Asansör Mevzuatında Sık Yapılan 10 Hata

İÇERİK (MARKDOWN)

Bir asansörün çalışıyor olması, mevzuata tamamen uygun olduğu anlamına gelmez. Kabin hareket ediyor, kapılar kapanıyor ve kullanıcılar katlara ulaşabiliyor olabilir; ancak bakım sözleşmesi eksikse, yıllık kontrol tarihi geçirilmişse, kırmızı etiketli asansör kullandırılıyorsa veya yapılan işlemler kayıt altına alınmıyorsa ciddi bir güvenlik ve sorumluluk riski oluşur.

Asansör mevzuatındaki hataların önemli bir bölümü teknik bilgisizlikten değil, bakım, periyodik kontrol ve bina sorumluluğu kavramlarının birbirine karıştırılmasından kaynaklanır. Bu yazıda bakım firmalarının, teknisyenlerin ve bina yöneticilerinin en sık yaptığı 10 hatayı; doğru uygulama yöntemleriyle birlikte ele alacağız.

Asansör Mevzuatında Sorumluluklar Neden Karışıyor?

Türkiye’de kullanımda olan bir asansörün güvenli biçimde işletilmesinde üç temel taraf bulunur:

• Bina sorumlusu: Asansörün bakımını ve yıllık periyodik kontrolünü yaptırır, tehlikeli durumlarda gerekli güvenlik önlemlerini alır.
• Asansör monte eden veya yetkili servis: Aylık bakım, onarım, arıza giderme ve teknik kayıt işlemlerini yürütür.
• A tipi muayene kuruluşu: Belediyeyle veya ilgili idareyle yaptığı protokol kapsamında bağımsız periyodik kontrol gerçekleştirir.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’nde bakım, asansörün kullanım ömrü boyunca ayda en az bir defa yürütülen işlemler olarak tanımlanır. Periyodik kontrol ise Bakanlık tarafından yetkilendirilen A tipi muayene kuruluşunca yılda en az bir kez yapılır. Bu iki işlem birbirinin yerine geçmez.

2026 itibarıyla uygulamada Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği, Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği ve bu düzenlemelerde yapılan güncel değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle eski duyumlara veya yıllar önce hazırlanmış örnek sözleşmelere göre hareket etmek yerine güncel belgelerin takip edilmesi gerekir. ([Bee Law][1])

Asansör Mevzuatında Sık Yapılan 10 Hata

1. Aylık Bakım ile Yıllık Periyodik Kontrolü Aynı İşlem Sanmak

En yaygın hata, bakım firmasının her ay yaptığı kontrolün yıllık periyodik kontrol yerine geçtiğini düşünmektir.

Aylık bakımda teknisyen; kapılar, kilitler, güvenlik devreleri, tahrik sistemi, kumanda sistemi, yağlama noktaları ve genel çalışma durumunu kontrol eder. Yıllık periyodik kontrolde ise bağımsız A tipi muayene kuruluşu, asansörü mevzuatta belirlenen kontrol listesine göre değerlendirir.

Doğru uygulama: Aylık bakım planı ve yıllık periyodik kontrol takvimi ayrı ayrı takip edilmelidir.

2. Yetki ve Belgeleri Kontrol Etmeden Bakım Firmasıyla Çalışmak

Sadece uygun fiyat verdiği için bir firmayla bakım sözleşmesi imzalamak yeterli değildir. Bakım hizmetini sunan kuruluşun mevzuatta belirtilen yetkili servis şartlarını taşıması gerekir.

Yetkili servis merkezinin veya bölge servisinin TS 12255 kapsamında TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi bulunması ve gerekli teknik personeli istihdam etmesi zorunludur.

Bina yöneticisi sözleşmeden önce en az şu belgeleri kontrol etmelidir:

• TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi
• Firma unvanı ve sözleşmedeki unvanın eşleşmesi
• Yetkili servis veya monte eden firma ilişkisi
• Teknik personel yeterlilikleri
• Mesleki sorumluluk sigortası
• Hizmet verilecek asansörün marka ve özelliklerine ilişkin yetkinlik

3. Bakım Sözleşmesini Belirsiz veya Eksik Hazırlamak

“Her ay bakım yapılacaktır” şeklindeki tek cümlelik sözleşmeler, arıza veya parça değişimi sırasında anlaşmazlık çıkarır.

