Asansörde Yük ve Kişi Kapasitesi Beyan Kuralı

Alt metni (alt text): Asansörde yük ve kişi kapasitesi beyanını gösteren 630 kg 8 kişi kabin levhası

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansörde yük ve kişi kapasitesi beyanı, kabin içine gelişigüzel yazılan bir bilgi değil; asansörün tasarımına, taşıyıcı sistemine, kabin alanına ve güvenlik hesaplarına bağlı teknik bir sınırdır. Kabinde bulunan “630 kg – 8 kişi” veya “1000 kg – 13 kişi” gibi ifadeler, asansörün normal kullanım sırasında taşımasına izin verilen en yüksek yükü ve yolcu sayısını gösterir.

Bu yazıda kapasite levhasında hangi bilgilerin bulunması gerektiğini, kilogram ve kişi sınırının birlikte nasıl uygulanacağını, yanlış etiket kullanımının sonuçlarını ve bakım firması ile bina yöneticisinin hangi kontrolleri yapması gerektiğini ayrıntılı şekilde ele alacağız.

Asansörde Kapasite Beyanı Nedir?

Asansör kapasitesi, kabinin güvenli şekilde taşıyabileceği azami beyan yükünü ifade eder. Bu değer kilogram olarak belirtilir. İnsan taşımaya uygun asansörlerde kilogram değerinin yanında, taşınabilecek azami kişi sayısının da açıkça gösterilmesi gerekir.

Örneğin kabin levhasında şu ifade bulunabilir:

630 kg – 8 kişi

Bu ifade iki ayrı sınır getirir:

• Kabindeki toplam yük 630 kilogramı geçmemelidir.
• Kabinde aynı anda sekizden fazla kişi bulunmamalıdır.

Bu iki koşuldan yalnızca birine uymak yeterli değildir. Asansör hem kilogram hem kişi sayısı bakımından kapasite sınırları içinde kullanılmalıdır.

“8 kişi – 630 kg” beyanı, dokuz kişinin toplam ağırlığı 630 kilogramdan az olsa bile dokuz kişinin kabine binebileceği anlamına gelmez.

Benzer şekilde kabinde yalnızca altı kişi bulunması, toplam yükün mutlaka uygun olduğu anlamına gelmez. Altı kişiyle birlikte ağır malzeme, koli veya ekipman taşınıyorsa toplam yük 630 kilogramı aşabilir.

Mevzuata Göre Kapasite Levhası Zorunlu mudur?

Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) kapsamında kabinde, beyan yükünü kilogram cinsinden ve taşınabilecek azami yolcu sayısını açıkça gösteren, kolay görülebilir bir levha bulunması gerekir. Bu yükümlülük, asansörlerin piyasaya arzı ve hizmete alınmasıyla ilgili temel sağlık ve güvenlik gerekleri arasında yer alır. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Kapasite bilgisi genel olarak:

• Kabin içinde bulunmalı,
• Kullanıcının rahatlıkla görebileceği yere yerleştirilmeli,
• Okunaklı olmalı,
• Silinmeye ve normal temizlik işlemlerine dayanıklı olmalı,
• Teknik dosyadaki beyan yüküyle aynı olmalı,
• Sonradan keyfî biçimde değiştirilmemelidir.

Kapasite levhası çoğu asansörde kabin kumanda panelinin yakınında, kapı üstünde veya yan duvarda bulunur. Levhanın dekoratif kaplama, ilan, ayna ya da sonradan eklenen panel arkasında kalması doğru değildir.

Asansörün CE işareti, seri numarası, montajı yapan firmanın bilgileri veya üretim yılı gibi tanımlayıcı bilgiler ayrı bir kimlik levhasında bulunabilir. Kapasite levhasının temel amacı ise kullanıcıya kaç kişi ve kaç kilogram sınırı bulunduğunu açıkça göstermektir.

Kilogram ve Kişi Sayısı Nasıl Belirlenir?

Asansörün kişi kapasitesi yalnızca kabin içine kaç kişinin fiziksel olarak sığdığına bakılarak belirlenmez. Hesaplamada kabin alanı, beyan yükü, taşıyıcı sistem, tahrik düzeni ve ilgili güvenlik şartları birlikte değerlendirilir.

