CE Beyanı Olmayan Parça Kullanmanın Riski

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör bakımında kullanılan bir parçanın fiziksel olarak yerine oturması, elektrik bağlantılarının uyumlu görünmesi veya asansörü çalıştırması tek başına yeterli değildir. Özellikle emniyet fonksiyonu bulunan bileşenlerde parçanın kaynağı, teknik özellikleri, izlenebilirliği ve uygunluk belgeleri de kontrol edilmelidir. CE beyanı olmayan parça kullanımı, ilk bakışta daha düşük maliyetli veya hızlı bir çözüm gibi görünse de güvenlik arızalarından periyodik kontrol sorunlarına, müşteri anlaşmazlıklarından hukuki sorumluluğa kadar uzanan ciddi sonuçlar doğurabilir.

Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Piyasadaki her vida, makara, buton veya mekanik bağlantı parçasının mutlaka ayrı bir CE işareti taşıması gerekmez. Kontrol edilmesi gereken konu, parçanın hangi teknik düzenleme kapsamında olduğu ve üreticinin bu kapsam için hangi uygunluk belgelerini sunmakla yükümlü olduğudur. Bu yazıda bakım firmalarının, teknisyenlerin ve bina yöneticilerinin parça seçerken nelere dikkat etmesi gerektiğini somut örneklerle ele alacağız.

CE İşareti ve AB Uygunluk Beyanı Ne Anlama Gelir?

CE işareti, çoğu zaman “kalite belgesi” veya “devlet tarafından verilmiş onay belgesi” gibi algılanır. Oysa CE, bir kalite derecelendirmesi değildir. Üreticinin veya ilgili iktisadi işletmecinin, ürünün tabi olduğu teknik düzenlemenin temel sağlık, güvenlik ve çevre gereklerini karşıladığını beyan ettiğini gösterir. Türk Standardları Enstitüsü de CE işaretinin bir kalite simgesi olmadığını, ürünün ilgili düzenlemenin gereklerini karşıladığını ifade ettiğini belirtmektedir. ([TSE][1])

Asansör sektöründe halk arasında “CE belgesi” denilen evrakın karşılığı çoğu durumda AB Uygunluk Beyanıdır. Üretici bu beyanda genellikle şu bilgileri sunar:

• Üreticinin unvanı ve adresi
• Ürünün marka, model veya tip bilgisi
• Ürünün tanımlanmasını sağlayan seri veya parti bilgisi
• Uygulanan yönetmelik ve standartlar
• Varsa onaylanmış kuruluş bilgileri
• Beyanı imzalayan yetkilinin adı, görevi ve imzası
• Beyanın düzenlenme tarihi

CE işareti ise ürünün, etiketin veya mevzuatın izin verdiği durumlarda ürünle birlikte verilen belgenin üzerinde bulunabilir. Sadece ambalajın üzerine gelişigüzel basılmış bir CE logosu, tek başına uygunluğu kanıtlamaz.

CE logosunun bulunması belge kontrolünün yerine geçmez; logo, ürün etiketi, üretici bilgisi ve uygunluk beyanı birlikte değerlendirilmelidir.

Her Asansör Parçasında CE İşareti Bulunmak Zorunda mı?

Hayır. Her asansör yedek parçasının üzerinde ayrı bir CE işareti bulunması zorunlu değildir. Parçanın CE kapsamına girip girmediği, kullanım amacı ve tabi olduğu teknik düzenlemeye göre belirlenir.

2014/33/AB Asansör Yönetmeliği, asansörlerin yanı sıra yönetmeliğin Ek-III bölümünde listelenen asansör güvenlik aksamlarını kapsar. Yönetmelik kapsamında CE işareti, asansör kabinine ve ilgili asansör güvenlik aksamlarına görünür, okunaklı ve kalıcı biçimde iliştirilmelidir. ([Sanayi Bakanlığı][2])

Ek-III kapsamında değerlendirilen temel güvenlik aksamı grupları şunlardır:

1. Durak kapılarını kilitleme tertibatları
2. Kabinin düşmesini veya kontrolsüz hareketini engelleyen tertibatlar
3. Aşırı hız sınırlama tertibatları
4. Tamponlar
5. Hidrolik güç devrelerinde düşmeyi önleyen güvenlik tertibatları
6. Elektronik bileşen içeren güvenlik şalteri niteliğindeki elektrikli güvenlik tertibatları

Bu gruplar, asansörün doğrudan emniyet fonksiyonunu etkilediği için sıradan sarf malzemeleriyle aynı şekilde değerlendirilemez. ([Asansör Vizyon][3])

Örneğin standart bir buton çerçevesi, kapı makarası veya kabin dekorasyon profili için Asansör Yönetmeliği kapsamında ayrı bir CE işareti aranmayabilir. Buna karşılık kat kapısı kilidi, hız regülatörü, paraşüt tertibatı veya güvenlik devresinde kullanılan belirli bir elektronik güvenlik bileşeni için uygunluk belgeleri kritik önem taşır.

