Asansör Mevzuatında "Yetkili" Kavramı

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör sektöründe “yetkiliyiz”, “yetkili servisiz” veya “bu işlemi yapmaya yetkimiz var” ifadeleri sık kullanılır. Ancak mevzuat açısından yetkili kelimesi tek başına yeterli değildir. Bir kişinin bakım yapmaya, bir firmanın servis hizmeti vermeye, bir kuruluşun periyodik kontrol gerçekleştirmeye veya bir bina yöneticisinin sözleşme imzalamaya yetkili olması birbirinden farklı hukuki ve teknik anlamlar taşır. Bu yazıda asansör mevzuatındaki temel yetki türlerini, belgelerin nasıl kontrol edilmesi gerektiğini ve yanlış yetkilendirmenin doğurabileceği riskleri somut örneklerle ele alacağız.

“Yetkili” Kelimesi Neden Tek Başına Yeterli Değildir?

Günlük kullanımda yetkili, bir işi yapmasına izin verilen kişi veya kuruluş anlamına gelir. Asansör mevzuatında ise bu izin; kişinin görevine, firmanın statüsüne, yapılacak işleme ve sahip olunan belgelere göre değişir.

Örneğin bir apartman yöneticisi, kat malikleri tarafından bina sorumlusu olarak yetkilendirilmiş olabilir. Bu durum ona bakım sözleşmesi imzalama ve periyodik kontrol sürecini takip etme sorumluluğu verir. Ancak aynı kişi, teknik eğitimi bulunmadığı hâlde asansör kumanda panosuna müdahale edemez.

Benzer şekilde bir elektrik ustasının mesleki yeterlilik belgesine sahip olması, tek başına bağımsız şekilde asansör bakım hizmeti verebileceği anlamına gelmez. Teknik personelin mevzuata uygun bir asansör monte eden veya yetkili servis organizasyonu içinde görevlendirilmesi gerekir.

Asansör mevzuatında yetki, kişinin söylediği unvandan değil; görev tanımından, sözleşme ilişkisinden ve doğrulanabilir belgelerden doğar.

Bu nedenle “Yetkili misiniz?” sorusunun ardından mutlaka şu soru gelmelidir:

“Hangi işlem için, kim tarafından ve hangi belgeye dayanarak yetkilisiniz?”

Asansör Mevzuatındaki Başlıca Yetkili Taraflar

Asansörün montajından kullanım ömrü boyunca bakımına kadar farklı aşamalarda farklı taraflar görev alır. Bu rollerin birbirine karıştırılması hem bina yöneticileri hem de bakım firmaları açısından ciddi sorunlar doğurabilir.

Taraf veya rol	Temel görevi	Yetkinin dayanağı	Yapamayacağı veya karıştırılmaması gereken işlem
Asansör monte eden	Asansörün tasarımı, imalatı, montajı ve piyasaya arzı	İlgili mevzuat, firma belgeleri ve uygunluk süreçleri	A tipi muayene kuruluşu adına periyodik kontrol yapamaz
Yetkili servis	Bakım, onarım ve servis hizmetini yürütür	Asansör monte edenin kendi servisi veya sözleşmeyle verdiği yetki	Her markanın otomatik olarak yetkili servisi sayılmaz
Teknik bakım ve onarım personeli	Sahadaki bakım, kontrol, ayar ve onarım işlemlerini gerçekleştirir	Eğitim, diploma veya mesleki yeterlilik ile servis görevlendirmesi	Firma organizasyonundan bağımsız şekilde yetki iddia edemez
Bina sorumlusu	Bakımı, onarımı ve periyodik kontrolü yaptırır	Kat maliklerinin seçimi veya verdiği yetki	Teknik bakım ve güvenlik aksamı müdahalesi yapamaz
A tipi muayene kuruluşu	Asansörün periyodik kontrolünü gerçekleştirir	Bakanlık yetkilendirmesi ve ilgili idareyle yapılan protokol	Tespit ettiği uygunsuzluğu bakım firması gibi gidermez
Onaylanmış kuruluş	Yeni asansörlerde uygunluk değerlendirme süreçlerinde görev alır	Bakanlık tarafından görevlendirilme ve bildirim süreci	Aylık bakım firması veya yıllık kontrol kuruluşu değildir
İlgili idare	Tescil ve periyodik kontrol organizasyonunda görev alır	Belediye veya belediye sınırları dışında ilgili idari makam	Bakım hizmetini doğrudan teknisyen gibi yürütmez

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’nde bakımın, bina sorumlusunun sözleşme imzaladığı asansör monte eden veya onun yetkili servisi tarafından yapılacağı belirtilir. Yönetmelik ayrıca yetkili servisi, asansör monte edenin kendi adına kurduğu veya sorumluluğu kendisinde kalmak üzere sözleşmeyle yetki verdiği servis olarak tanımlar.

