Asansör Mevzuatında Tüketicinin Servis Seçme Hakkı

İÇERİK (MARKDOWN)

Bir apartman veya iş merkezinde asansörü kullanan kişiler, mevcut bakım firmasından memnun olmadıklarında doğal olarak başka bir servisle çalışmak isteyebilir. Ancak asansörde servis seçimi, sıradan bir ev aletinin tamircisini değiştirmek kadar basit değildir. Çünkü asansör; düzenli bakımı zorunlu olan, güvenlik riski taşıyan ve yalnızca belirli yeterlilikleri sağlayan firmalar tarafından müdahale edilebilen bir sistemdir.

Türkiye’de yürürlükteki asansör mevzuatı, bina sorumlusuna bakım firması seçme imkânı verirken bu seçimi bazı teknik ve hukuki şartlara bağlar. Dolayısıyla servis seçme hakkı vardır; fakat bu hak, herhangi bir kişinin veya belgesiz bir ustanın asansöre müdahale edebilmesi anlamına gelmez.

Bu yazıda servis seçme yetkisinin kime ait olduğunu, bakım firmasının hangi koşullarda değiştirilebileceğini, garanti dönemindeki değişikliğin sonuçlarını ve üreticiye ait şifre veya özel cihazların servis seçimini engelleyip engelleyemeyeceğini ele alacağız.

Asansör Servisini Kim Seçebilir?

Asansör, apartman veya iş merkezinin ortak tesislerinden biridir. Bu nedenle tek bir kat maliki, kiracı veya bina sakini kendi başına bakım firmasıyla sözleşme yapamaz.

Mevzuattaki temel muhatap bina sorumlusudur. Bina sorumlusu; binanın maliki, yöneticisi veya yönetim tarafından asansörle ilgili işlemleri yürütmek üzere yetkilendirilmiş kişi olabilir.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’ne göre bina sorumlusu:

• Asansör monte eden veya onun yetkili servisiyle bakım sözleşmesi imzalamak,
• Asansörün düzenli bakımını yaptırmak,
• Bakım ücretinin ödenmesini sağlamak,
• Tehlikeli durumları bakım firmasına bildirmek,
• Bakım ve periyodik kontrol kayıtlarını muhafaza etmek

konularından sorumludur.

Bu nedenle “tüketicinin servis seçme hakkı” ifadesi asansör sektöründe uygulamada çoğunlukla kat maliklerinin iradesi doğrultusunda bina yöneticisinin bakım firmasını seçmesi anlamına gelir.

Kat malikleri yeni bir firmayla çalışmak istiyorsa kararın yönetim planına, mevcut sözleşmeye ve apartmanın karar alma usullerine uygun şekilde alınması önemlidir. Özellikle uzun süreli bakım sözleşmelerinde fesih süresi, cezai şart ve otomatik yenileme hükümleri kontrol edilmelidir.

Bina Yönetimi İstediği Bakım Firmasını Seçebilir mi?

Bina yönetimi mevcut asansörün ilk montajını yapan firmayla çalışmak zorunda değildir. Başka bir asansör monte eden veya onun mevzuata uygun yetkili servisiyle bakım sözleşmesi yapılabilir.

Ancak seçilecek firmanın yalnızca “asansör tamiri yapıyoruz” demesi yeterli değildir. Firmanın bakım hizmeti sunabilmesi için mevzuattaki yetkili servis şartlarını karşılaması gerekir.

Güncel düzenlemelere göre bakım hizmeti, bina sorumlusunun sözleşme imzaladığı:

• Asansör monte eden,
• Asansör monte edenin yetkili servisi

tarafından yürütülmelidir. Bakım sözleşmesinde hizmet verilecek her asansörün kimlik numarası ve açık adresi de bulunmalıdır.

Yetkili servislerin güncel TS 12255 kapsamında TSE Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip olması gerekir. Ayrıca servis bünyesinde teknik sorumlu, teknik bakım ve onarım personeli ile idari personel bulunmasına ilişkin şartlar vardır.