Sözleşmede şu konular açıkça belirtilmelidir:

• Bakımı yapılacak her asansörün açık adresi ve kimlik numarası
• Bakımın sıklığı
• Arıza müdahale koşulları
• Parça ve işçilik ücretlerinin kapsamı
• Kurtarma hizmetinin kapsamı
• Periyodik kontrole nezaret şartları
• Sözleşme süresi ve fesih yöntemi
• Kullanılan şifre, cihaz veya erişim kısıtlamalarına ilişkin bilgiler

Birden fazla asansör varsa her asansörün kimlik bilgileri sözleşmede ayrı ayrı tanımlanmalıdır.

4. Yıllık Periyodik Kontrol Tarihini Geçirmek

Asansörün yıllık kontrolü bakım firmasının isteğine bırakılmamalıdır. Periyodik kontrolün yaptırılmasına ilişkin sorumluluk hem ilgili idareye hem de bina sorumlusuna aittir.

Yönetim değişikliği, firma değişikliği veya bütçe yetersizliği kontrolün ertelenmesi için güvenli bir gerekçe değildir.

Pratik yöntem: Son kontrol tarihinden birkaç ay önce bina yönetiminin gündemine hatırlatma eklenmeli, A tipi muayene kuruluşuyla randevu planlanmalı ve bakım firmasının nezareti organize edilmelidir.

5. Renkli Etiketlerin Anlamını Yanlış Yorumlamak

Etiketler yalnızca kabine yapıştırılan görsel işaretler değildir. Her etiket, asansörün kontrol sonucunu ve yapılması gereken işlemleri gösterir.

Etiket rengi	Kontrol sonucu	Temel işlem
Yeşil	Kusursuz	Normal kullanım ve düzenli bakım sürdürülür
Mavi	Hafif kusurlu	Uygunsuzluklar bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilir
Sarı	Kusurlu	Uygunsuzluklar en fazla 120 gün içinde giderilir ve takip kontrolü yaptırılır
Kırmızı	Güvensiz	Kullanıma izin verilmez; en fazla 60 gün içinde güvenli hale getirilir

Kırmızı etiketli asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmemesi gerekir. Sarı etikette ise eksikliklerin 120 günlük süre içinde tamamlanması ve takip kontrolünün yapılması zorunludur.

6. Eksiklikleri Giderip Takip Kontrolü Yaptırmamak

Bakım firmasının rapordaki uygunsuzlukları düzeltmesi, etiket durumunun otomatik olarak değiştiği anlamına gelmez.

Örneğin kırmızı etikete neden olan kapı kilidi, fren sistemi veya güvenlik devresi problemi giderilmiş olabilir. Ancak A tipi muayene kuruluşu takip kontrolü yapmadan asansörün kontrol sonucu resmî olarak kapanmış sayılmaz.

Doğru işlem sırası:

1. Periyodik kontrol raporu incelenir.
2. Uygunsuzluklar için teklif ve iş planı hazırlanır.
3. Onaylanan işlemler tamamlanır.
4. Değiştirilen parçalar kayıt altına alınır.
5. A tipi muayene kuruluşuna takip kontrolü başvurusu yapılır.
6. Yeni kontrol sonucu ve etiket dosyalanır.

7. Bakım Formlarını ve Kayıt Defterini Eksik Tutmak

“Bakım yapıldı” yazılı tek satırlık bir form, birçok durumda yeterli kayıt değildir. Formda hangi kontrollerin yapıldığı, hangi uygunsuzlukların görüldüğü, hangi parçaların değiştirildiği ve işlemi yapan personelin bilgileri bulunmalıdır.

Asansör kayıt defterinde bakım işlemleri, parça değişiklikleri, periyodik kontrol sonuçları ve bildirilen kazalar izlenebilmelidir. Biten kayıt defterlerinin de asansörün kullanım ömrü boyunca bina sorumlusu tarafından muhafaza edilmesi gerekir.

Kayıt eksikliği şu sorunlara neden olabilir:

• Yapılan bakımın ispatlanamaması
• Tekrarlayan arızaların analiz edilememesi
• Parça garanti tarihinin belirlenememesi
• Firma değişiminde teknik geçmişin kaybolması
• Kaza veya denetim sırasında sorumluluk tartışması yaşanması

8. Eğitimsiz Kişilere Kurtarma Yaptırmak

Asansörde kalan kişiyi kurtarmak iyi niyetli ancak riskli bir müdahaledir. Kapıyı zorlamak, kabini hareket ettirmeye çalışmak veya kontrolsüz biçimde fren açmak hem içerideki kişiyi hem müdahale eden kişiyi tehlikeye atabilir.

