak model veya tip bilgileri, üretici bilgisi, seri ya da parti takibini sağlayan işaretler ve ilgili CE işaretlemesi okunabilir durumda olmalıdır.

Etiketi sökülmüş, sonradan farklı etiket yapıştırılmış veya model kodu silinmiş güvenlik aksamı, belgesi mevcut olsa bile sağlıklı biçimde doğrulanamaz.

Tip İnceleme Belgesi, CE ve Uygunluk Beyanı Aynı Şey Değildir

Sahada “CE belgesi” ifadesi çok geniş anlamda kullanılmaktadır. Oysa CE işareti, tip inceleme belgesi ve AB uygunluk beyanı farklı işlevlere sahiptir.

Doküman veya işaret	Kim düzenler?	Ne gösterir?
CE işareti	Üretici tarafından ürüne iliştirilir	Ürünün ilgili teknik düzenlemelere uygun şekilde piyasaya arz edildiğini beyan eder
AB uygunluk beyanı	Üretici veya ilgili sorumlu iktisadi işletmeci	Ürünün tanımı, uygulanan mevzuat, standartlar ve uygunluk değerlendirme bilgilerini açıklar
AB tip inceleme belgesi	Onaylanmış kuruluş	İncelenen ürün tipinin belirlenen teknik şartlarda temel gereklere uygun olduğunu gösterir
Deney raporu	Deney laboratuvarı veya değerlendirme kuruluşu	Yapılan deneyleri ve ölçüm sonuçlarını gösterir
ISO 9001 belgesi	Yönetim sistemi belgelendirme kuruluşu	Firmanın kalite yönetim sistemini gösterir

Bir deney raporu, tek başına tip inceleme belgesinin yerine geçmez. Benzer şekilde üreticinin ISO 9001 belgesine sahip olması da belirli bir güvenlik aksamının asansör mevzuatına uygun olduğunu kanıtlamaz.

Tip inceleme belgesi mevcut olsa bile ürünle birlikte uygun AB uygunluk beyanının bulunması gerekir. İthalatçılar da güvenlik aksamı piyasaya arz edildikten sonra uygunluk beyanı ve ilgili teknik belgelerin erişilebilirliğine yönelik yükümlülük taşır. ([EUR-Lex][2])

Bakım ve Revizyonda Yanlış Komponent Kullanmanın Riskleri

Bakım firmaları çoğunlukla arızalı parçayı hızlı şekilde değiştirme baskısı altındadır. Bina yöneticisi asansörün aynı gün çalışmasını ister, teknisyen ise mevcut parçaya fiziksel olarak benzeyen ürünü çözüm olarak görebilir.

Ancak güvenlik aksamlarında “yerine oturması” yeterli bir seçim ölçütü değildir.

Yanlış veya kapsam dışı komponent kullanımı şu sonuçları doğurabilir:

• Güvenlik tertibatının beklenen hızda devreye girmemesi
• Paraşüt tertibatı ile kılavuz rayın uyumsuz çalışması
• Tamponun hareketli kütleyi güvenli şekilde durduramaması
• Kapı kilidi güvenlik kontağının yanlış konumda çalışması
• Revizyon projesi ile sahadaki komponentlerin farklılaşması
• Periyodik kontrolde teknik uygunsuzluk tespit edilmesi
• Arıza veya kaza sonrasında bakım firmasının yaptığı parça seçimini açıklayamaması
• Garanti ve tedarikçi sorumluluğu konusunda uyuşmazlık yaşanması

Özellikle ikinci el, etiketsiz veya kaynağı belirsiz güvenlik aksamlarında risk daha yüksektir. Sökülen bir komponentin dış görünüşünün iyi olması, iç mekanizmasının yorulmadığını veya geçerli belge kapsamına uygun olduğunu göstermez.

Bina yöneticisi bakım firmasından her civata ve sarf malzemesi için sertifika istemek zorunda değildir. Ancak güvenliği doğrudan etkileyen kritik bir komponent değiştirildiğinde ürünün markası, modeli, seri numarası ve uygunluk dokümanlarının kayıt altına alınmasını talep etmesi doğru bir yaklaşımdır.

Bakım Firmaları İçin Belge Yönetimi Nasıl Kurulmalı?

Tip inceleme belgeleri yalnızca satın alma sırasında açılıp sonrasında kaybolan dosyalar olmamalıdır. Belge yönetimi, stok girişinden saha montajına kadar devam etmelidir.