Yeni firma seçilirken aşağıdaki belgeler kontrol edilmelidir:

1. Firmanın ticaret sicili ve faaliyet konusu
2. TSE Hizmet Yeterlilik Belgesinin güncelliği
3. Yetkili servis sözleşmesi veya asansör monte eden statüsü
4. Teknik sorumlu ve teknisyen yeterlilikleri
5. Mesleki sorumluluk sigortası
6. Arıza müdahale şartları
7. Bakım kapsamı ve hariç tutulan işlemler
8. Yedek parça ve işçilik garanti koşulları

TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi askıya alınan veya iptal edilen bir firma bakım, onarım ve servis hizmeti sunamaz.

Garanti Süresinde Bakım Firması Değiştirilebilir mi?

Yeni bir asansör, piyasaya arz edildiği tarihten itibaren mevzuata göre en az üç yıl garanti altındadır. Garanti süresi boyunca değiştirilen aksam veya parçalar için de belirli garanti yükümlülükleri bulunur.

Bina yönetimi garanti süresi devam ederken de başka bir bakım firmasıyla sözleşme imzalayabilir. Ancak burada önemli bir sonuç ortaya çıkar.

Yönetmelik, bina sorumlusunun garanti süresi içerisinde başka bir asansör monte eden veya onun yetkili servisiyle bakım sözleşmesi imzalaması durumunda, asansörü piyasaya arz eden firmanın garantiyle ilgili yükümlülüklerinin ortadan kalkacağını düzenlemektedir.

Bu nedenle garanti döneminde servis değişikliği yapılmadan önce şu konular yazılı olarak değerlendirilmelidir:

• Asansörün kalan garanti süresi
• Mevcut arızaların garanti kapsamında olup olmadığı
• Daha önce bildirilen ayıplar
• Değiştirilen parçaların garanti belgeleri
• Yeni firmanın bakım ve onarım sorumluluğu
• Mevcut firmanın fesih ve teslim şartları

Garanti kapsamındaki bir arıza henüz çözülmemişken bakım firmasının değiştirilmesi, sonradan “arıza eski firmadan mı, yeni müdahaleden mi kaynaklandı?” tartışmasına yol açabilir. Bu nedenle firma değişikliğinden hemen önce asansörün teknik durumu fotoğraflı ve imzalı bir raporla kayıt altına alınmalıdır.

Garanti döneminde servis değiştirmek yasak değildir; fakat değişikliğin garanti hakları üzerinde ciddi sonuçları olabilir.

Üretici Şifresi ve Özel Cihazlar Servis Seçimini Engelleyebilir mi?

Yeni nesil asansörlerde kumanda kartları, sürücüler ve hata kayıt sistemleri yazılım üzerinden kontrol edilebilir. Bazı sistemlerde arıza kodlarına erişmek, parametre ayarlamak veya bakım modunu açmak için özel cihaz ya da şifre gerekebilir.

Bu durum bina yönetiminde “Bu asansöre yalnızca üretici firma bakabilir” düşüncesi oluşturabilir. Oysa mevzuat, servis seçimini teknik araçlarla tamamen engelleyen uygulamalara karşı bazı önemli düzenlemeler içerir.

Bakım sözleşmesinde, asansöre yönelik herhangi bir cihaz veya şifreleme yöntemiyle engelleme ya da kısıtlama bulunup bulunmadığına ilişkin bilginin yer alması gerekir.

Ayrıca asansörü piyasaya arz eden firma; başka bir asansör monte edenin, onun yetkili servisinin veya bina sorumlusunun bakım yapmayı mümkün kılacak yedek parça, cihaz ve donanım talebini normal piyasa koşullarında karşılamak zorundadır.