Bakım sözleşmesinin ardından bina sorumlusunun belirleyeceği kişilere yılda en az bir kez kurtarma eğitimi verilmesi ve eğitimin tutanakla kayıt altına alınması gerekir. Eğitim alan kişiler değiştiğinde yeni kişiler için yeniden eğitim düzenlenmelidir.

Asansörde kalan kişiye müdahale, yalnızca eğitimli kişiler veya yetkili teknik ekip tarafından, kurtarma talimatına uygun şekilde yapılmalıdır.

9. Tehlikeli Durumu Bildirmeden Asansörü Kullandırmaya Devam Etmek

Kapı kilidi arızası, kat seviye farkı, anormal frenleme, yanık kokusu, su baskını, halat bölgesinden gelen olağan dışı ses veya güvenlik devresinde köprüleme şüphesi varsa asansör normal biçimde kullandırılmamalıdır.

Bina sorumlusu tehlikeli durumu bakım firmasına iletmek ve teknik müdahale yapılana kadar gerekli güvenlik önlemini almakla yükümlüdür.

Gerekli durumlarda şu önlemler alınabilir:

• Asansörü kullanıma kapatmak
• Kat kapılarına uyarı asmak
• Ana beslemeyi yetkisiz erişime karşı güvenli hale getirmek
• Bakım firmasına yazılı arıza kaydı açmak
• Müdahale ve yeniden devreye alma saatini kaydetmek

10. Modernizasyon ve Parça Değişikliklerini Normal Bakım Gibi Göstermek

Her teknik işlem bakım kapsamında değerlendirilemez. Tahrik ünitesinin, askı sisteminin, taşıyıcının, kat kapılarının, kabin kapısının veya önemli güvenlik aksamlarının değiştirilmesi sıradan aylık bakım işlemi değildir.

Bu tür değişikliklerde teknik proje, uygunluk, standart gereklilikleri ve tescil durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Eski asansörlerin güvenlik seviyesinin artırılmasında TS EN 81-80 kapsamında belirtilen tehlikeli durumlar dikkate alınır.

“Parçayı değiştirdik, sorun çözüldü” yaklaşımı yerine şu belgeler hazırlanmalıdır:

• Teknik tespit raporu
• Teklif ve bina yönetimi onayı
• Kullanılan parçanın marka, model ve seri bilgisi
• Değişim tarihi
• Uygulayan teknisyen bilgisi
• Gerekliyse proje, uygunluk ve takip kontrolü belgeleri

Hataları Önlemek İçin Kontrol Tablosu

Kontrol konusu	Sorumlu taraf	Önerilen takip sıklığı	Saklanacak kayıt
Aylık bakım	Bina sorumlusu ve yetkili servis	Her ay	Bakım formu
Yıllık periyodik kontrol	Bina sorumlusu ve ilgili idare	Yılda en az bir kez	Kontrol raporu ve etiket
Etiket uygunsuzlukları	Bina sorumlusu ve bakım firması	Rapordaki süreye göre	Teklif, iş emri, takip raporu
Kurtarma eğitimi	Yetkili servis ve bina sorumlusu	Yılda en az bir kez	Eğitim tutanağı
Parça değişiklikleri	Yetkili servis	Her işlem sonrasında	Servis formu ve parça bilgisi
Tehlikeli durum bildirimi	Bina sorumlusu	Durum oluştuğunda	Arıza kaydı ve müdahale formu
Firma belgeleri	Bina sorumlusu	Sözleşme öncesi ve yenilemede	Yetki ve yeterlilik belgeleri

Mevzuata Uygun Bir Dosyada Neler Bulunmalı?

Her bina için fiziksel veya dijital bir asansör dosyası oluşturulması işleri kolaylaştırır. Dosyada, asansörün durumuna ve yaşına göre şu belgeler bulunabilir:

• Asansör tescil belgesi
• Asansör kimlik numarası
• AB uygunluk beyanı
• Garanti belgesi
• Güncel bakım sözleşmesi
• Bakım firmasının yeterlilik belgeleri
• Aylık bakım formları
• Arıza ve kurtarma kayıtları
• Parça değişim belgeleri
• Son periyodik kontrol raporu
• Takip kontrolü raporları
• Kurtarma eğitimi tutanakları
• Teknik proje ve elektrik şemaları
• Modernizasyon teklifleri ve onayları

Bu kayıtları kâğıt klasörlerde takip etmek mümkün olsa da çok sayıda bina ve asansöre hizmet veren firmalarda belge kaybı, tarih karışıklığı ve eksik imza sorunları görülebilir. Bakım formlarını, fotoğrafları, etiket durumlarını ve kontrol tarihlerini Asansorex gibi bir asansör bakım takip yazılımında tutmak, hem teknik ekibin hem de bina yöneticisinin geçmiş kayıtlara daha hızlı ulaşmasını sağlar.