TS EN 81-20 ve TS EN 81-50 standartları, insan ve yük taşıyan asansörlerin tasarımı, güvenlik gerekleri, hesaplamaları ve deneyleri için kullanılan temel standartlar arasındadır. Bu standartların harmonize sürümleri, Asansör Yönetmeliği’nin temel güvenlik gereklerine uygunluğun değerlendirilmesinde önemli bir referans oluşturur. ([Eur-lex][2])

Sektörde kişi kapasitesi belirlenirken tasarım hesaplarında genel olarak kişi başına 75 kilogram kabulü kullanılır. Ancak mevcut bir asansörün kişi sayısı yalnızca kilogram değeri 75’e bölünerek değiştirilmemelidir. Nihai beyan için asansörün:

• Orijinal teknik dosyası,
• Uygunluk beyanı,
• Tescil bilgileri,
• Kabin alanı,
• Montaj projesi,
• Taşıyıcı sistem özellikleri,
• Varsa sonradan yapılan önemli tadilatları

birlikte incelenmelidir.

Yaygın Kapasite Beyanı Örnekleri

Aşağıdaki tablo, yolcu asansörlerinde sahada sık karşılaşılan kapasite eşleşmelerini göstermektedir. Bunlar bilgilendirme amaçlı yaygın örneklerdir; her asansörde kabin levhası ve teknik dosya esas alınmalıdır.

Beyan yükü	Yaygın kişi kapasitesi	Kullanım örneği
320 kg	4 kişi	Küçük konut asansörü
400 kg	5 kişi	Dar kabinli konut asansörü
450 kg	6 kişi	Standart konut uygulaması
630 kg	8 kişi	Konut ve küçük iş yeri
800 kg	10 kişi	Yoğun kullanımlı bina
1000 kg	13 kişi	Hastane, iş merkezi veya geniş kabin
1275 kg	17 kişi	Yüksek kapasiteli yolcu asansörü
1600 kg	21 kişi	Sedye veya yoğun yolcu trafiği uygulaması

Örneğin 630 kilogramlık bir asansörün levhasında sekiz kişi yazıyorsa, bina yöneticisinin “Kabine on kişi rahatça sığıyor” gerekçesiyle kişi sayısını artırması mümkün değildir. Fiziksel olarak sığmak, teknik olarak güvenli taşınabileceği anlamına gelmez.

Kapasite Sınırı Hangi Yükleri Kapsar?

Asansör kapasitesi hesaplanırken kabine giren yalnızca insanların ağırlığı dikkate alınmaz. Kabin içinde taşınan tüm hareketli yükler toplam kapasiteye dahildir.

Bunlara şu örnekler verilebilir:

• Yolcular,
• Bebek arabası,
• Tekerlekli sandalye,
• Valiz ve çantalar,
• Market veya kargo kolileri,
• Temizlik ekipmanı,
• Mobilya ve beyaz eşya,
• Teknik servis malzemeleri,
• İnşaat ve tadilat malzemeleri.

Örneğin 630 kilogram kapasiteli bir asansörde dört yolcuyla birlikte 400 kilogramlık malzeme taşınması, toplam sınırın aşılmasına neden olabilir.

Ayrıca toplam ağırlığın kapasitenin altında kalması her durumda yükün uygun olduğu anlamına gelmez. Çok ağır bir yükün küçük bir yüzey üzerinde yoğunlaşması kabin tabanına zarar verebilir. Transpalet, metal kasa, mermer, çelik parça veya makine gibi noktasal yük oluşturan malzemelerde kabin tabanının taşıma şartı ayrıca değerlendirilmelidir.

Yolcu asansörlerinin sürekli olarak inşaat yükü veya ağır ticari malzeme taşımak için kullanılması; kapı mekanizmalarında, kabin süspansiyonunda, kılavuz sisteminde ve tahrik grubunda erken aşınmaya yol açabilir.

Aşırı Yük Sistemi Kapasite Levhasının Yerini Tutar mı?

Modern asansörlerde aşırı yük algılama sistemi, kabindeki yük belirlenen sınırı geçtiğinde asansörün normal harekete başlamasını engelleyebilir. Sistem aynı zamanda sesli veya görsel uyarı verebilir.