Bu düzenleme şu anlama gelir:

• Üretici, gerekli parçayı yalnızca kendi servisinde kullanacağını söyleyerek erişimi tamamen kapatmamalıdır.
• Bakım için zorunlu olan cihaz ve donanımlar makul ticari şartlarla sağlanmalıdır.
• Şifre veya cihaz kısıtlaması bakım sözleşmesinde gizlenmemelidir.
• Yeni bakım firması, sistemin teknik dokümanlarını ve bakım talimatlarını incelemelidir.

Bununla birlikte servis seçme hakkı, üçüncü kişilerin yetkisiz biçimde yazılıma müdahale etmesine, güvenlik parametrelerini değiştirmesine veya koruma sistemlerini devre dışı bırakmasına izin vermez.

Servis Seçme Hakkı ile İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar

İddia	Gerçek durum
Asansöre yalnızca montajı yapan firma bakabilir.	Bina sorumlusu, şartları sağlayan başka bir asansör monte eden veya onun yetkili servisiyle sözleşme yapabilir.
Her asansör ustası bakım yapabilir.	Bakım hizmeti sunan firmanın mevzuattaki yetkili servis ve yeterlilik şartlarını karşılaması gerekir.
Garanti devam ederken firma değiştirilemez.	Değişiklik mümkündür; ancak yönetmelik gereği ilk firmanın garanti yükümlülükleri sona erebilir.
Üretici şifreyi vermiyorsa başka servis çalışamaz.	Bakımı mümkün kılan cihaz ve donanımların normal piyasa koşullarında sağlanması gerekir.
Bir kat maliki istediği firmayı çağırabilir.	Sözleşme yapma ve müdahaleye izin verme yetkisi bina sorumlusundadır.
Periyodik kontrolü bakım firması yapar.	Periyodik kontrol, yetkilendirilmiş A tipi muayene kuruluşu tarafından gerçekleştirilir.

Mevcut bakım sözleşmesi devam ederken başka bir firmanın asansöre rastgele müdahale etmesine izin verilmemelidir. Yönetmelik, sözleşmeli firma dışındaki üçüncü tarafların müdahalesini sınırlandırmaktadır. Bununla birlikte periyodik kontrol sonucunda yapılacak iyileştirmeler ve kapsamlı değişiklikler için bina sorumlusunun başka bir uygun firmayı tercih edebilmesine yönelik istisnalar bulunmaktadır.

Bakım Firması Değiştirirken İzlenecek Yol

Firma değişikliğinin yalnızca sözlü bir telefon görüşmesiyle yapılması ileride kayıt, garanti ve sorumluluk sorunları doğurabilir. Sağlıklı bir geçiş için aşağıdaki adımlar izlenmelidir.

1. Mevcut sözleşmeyi inceleyin

Sözleşmenin bitiş tarihi, fesih bildirimi, otomatik yenileme, borç durumu ve cezai şart hükümleri kontrol edilmelidir. Fesih bildirimi sözleşmede belirtilen yöntemle ve yazılı olarak yapılmalıdır.

2. Teknik dosyaları teslim alın

Eski firmadan aşağıdaki kayıtların bina yönetiminde bulunduğu doğrulanmalıdır:

• Asansör kayıt defteri
• Bakım föyleri
• Elektrik devre şemaları
• Periyodik kontrol raporları
• Değiştirilen parça kayıtları
• Garanti belgeleri
• Kurtarma eğitimi tutanakları
• Arıza ve kaza kayıtları

Her bakım işleminde yapılan çalışmaların bakım föyüne kaydedilmesi ve bir nüshasının bina sorumlusuna teslim edilmesi gerekir.

3. En az iki veya üç firmadan teklif alın

Teklifleri sadece aylık ücret üzerinden karşılaştırmayın. Arıza müdahalesi, parça fiyatlandırması, gece ve hafta sonu hizmeti, kurtarma hizmeti, raporlama ve periyodik kontrol desteği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

4. Yeni firmadan durum tespit raporu isteyin

Yeni bakım firması, asansörün genel güvenlik ve çalışma durumunu inceleyerek bina sorumlusuna durum tespit raporu sunmalıdır. Böylece önceki dönemden kalan eksiklikler ile yeni firmanın sorumluluk dönemi birbirinden ayrılabilir.