Asansör monte eden kimdir?

Asansör monte eden; asansörün tasarımından, imalatından, montajından ve piyasaya arzından sorumlu gerçek veya tüzel kişidir. Bu kavram yalnızca sahada montaj yapan ustayı değil, asansörün tamamını mevzuata uygun biçimde piyasaya arz eden firmayı ifade eder.

Bu nedenle her bakım firması otomatik olarak “asansör monte eden” değildir. Firmanın faaliyet yapısı, teknik kadrosu, hizmet yeterliliği ve piyasaya arz sorumluluğu birlikte değerlendirilmelidir.

Yetkili servis kimdir?

Yetkili servis, asansör monte edenin:

• Kendi bünyesinde kurduğu servis istasyonu,
• Bölge veya şube servisi,
• Sorumluluğu asansör monte edende kalmak üzere sözleşmeyle yetkilendirdiği gerçek veya tüzel kişi

olabilir.

Buradaki kritik nokta şudur: Bir bakım firmasının TSE Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip olması, onu bütün asansör markalarının yetkili servisi yapmaz.

Bir firmanın belirli bir asansör monte eden adına “yetkili servis” olduğunu söylemesi hâlinde, bu ilişkiyi gösteren yetkili servis sözleşmesinin ve ilgili hizmet yeterlilik belgesinin kontrol edilmesi gerekir. Yönetmelikte merkez ve bölge servisleri için TS 12255 kapsamında TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi şartları ile teknik personel gereklilikleri düzenlenmiştir.

Bakım Firması ile Yetkili Servis Aynı Şey midir?

Sektörde “bakım firması” ifadesi genel bir ticari tanımlamadır. Yetkili servis ise mevzuatta karşılığı bulunan daha özel bir statüdür.

Bir firma şu üç durumdan birinde hizmet verebilir:

1. Asansörü piyasaya arz eden asansör monte eden firma olarak
2. Başka bir asansör monte edenin sözleşmeli yetkili servisi olarak
3. Kendisi asansör monte eden statüsündeyken başka bir firmanın kurduğu asansöre bakım hizmeti sunarak

Üçüncü durum sık karıştırılır. Bir firma, asansörün üzerindeki marka tarafından yetkilendirilmemiş olsa bile mevzuatın aradığı asansör monte eden ve hizmet yeterliliği şartlarını sağlıyorsa bina sorumlusuyla bakım sözleşmesi yapabilir. Ancak kendisini gerçeğe aykırı biçimde o markanın “fabrika yetkili servisi” veya “üretici tarafından yetkilendirilmiş servis” olarak tanıtamaz.

TSE belgesi tek başına yeterli mi?

TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi önemli bir kontrol belgesidir ancak tek başına bütün yetki ilişkisini açıklamaz. Bina yöneticisinin aşağıdaki belgeleri birlikte değerlendirmesi daha sağlıklıdır:

• Firmanın güncel TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi
• Belgedeki firma unvanı ve hizmet adresi
• Belgenin kapsamı
• Bakım sözleşmesini imzalayan kişinin imza yetkisi
• Firma yetkili servis olarak hareket ediyorsa yetki sözleşmesi
• Servis teknik sorumlusuna ilişkin bilgiler
• Sahaya gelen personelin firma görevlendirmesi
• Teknik personelin diploma, ustalık veya mesleki yeterlilik durumu
• Mesleki sorumluluk sigortası ve diğer sözleşmesel belgeler

Belgenin yalnızca fotoğrafını görmek yeterli değildir. Firma unvanı, tarih, belge kapsamı ve hizmet verilen adres gibi alanlar mutlaka karşılaştırılmalıdır.

Muayene Kuruluşu, Onaylanmış Kuruluş ve Servis Ayrımı

Asansör sektöründe en fazla karıştırılan üç yapı; bakım servisi, A tipi muayene kuruluşu ve onaylanmış kuruluştur.

A tipi muayene kuruluşu ne yapar?