Elektrik ve elektronik ürünlerde ayrıca Elektromanyetik Uyumluluk, Alçak Gerilim veya başka ürün düzenlemeleri devreye girebilir. Bu nedenle “Asansör Yönetmeliği Ek-III listesinde değil, CE gerekmez” şeklinde otomatik bir sonuca varılmamalıdır. Parçanın üreticisine, teknik fonksiyonuna ve piyasaya hangi ürün olarak arz edildiğine bakılmalıdır.

CE Beyanı Olmayan Parçanın Başlıca Riskleri

Belgesiz veya kaynağı belirsiz bir parçanın riski yalnızca “denetimde evrak sorulması” değildir. Sorun, parçanın asansörün mevcut tasarımıyla nasıl çalışacağının güvenilir biçimde doğrulanamamasıdır.

Risk alanı	Olası sonuç	Somut örnek
Kullanıcı güvenliği	Emniyet fonksiyonunun gerektiği anda çalışmaması	Kat kapısı kilidinin mekanik olarak kapanmasına rağmen elektrik güvenlik kontağının kararsız çalışması
Teknik uyumluluk	Mevcut sistemle çalışma toleranslarının uyuşmaması	Uygun olmayan regülatörün devreye girme hızının asansörün beyan hızıyla eşleşmemesi
Periyodik kontrol	Uygunsuzluk kaydı veya ek belge talebi	Güvenlik aksamının marka, tip ve belge bilgilerinin doğrulanamaması
Hukuki sorumluluk	Kaza sonrasında müdahalenin sorgulanması	Bakım firmasının kaynağı belirsiz parçayı montaj kaydı olmadan kullanması
Garanti	Üretici veya tedarikçinin sorumluluğu reddetmesi	Seri numarası ve fatura bağlantısı bulunmayan parçanın arızalanması
Ticari itibar	Bina yönetiminin firmaya güvenini kaybetmesi	Yeni takılan parçanın kısa sürede tekrar arıza yapması
Maliyet	Tekrar işçilik, parça değişimi ve servis kaybı	Ucuz alınan parçanın yeniden sökülerek uygun ürünle değiştirilmesi

Emniyet fonksiyonunun belirsizleşmesi

Asansör güvenlik bileşenleri sadece normal çalışmada değil, arıza anında da görev yapar. Örneğin hız regülatörü normal kullanımda sürekli müdahale etmez; kritik hız sınırı aşıldığında devreye girer. Parçanın devreye girme değeri, halat özellikleri, bağlantı biçimi veya paraşüt sistemiyle uyumu belgelenmemişse normal seyirde fark edilmeyen risk, acil durumda ortaya çıkabilir.

Teknik dosya bütünlüğünün bozulması

Asansör ilk piyasaya arz edildiğinde belirli bileşenler, hesaplamalar ve uygunluk değerlendirmeleri üzerinden belgelendirilir. Sonradan yapılan her değişiklik asansörün kimliğini tamamen değiştirmez; ancak güvenlik aksamında yapılan uygunsuz bir değişim mevcut teknik dayanağı zayıflatabilir.

Aynı ölçülerde görünen iki parçanın şu özellikleri farklı olabilir:

• Çalışma gerilimi
• Kontak yapısı
• Mekanik dayanım
• Devreye girme kuvveti
• Tepki süresi
• Sıcaklık ve nem dayanımı
• Beyan yükü veya hızı
• Montaj yönü
• Uyumlu olduğu ürün serisi

Bu nedenle yalnızca ölçü eşleşmesine bakılarak parça seçilmemelidir.

Sorumluluk zincirinin belirsizleşmesi

7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, ürünlerin güvenli ve ilgili teknik düzenlemelere uygun olmasını esas alır. Yetkili kuruluşlar piyasada bulunan ürünlere ilişkin belge, kayıt ve teknik bilgi talep edebilir; uygunsuz ürünler için piyasadan çekme, geri çağırma ve idari yaptırım gibi önlemler gündeme gelebilir. ([Ticaret Bakanlığı][4])

Bakım firması parçanın üreticisi olmayabilir. Buna rağmen kaynağı belirsiz ürünü tedarik ederek asansöre monte etmesi, özellikle kaza veya ağır arıza sonrasında şu sorularla karşılaşmasına neden olabilir:

• Parça kimden satın alındı?
• Faturası ve irsaliyesi var mı?
• Üretici veya ithalatçı kim?
• Uygunluk beyanı kontrol edildi mi?
• Parça, ilgili asansör modeliyle uyumlu mu?
• Montaj sonrası fonksiyon testi yapıldı mı?
• Değişiklik bina sorumlusuna bildirildi mi?
• Bakım formunda marka, model ve seri numarası kayıtlı mı?