5. Teslim tarihini netleştirin

Eski sözleşmenin sona erdiği tarih ile yeni sözleşmenin başladığı tarih arasında boşluk bırakılmamalıdır. Aynı tarihlerde iki firmanın sorumlu görünmesi de önlenmelidir.

Bakım föylerini, arıza kayıtlarını, parça değişimlerini ve sözleşme tarihlerini Asansorex gibi bir asansör bakım takip yazılımında saklamak, firma geçişlerinde hangi işlemin kim tarafından ve ne zaman yapıldığını kolayca görmeyi sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Apartman yöneticisi mevcut asansör firmasını değiştirebilir mi?

Evet. Mevcut sözleşmenin fesih şartlarına uyulması ve yeni firmanın mevzuattaki yeterlilikleri sağlaması koşuluyla bakım firması değiştirilebilir.

Yeni firma asansörün üreticisi olmak zorunda mı?

Hayır. Ancak bakım hizmeti sunan tarafın asansör monte eden veya mevzuata uygun yetkili servis statüsünde olması ve gerekli TSE Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip bulunması gerekir.

Garanti süresinde başka firmaya geçilirse garanti bozulur mu?

Yönetmelik, garanti süresinde başka bir asansör monte eden veya onun yetkili servisiyle bakım sözleşmesi yapılmasının, asansörü piyasaya arz eden firmanın garanti yükümlülüklerini ortadan kaldıracağını düzenler. Bu nedenle değişiklikten önce teknik ve sözleşmesel durum ayrıntılı incelenmelidir.

Üretici firma bakım şifresini vermek zorunda mı?

Mevzuat, bakım yapmayı mümkün kılacak yedek parça, cihaz ve donanım taleplerinin normal piyasa koşullarında karşılanmasını öngörür. Ayrıca şifre veya cihazla yapılan engelleme ve kısıtlamalara ilişkin bilginin bakım sözleşmesinde bulunması gerekir.

Bina sakini kendi çağırdığı ustaya asansörü tamir ettirebilir mi?

Hayır. Asansöre müdahale, bina sorumlusunun sözleşme yaptığı uygun firma üzerinden yürütülmelidir. Yetkisiz müdahaleler can güvenliğini tehlikeye atabileceği gibi hukuki sorumluluk da doğurabilir.

En düşük bakım teklifini seçmek doğru mudur?

Tek başına düşük fiyat yeterli bir seçim ölçütü değildir. Teknik yeterlilik, arıza müdahale süresi, bakım kapsamı, yedek parça politikası, kayıt düzeni ve firmanın hizmet kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.

Özet

Türkiye’de bina yönetiminin asansör bakım firmasını seçme ve gerekli şartlarda değiştirme imkânı vardır. Ancak bu hak, herhangi bir kişi veya belgesiz servisle çalışma özgürlüğü anlamına gelmez. Yeni firmanın mevzuata uygun statüde olması, TSE Hizmet Yeterlilik Belgesinin geçerli bulunması ve yazılı bakım sözleşmesi yapılması gerekir.

Garanti süresi içinde firma değiştirilmesi, ilk montajı yapan firmanın garanti yükümlülüklerini etkileyebileceğinden karar aceleyle verilmemelidir. Üreticiye ait şifre, cihaz veya özel parçalar da servis seçimini süresiz biçimde engelleyen bir araç olarak kullanılmamalıdır.

Doğru servis seçimi; fiyatın yanında teknik yeterliliğin, kayıt düzeninin, müdahale kapasitesinin ve sözleşme şartlarının birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. Asansorex üzerinden sözleşme, bakım, arıza ve parça değişim geçmişinin düzenli tutulması da hem bina yönetiminin hem bakım firmasının sorumluluklarını daha şeffaf biçimde takip etmesine yardımcı olur.