A tipi muayene kuruluşu, kullanımda bulunan asansörlerin periyodik kontrolünü gerçekleştirir. Bu kuruluşun periyodik kontrol yapabilmesi için Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi ve ilgili idareyle protokol imzalaması gerekir. Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği, bu kuruluşların yetkilendirilmesi, yükümlülükleri ve denetimlerine ilişkin temel çerçeveyi belirler. ([Kontder][1])

Muayene uzmanının görevi:

• Asansörü kontrol kriterlerine göre incelemek,
• Uygunsuzlukları belirlemek,
• Kontrol raporu düzenlemek,
• Sonuca uygun bilgi etiketinin oluşturulmasını sağlamaktır.

Muayene kuruluşu, raporda belirttiği eksikliği gidermek üzere bakım firması gibi parça değişimi veya onarım hizmeti sunmaz. Eksikliklerin giderilmesi bina sorumlusu ile bakım sözleşmesi bulunan uygun hizmet sağlayıcının çalışma alanındadır.

Onaylanmış kuruluş ne yapar?

Onaylanmış kuruluşlar, özellikle yeni asansörlerin ve güvenlik aksamlarının uygunluk değerlendirme süreçlerinde görev alır. Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) kapsamındaki uygunluk değerlendirme işlemleri, ürünün piyasaya arz aşamasıyla ilgilidir. ([Sanayi Bakanlığı][2])

Onaylanmış kuruluş:

• Aylık periyodik bakım firması değildir.
• Bina yöneticisinin rutin arıza çağrılarına müdahale etmez.
• Kullanımdaki asansörün yıllık periyodik kontrolünü, yalnızca ayrıca gerekli yetkilere sahip olmadığı sürece gerçekleştirmez.

Dolayısıyla bir firmanın onaylanmış kuruluşla çalışmış olması, o firmayı otomatik olarak bakım servisi veya periyodik kontrol kuruluşu yapmaz.

Bina Yöneticisi Yetkiyi Nasıl Doğrulamalı?

Bina sorumlusu, asansörün güvenli kullanımını sağlamak amacıyla bakımını, onarımını ve periyodik kontrolünü yaptırmakla sorumludur. Yönetmelikte bina sorumlusu; kat maliklerinin kendi aralarında seçtiği, dışarıdan yetki verdiği kişi veya doğrudan maliklerden biri olarak tanımlanır.

Bakım sözleşmesi imzalanmadan önce aşağıdaki kontrol sırası uygulanabilir:

1. Ticari unvanı doğrulayın

Teklifte, sözleşmede, faturada ve TSE belgesinde yazan firma unvanları aynı olmalıdır. Farklı bir şirket adına düzenlenmiş belge, teklif veren firmaya otomatik olarak hak sağlamaz.

2. Belge kapsamını inceleyin

Belgenin yalnızca mevcut olması değil, asansör bakım ve servis faaliyetini kapsaması önemlidir. Süresi dolmuş, farklı adrese ait veya farklı faaliyet alanı için düzenlenmiş belgeler kabul edilmemelidir.

3. Yetkili servis iddiasını sorgulayın

Firma belirli bir markanın veya asansör monte edenin yetkili servisi olduğunu söylüyorsa yazılı yetki ilişkisi istenmelidir. Sadece logo kullanılması, araç üzerinde marka bulunması veya sözlü beyan yeterli değildir.

4. Sahaya gelen personeli kontrol edin

Bakım için gelen teknisyenin:

• Sözleşmeli firma adına çalışması,
• Uygun kişisel koruyucu donanımı kullanması,
• Görev ve yeterlilik bilgilerinin kayıtlı olması,
• Yapılan işlemleri bakım föyüne işlemesi

gerekir.

Teknik bakım personelinin ilgili eğitim, diploma veya mesleki yeterlilik şartlarını taşıması ve yetkili servis bünyesinde görevlendirilmesi mevzuatın önemli güvenlik unsurlarındandır.

5. Yapılan işlemi yazılı kayıt altına alın

Bakım sonrasında sadece “bakım yapılmıştır” şeklinde genel bir ifade yerine kontrol edilen noktalar, tespit edilen riskler, değiştirilen parçalar ve önerilen işlemler kaydedilmelidir.

Bakım sözleşmelerini, teknisyen yeterliliklerini, TSE belge tarihlerini ve bakım föylerini Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında saklamak, firmanın ve bina yöneticisinin güncel yetki durumunu daha kolay izlemesini sağlar.