Uygulanabilir Bir Mevzuat Takip Planı

Mevzuata uyumu yalnızca yıllık kontrol döneminde hatırlamak yerine sürekli bir iş akışına dönüştürmek gerekir.

1. Asansör envanterini çıkarın: Kimlik numarası, adres, marka, tahrik türü ve son kontrol tarihini kaydedin.
2. Belge geçerliliklerini kontrol edin: Bakım sözleşmesi ve firma belgeleri için yenileme tarihleri oluşturun.
3. Etiket durumuna göre öncelik verin: Kırmızı ve sarı etiketli asansörleri normal bakım listesinden ayrı takip edin.
4. Her işlemi kanıtla kapatın: Form, fotoğraf, imza ve değiştirilen parça bilgisi olmadan işi tamamlanmış saymayın.
5. Takip kontrolünü planın parçası yapın: Eksiklik giderme işi ile takip kontrolü randevusunu ayrı görevler olarak kaydedin.
6. Aylık yönetim raporu hazırlayın: Geciken bakımları, yaklaşan kontrolleri ve açık uygunsuzlukları listeleyin.

Bu yaklaşım, yalnızca denetime hazırlık sağlamaz; aynı zamanda plansız parça maliyetlerini, tekrar eden arızaları ve müşteriyle yaşanan sorumluluk tartışmalarını da azaltır.

Sıkça Sorulan Sorular

Aylık bakım yapılması yıllık periyodik kontrol yerine geçer mi?

Hayır. Aylık bakım, asansör monte eden veya yetkili servis tarafından yapılır. Yıllık periyodik kontrol ise ilgili idareyle protokolü bulunan, Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş A tipi muayene kuruluşunca gerçekleştirilir.

Kırmızı etiketli asansör kullanılabilir mi?

Hayır. Kırmızı etiket, asansörün güvensiz olarak değerlendirildiğini gösterir. Bina sorumlusu kullanıma izin vermemeli, uygunsuzlukların giderilmesini ve takip kontrolünün yapılmasını sağlamalıdır.

Sarı etiketli asansör hemen kapatılır mı?

Sarı etiket, asansörün kusurlu olduğunu gösterir. Rapordaki uygunsuzlukların en fazla 120 gün içinde giderilmesi ve ardından takip kontrolü yaptırılması gerekir. Süre sonunda güvenli hale getirilmeyen asansör hizmetten men edilebilir.

Bakım firmasının belgelerini kim kontrol etmelidir?

Bakım sözleşmesini imzalayan bina sorumlusu veya yönetici, firmanın yetki ve yeterlilik belgelerini sözleşme öncesinde kontrol etmelidir. Belgelerin geçerlilik süresi de sözleşme yenilemelerinde yeniden incelenmelidir.

Bakım formları kaç yıl saklanmalıdır?

Asansör kayıt defteri ve teknik geçmişi oluşturan belgeler, asansör kullanımda olduğu sürece korunmalıdır. Belge saklama konusunda ilgili mevzuat, sözleşme şartları ve ticari kayıt yükümlülükleri birlikte değerlendirilmelidir.

Yönetici değiştiğinde asansör belgeleri ne olur?

Eski yönetim, bakım sözleşmesi, kayıt defteri, periyodik kontrol raporları, tescil belgeleri ve diğer teknik kayıtları yeni yönetime tutanakla teslim etmelidir. Yönetici değişikliği, mevcut yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

Özet

Asansör mevzuatındaki en büyük risk, tek bir teknik arızadan çok sorumlulukların ve sürelerin takip edilmemesidir. Aylık bakım ile yıllık kontrolü karıştırmamak, yetkili firmayla çalışmak, renkli etiketlerin gereğini zamanında yerine getirmek, kurtarma eğitimini belgelemek ve tüm teknik işlemleri kayıt altına almak temel güvenlik adımlarıdır.

Asansorex üzerinden bakım tarihleri, periyodik kontrol sonuçları, arıza kayıtları, fotoğraflar ve teknik formlar tek noktadan takip edilerek mevzuat süreçlerinin kişilerin hafızasına veya dağınık kâğıt dosyalara bağlı kalması önlenebilir.