Bu soruların cevabı yoksa bakım firmasının yaptığı müdahaleyi teknik olarak savunması zorlaşır.

Parça Satın Alırken Hangi Belgeler Kontrol Edilmeli?

Doğru kontrol yöntemi, satıcıdan yalnızca “CE belgesi var mı?” diye sormak değildir. Bu soru çoğu zaman ürünle ilgisi olmayan bir sertifikanın gönderilmesiyle sonuçlanır. Belge ile ürün arasındaki bağlantı doğrulanmalıdır.

Uygulanabilecek belge kontrol listesi

1. Ürün etiketini inceleyin. Marka, model, tip, seri veya parti numarası okunabiliyor mu?
2. Üretici ve ithalatçıyı belirleyin. Ticari unvan ve iletişim bilgileri açık mı?
3. AB Uygunluk Beyanını isteyin. Beyandaki ürün modeli ile teslim edilen ürün aynı mı?
4. Uygulanan mevzuatı kontrol edin. Belgede 2014/33/AB veya ürüne uygulanabilir diğer düzenlemeler belirtilmiş mi?
5. Standartları inceleyin. TS EN 81-20, TS EN 81-50 veya ürünle ilgili başka standartlara atıf var mı?
6. Onaylanmış kuruluş bilgisini doğrulayın. Gerekli uygunluk modülünde kuruluş adı ve numarası bulunuyor mu?
7. Kullanım ve montaj talimatını alın. Ayar değerleri, bağlantı şekli ve kısıtlamalar açıklanmış mı?
8. Fatura ve irsaliyeyi saklayın. Ürün ile tedarikçi arasındaki izlenebilirlik kurulabiliyor mu?
9. Garanti koşullarını kaydedin. Garanti süresi ve kapsamı yazılı mı?
10. Montaj sonu testlerini belgeleyin. Parçanın fonksiyonu ve güvenlik devresi kontrol edilmiş mi?

Belge üzerindeki model kodunun sonundaki tek bir harf bile farklı ürün varyantını gösterebilir. Özellikle hız, yük, gerilim veya kontak yapısı değişebilen ürünlerde “aynı markadır” yaklaşımı yeterli değildir.

Şüpheli Bir Parça Sahaya Geldiğinde Ne Yapılmalı?

Teknisyenin bakım sırasında belge araştırması için uzun süre beklemesi her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle firma içinde önceden tanımlanmış bir parça kabul süreci bulunmalıdır.

Şüpheli bir ürünle karşılaşıldığında şu adımlar uygulanabilir:

• Parça hemen monte edilmemeli ve diğer stoklardan ayrılmalıdır.
• Ürün etiketi ile ambalajın fotoğrafı çekilmelidir.
• Tedarikçiden ürün modeline ait uygunluk beyanı istenmelidir.
• Belgede yazan üreticiyle ambalaj üzerindeki üretici karşılaştırılmalıdır.
• Belgenin kapsamı ve geçerliliği teknik sorumlu tarafından incelenmelidir.
• Kritik güvenlik parçasında tereddüt devam ediyorsa üretici veya yetkili ithalatçıdan yazılı doğrulama alınmalıdır.
• Uygunluğu doğrulanamayan ürün iade edilmeli veya kullanım dışı stok olarak işaretlenmelidir.
• Bina acil parça bekliyorsa asansör, güvenli çalışma doğrulanana kadar hizmete açılmamalıdır.

“Bina yönetimi bekliyor”, “başka parça bulunamadı” veya “geçici olarak takalım” gibi gerekçeler güvenlik aksamında belgesiz ürün kullanımını haklı çıkarmaz. Geçici montaj da sonuçta asansörün kullanıcı taşıması anlamına gelir.

Asansorex gibi bir bakım ve parça takip yazılımında ürün faturası, seri numarası, uygunluk beyanı, montaj fotoğrafı ve ilgili iş emri aynı kayıt altında tutulabilir. Böylece yıllar sonra parçanın hangi asansöre, hangi tarihte ve hangi teknisyen tarafından takıldığı hızlıca görülebilir.

Bakım Firması ve Bina Yönetimi Sorumluluğu Nasıl Paylaşmalı?

Parça değişimi yalnızca teknik ekibin kendi içinde verdiği bir karar olarak kalmamalıdır. Özellikle yüksek maliyetli veya güvenlik açısından kritik ürünlerde bina yönetimine açık bilgi verilmesi gerekir.