Yetkisiz Müdahalenin Doğurabileceği Riskler

Yetkisiz müdahale yalnızca teknik bir hata değildir. Can güvenliği, sözleşme sorumluluğu, garanti ve sigorta süreçleri açısından da sonuç doğurabilir.

Başlıca riskler şunlardır:

• Güvenlik devresinin bilinçsiz şekilde köprülenmesi
• Kapı kilidi veya fren gibi güvenlik aksamlarına hatalı müdahale
• Bakım kayıtlarının geçersiz veya yetersiz kalması
• Periyodik kontrolde aynı uygunsuzlukların tekrar görülmesi
• Kaza sonrasında sorumluların ve yapılan işlemlerin belirlenememesi
• Garanti kapsamının tartışmalı hâle gelmesi
• Değiştirilen parçanın teknik özelliklerinin kayıt altına alınmaması
• Bina sorumlusunun özen yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiası

Bina sorumlusu, “Teknisyen olduğunu söyledi, ben de müdahale etmesine izin verdim” şeklinde hareket etmemelidir. Asansör makine dairesi, kuyu ve kumanda sistemi sıradan bina ekipmanları değildir.

Yönetmelik kapsamında bakım yapan tarafın, asansörün can ve mal güvenliği açısından risk taşıdığını tespit etmesi hâlinde bina sorumlusunu yazılı olarak bilgilendirmesi gerekir. Bina sorumlusu da asansörün güvenli hâle getirilmesini sağlamakla yükümlüdür.

Sıkça Sorulan Sorular

Her asansör bakım firması yetkili servis midir?

Hayır. Bakım firması genel bir ticari ifadedir. Yetkili servis ise asansör monte edenin kendi bünyesinde kurduğu veya sözleşmeyle yetki verdiği, mevzuatta belirtilen organizasyon ve belge şartlarını sağlayan servistir.

TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi olan firma her markaya bakım yapabilir mi?

Belgenin bulunması önemli bir yeterlilik göstergesidir ancak firmayı bütün markaların yetkili servisi yapmaz. Firmanın asansör monte eden statüsü, belgenin kapsamı ve varsa marka veya monte edenle yetki ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Apartman yöneticisi bir teknisyeni yetkili hâle getirebilir mi?

Apartman yöneticisi bakım sözleşmesi imzalayabilir ancak bireysel bir teknisyene sözlü izin vererek mevzuat anlamında yetkili servis statüsü kazandıramaz. Teknik hizmet, gerekli belgeleri ve organizasyon şartlarını sağlayan firma üzerinden yürütülmelidir.

A tipi muayene kuruluşu arızayı onarabilir mi?

A tipi muayene kuruluşunun temel görevi periyodik kontrol yapmak ve uygunsuzlukları raporlamaktır. Tespit edilen eksikliklerin giderilmesi bakım ve onarım hizmeti veren uygun firma tarafından gerçekleştirilir.

Onaylanmış kuruluş ile yetkili servis aynı mıdır?

Hayır. Onaylanmış kuruluş, yeni asansörlerin veya güvenlik aksamlarının uygunluk değerlendirmesinde görev alır. Yetkili servis ise kullanım dönemindeki bakım, onarım ve servis hizmetlerini yürütür.

Sahaya gelen kişinin yetkisi nasıl kontrol edilir?

Kişinin hangi firma adına geldiği, firma görevlendirmesi, kimliği ve yeterlilik durumu kontrol edilmelidir. Yapılan işlemler bakım föyüne işlenmeli ve bina sorumlusuna bir nüsha bırakılmalıdır.

Özet

Asansör mevzuatında “yetkili” kavramı tek bir unvanı ifade etmez. Asansör monte eden, yetkili servis, teknik bakım personeli, bina sorumlusu, A tipi muayene kuruluşu ve onaylanmış kuruluş farklı görev ve sorumluluklara sahiptir.

Doğru hizmet sağlayıcıyı seçerken yalnızca firma beyanına güvenilmemeli; TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi, sözleşme ilişkisi, teknik personel yeterliliği ve imza yetkisi birlikte kontrol edilmelidir. Belgelerin ve bakım kayıtlarının Asansorex üzerinden düzenli tutulması da süresi dolan belgelerin izlenmesini, geçmiş müdahalelerin görülmesini ve denetim sırasında kayıtların hızlı sunulmasını kolaylaştırır.