Ancak aşırı yük sisteminin bulunması, kapasite levhasına gerek olmadığı anlamına gelmez. Kullanıcı, kabine binmeden veya yük yerleştirmeden önce sınırı görebilmelidir.

Aşırı yük sistemine tamamen güvenmek de doğru değildir. Çünkü:

• Sensör ayarı bozulmuş olabilir.
• Kalibrasyon değeri hatalı olabilir.
• Sistem sonradan devre dışı bırakılmış olabilir.
• Kabin tabanı değişiklikleri ölçümü etkileyebilir.
• Eski asansörlerde sistem bulunmayabilir.
• Noktasal yük, toplam kilogram uygun olsa bile zarar verebilir.

Bakım sırasında aşırı yük tertibatının çalışma durumu, bağlantıları ve ayarı yetkili servis tarafından kontrol edilmelidir. Test sonucu bakım kayıtlarına işlenmelidir.

Kapasite Levhası Eksik veya Hatalıysa Ne Yapılmalı?

Kabin içindeki kapasite levhası kaybolmuş, okunamaz hale gelmiş veya teknik kayıtlarla çelişiyor olabilir. Bu durumda bina yöneticisi internetten bulunan benzer bir levhayı bastırıp kabine yapıştırmamalıdır.

Doğru işlem sırası şu şekilde olmalıdır:

1. Asansörün mevcut teknik belgeleri incelenir.
2. Uygunluk beyanı ve tescil kayıtları kontrol edilir.
3. Önceki periyodik kontrol raporlarındaki kapasite bilgisine bakılır.
4. Yetkili servis, kabin ve sistem üzerindeki tanımlayıcı bilgileri karşılaştırır.
5. Gerekirse montajı yapan firma veya ilgili uygunluk değerlendirme kuruluşuyla görüşülür.
6. Doğrulanan kapasiteye göre dayanıklı ve okunaklı yeni levha hazırlanır.
7. Değişiklik bakım veya işlem kaydına yazılır.

Kâğıt üzerine yazılan, kolayca silinen veya bantla geçici olarak yapıştırılan levhalar kalıcı çözüm değildir. Paslanmaz metal, anodize alüminyum veya dayanıklı endüstriyel baskı gibi kabin kullanımına uygun malzemeler tercih edilebilir.

Bakım firmalarının levha eksikliği, aşırı yük sistemi arızası ve teknik belge uyumsuzluğu gibi durumları düzenli kaydetmesi önemlidir. Bu kayıtları kâğıt yerine Asansorex gibi bir asansör bakım takip yazılımında tutmak, hangi binada hangi eksikliğin bulunduğunu ve ne zaman giderildiğini daha kolay izlemeyi sağlar.

Kapasite Artırımı Sadece Levha Değiştirilerek Yapılabilir mi?

Bir asansörün kapasitesi, mevcut levha sökülüp daha yüksek kilogram değerine sahip başka bir levha takılarak artırılamaz.

Örneğin 450 kilogramlık bir asansörü 630 kilogram olarak etiketlemek için yalnızca motor gücünün yeterli görülmesi doğru değildir. Kapasite artışı şu unsurları etkileyebilir:

• Kabin alanı,
• Kabin karkası,
• Askı halatları veya taşıyıcı elemanlar,
• Tahrik makinesi,
• Fren sistemi,
• karşı ağırlık hesabı,
• Kılavuz raylar,
• Tamponlar,
• Hız regülatörü ve güvenlik tertibatı,
• Kat ve kabin kapıları,
• Elektrik tahrik ve kumanda sistemi.

Bu nedenle kapasite değişikliği, mühendislik hesabı ve ilgili uygunluk işlemleri gerektiren önemli bir tadilat niteliği taşıyabilir. Değişiklikten sonra teknik belgelerin, işaretlemelerin ve kontrol süreçlerinin de yeni duruma uygun olması gerekir.

Bina yöneticisi veya bakım teknisyeni, teknik dayanak olmadan kişi sayısını artırmamalı ya da azaltmamalıdır. Kapasitenin azaltılması bile sistemin mevcut teknik belgeleriyle çelişen yeni bir beyan oluşturabilir.