Pratik bir süreç şu şekilde kurulabilir:

1. Tedarikçi kartında firma ve yetkili satıcı bilgilerini saklayın.
2. Kritik komponent için belge seti gelmeden stok girişini tamamlamayın.
3. Ürün etiketi ile belge modelini karşılaştırın.
4. Belgenin tüm eklerini aynı klasörde tutun.
5. Komponentin seri veya parti numarasını stok kaydına girin.
6. Parçanın hangi asansöre ve hangi tarihte takıldığını kaydedin.
7. Montaj sonrası ürün etiketi ve bağlantı şeklini fotoğraflayın.
8. Sökülen parçanın neden değiştirildiğini bakım veya arıza formuna yazın.
9. Revizyonlu belge geldiğinde eski sürümü silmek yerine arşivleyin.
10. Uyuşmazlık durumunda tedarikçi ve onaylanmış kuruluş teyitlerini dosyaya ekleyin.

Bu kayıtları yalnızca bilgisayardaki dağınık klasörlerde tutmak, birkaç yıl sonra doğru belgeyi bulmayı zorlaştırır. Komponent belgelerini, seri numaralarını ve montaj yapılan asansörü Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında ilişkilendirmek, denetim veya arıza incelemesi sırasında geçmiş kayıtlara daha hızlı ulaşılmasını sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Her asansör komponentinin tip inceleme belgesi olmalı mı?

Hayır. Tip incelemesi özellikle Asansör Yönetmeliği kapsamında güvenlik aksamı olarak değerlendirilen ürünler ve seçilen uygunluk değerlendirme yöntemi bakımından önemlidir. Motor, gösterge, kabin fanı veya dekoratif parçalar için asansör tip inceleme belgesi aranması genel bir kural değildir.

Üründe CE işareti varsa tip inceleme belgesine bakmak gerekir mi?

CE işareti önemli olmakla birlikte ürünün hangi model ve teknik kapsam için değerlendirildiğini tek başına göstermez. Kritik güvenlik aksamlarında AB uygunluk beyanı, tip inceleme belgesi veya seçilen diğer uygunluk değerlendirme belgeleri birlikte incelenmelidir.

Belgenin üzerinde son kullanma tarihi yoksa belge süresiz midir?

Belgede bitiş tarihi bulunmaması, belgenin hiçbir kontrol yapılmadan süresiz kullanılabileceği anlamına gelmez. Model değişiklikleri, belge revizyonları, askı veya iptal durumu ve onaylanmış kuruluşun güncel yetki kapsamı kontrol edilmelidir.

Yabancı dildeki tip inceleme belgesi kullanılabilir mi?

Yabancı bir onaylanmış kuruluş tarafından düzenlenmiş belge geçerli olabilir. Ancak ürünün tanımlanabilmesi ve teknik kapsamın doğru anlaşılabilmesi gerekir. Gerektiğinde Türkçe tercüme ve üretici ya da ithalatçıdan açıklayıcı doküman talep edilmelidir.

Aynı markanın benzer modelini belge kapsamına göre kullanabilir miyiz?

Model kodları ve teknik varyasyonlar belge veya ekinde açıkça yer almıyorsa benzerlik üzerinden karar verilmemelidir. Üreticiden veya belgeyi düzenleyen onaylanmış kuruluştan yazılı kapsam teyidi alınmalıdır.

Tip inceleme belgesini bina yönetimine vermek zorunlu mudur?

Her bakım işleminde tüm belge dosyasının bina yönetimine teslim edilmesi genel uygulamada gerekli değildir. Bununla birlikte değiştirilen kritik güvenlik aksamının marka, model ve seri bilgileri servis formuna yazılmalı; ilgili uygunluk belgeleri bakım firması tarafından erişilebilir ve izlenebilir şekilde saklanmalıdır.

Özet

Asansör komponentlerinde tip inceleme belgesi kontrolü, yalnızca dosyada bir sertifika bulunup bulunmadığına bakmak değildir. Üretici, model, teknik sınırlar, belge ekleri, uygunluk değerlendirme yöntemi ve ürün etiketi birlikte değerlendirilmelidir.

En kritik kural şudur: Belge parçaya, parça asansörün teknik özelliklerine, yapılan işlem de bakım veya revizyon kaydına bağlanmalıdır.

Bakım firmaları kritik komponent satın alma ve montaj kayıtlarını sistemli tuttuğunda hem yanlış parça kullanımını azaltır hem de periyodik kontrol, müşteri bilgilendirmesi veya olası bir teknik inceleme sırasında yaptığı işlemi somut belgelerle gösterebilir. Asansorex üzerinden parça, asansör, teknisyen ve servis formu bağlantısının kurulması da bu izlenebilirliği kâğıt dosyalara göre daha düzenli hale getirir.