Bakım Firması ve Bina Yöneticisi İçin Kontrol Listesi

Kapasite beyanıyla ilgili aylık bakım ve bina kontrollerinde şu noktalar gözden geçirilmelidir:

• Kapasite levhası kabin içinde mevcut mu?
• Kilogram değeri açıkça okunuyor mu?
• Azami kişi sayısı belirtilmiş mi?
• Levha görünür bir yerde mi?
• Bilgiler teknik dosya ve kontrol raporuyla uyumlu mu?
• Levhada sonradan kazıma veya değiştirme izi var mı?
• Aşırı yük uyarısı çalışıyor mu?
• Kabin tabanında ağır yük kaynaklı deformasyon var mı?
• Kullanıcılar asansörü düzenli olarak yük taşımak için kullanıyor mu?
• Eksiklik bina sorumlusuna yazılı olarak bildirildi mi?

Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında asansörler belirli kontrol süreçlerine tabidir ve tescil öncesi ilk kontrol ile kullanım dönemindeki periyodik kontroller, güvenlik durumunun doğrulanmasında önemli rol oynar. Kapasite bilgisi ve ilgili işaretlemeler de asansörün teknik kayıtlarıyla uyumlu tutulmalıdır. ([Sanayi Bakanlığı][3])

Sıkça Sorulan Sorular

630 kg asansör kaç kişiliktir?

Yolcu asansörlerinde 630 kilogram beyan yükü çoğunlukla sekiz kişi olarak gösterilir. Ancak kesin bilgi kabin içindeki kapasite levhasından ve asansörün teknik dosyasından kontrol edilmelidir.

Sekiz kişilik asansöre dokuz çocuk binebilir mi?

Hayır. Levhada azami sekiz kişi yazıyorsa yolcuların toplam ağırlığı 630 kilogramın altında olsa bile dokuz kişiyle kullanılmamalıdır. Kişi sayısı ve kilogram sınırı ayrı ayrı geçerlidir.

Asansörde kapasite levhası yoksa kullanmak yasak mıdır?

Levhanın eksik olması mevzuat ve güvenli kullanım açısından giderilmesi gereken bir uygunsuzluktur. Bina sorumlusu, yetkili servis aracılığıyla doğru kapasiteyi teknik belgelerden doğrulatmalı ve uygun levhayı taktırmalıdır.

Kapasite etiketi bakım firması tarafından değiştirilebilir mi?

Bakım firması, doğrulanmış teknik bilgiye göre kaybolan veya zarar gören levhayı yenileyebilir. Ancak kapasite değerini kendi kararıyla değiştiremez. Kapasite değişikliği teknik inceleme ve gerekli uygunluk işlemleri olmadan yapılamaz.

Asansör hareket ediyorsa kapasitenin aşılmadığı kabul edilir mi?

Hayır. Aşırı yük sisteminin ayarsız, arızalı veya devre dışı olması mümkündür. Asansörün hareket etmesi, taşınan yükün güvenli ve kapasiteye uygun olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Kişi sayısına valiz ve koliler dahil midir?

Valiz ve koliler kişi sayısına dahil edilmez ancak toplam kilogram hesabına dahildir. Kabindeki insanlar, eşyalar ve diğer tüm yüklerin toplamı beyan yükünü aşmamalıdır.

Özet

Asansörde yük ve kişi kapasitesi beyanı, kullanıcı güvenliğini doğrudan etkileyen teknik bir zorunluluktur. Kabin içinde beyan yükü kilogram olarak, azami yolcu sayısı ise kişi olarak açıkça gösterilmelidir. Kullanım sırasında iki sınır da aynı anda dikkate alınmalı; yalnızca toplam ağırlığa veya kabine fiziksel olarak kaç kişinin sığdığına bakılmamalıdır.

Eksik veya okunamayan levhalar teknik belgeler kontrol edilerek yenilenmeli, kapasite değerleri keyfî biçimde değiştirilmemelidir. Bakım firması ile bina yöneticisinin kapasite levhasını, aşırı yük sistemini ve ilgili kayıtları düzenli kontrol etmesi gerekir. Bu kontrollerin Asansorex üzerinden bina ve asansör bazında kayıt altına alınması, eksikliklerin unutulmadan takip edilmesine ve periyodik kontrol öncesinde belgelerin daha düzenli hazırlanmasına yardımcı olur.