Bakım firması teklif veya servis formunda şu bilgileri belirtmelidir:

• Değiştirilecek parçanın adı ve arıza nedeni
• Mevcut parçanın marka ve modeli
• Yeni parçanın marka ve model bilgisi
• Parçanın güvenlik aksamı olup olmadığı
• Uygunluk ve garanti belgelerinin durumu
• Yapılacak testler
• Parça ve işçilik bedeli
• Değiştirilmeme halinde oluşabilecek risk
• Tahmini teslim ve devreye alma süresi

Bina yöneticisinin daha düşük fiyat istemesi doğaldır. Ancak bakım firması, teknik olarak uygun bulmadığı bir parçayı sırf müşteri talep etti diye kullanmamalıdır. Bina yönetiminden alınan “sorumluluk bize aittir” şeklindeki bir imza da güvenli olmayan müdahaleyi teknik açıdan uygun hale getirmez.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği, asansörün güvenli biçimde işletilmesi, bakımının yetkili servis tarafından yürütülmesi ve kayıtların tutulması konusunda taraflara sorumluluklar yükler. ([Sanayi Bakanlığı][5]) Bu nedenle doğru yaklaşım, tarafların riski birbirine devretmesi değil, güvenli ve belgelenebilir çözüm üzerinde anlaşmasıdır.

Belgesiz Parça Kısa Vadede Ucuz, Uzun Vadede Pahalıdır

Belgesiz ürünler çoğu zaman fiyat avantajıyla tercih edilir. Fakat satın alma fiyatı, gerçek maliyetin yalnızca bir bölümüdür. Bir parçanın toplam maliyeti değerlendirilirken şu kalemler birlikte düşünülmelidir:

• İlk satın alma bedeli
• Montaj işçiliği
• Servis aracı ve ulaşım maliyeti
• Tekrar arıza ihtimali
• Asansörün hizmet dışı kalma süresi
• İkinci kez parça değiştirme maliyeti
• Periyodik kontrolde oluşabilecek düzeltme giderleri
• Müşteri kaybı ve sözleşme iptali riski
• Kaza halinde hukuki ve sigorta süreçleri

Örneğin uygun üründen yüzde 20 daha ucuz alınan bir kapı kilidi, kısa sürede kontak arızası yaparsa ikinci servis ziyareti, yeniden işçilik ve müşteri şikâyeti fiyat farkının çok üzerinde maliyet oluşturabilir. Güvenlik riski gerçekleşirse maliyet karşılaştırmasının anlamı tamamen ortadan kalkar.

Sıkça Sorulan Sorular

CE işareti olmayan her asansör parçası kullanılamaz mı?

Hayır. Her yedek parça ayrı CE işaretine tabi değildir. Öncelikle parçanın 2014/33/AB Asansör Yönetmeliği Ek-III kapsamındaki bir güvenlik aksamı olup olmadığı veya başka bir teknik düzenlemeye tabi bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

CE logosu varsa uygunluk beyanı istemek gerekir mi?

Evet. Özellikle güvenlik aksamlarında sadece logoya güvenilmemelidir. Ürün etiketi, model bilgisi, AB Uygunluk Beyanı, üretici bilgileri ve gerekiyorsa onaylanmış kuruluş belgeleri birlikte kontrol edilmelidir.

Tedarikçinin gönderdiği genel CE sertifikası yeterli midir?

Belgenin teslim edilen ürünün marka, model ve tipini kapsaması gerekir. Başka bir ürün ailesine, eski bir modele veya yalnızca üreticinin kalite yönetim sistemine ait belge yeterli kabul edilmemelidir.

İkinci el güvenlik aksamı kullanılabilir mi?

İkinci el ürünlerde aşınma, geçmiş kullanım, darbe, ayar ve izlenebilirlik sorunları bulunduğundan risk daha yüksektir. Güvenlik aksamının teknik uygunluğu ve çalışma geçmişi doğrulanamıyorsa kullanılmaması en güvenli yaklaşımdır.

Belgesiz parça periyodik kontrolde kırmızı etikete neden olur mu?

Etiket rengi tek bir belge eksikliğine göre otomatik olarak belirlenmez. Tespit edilen uygunsuzluğun niteliği ve oluşturduğu risk değerlendirilir. Ancak güvenlik aksamının uygunluğu doğrulanamıyorsa ciddi uygunsuzluk, ek inceleme veya parçanın değiştirilmesi gündeme gelebilir.

Parça belgeleri ne kadar süre saklanmalıdır?

Ürüne ve ilgili teknik düzenlemeye göre saklama süresi değişebilir. Genel uygulamada güvenlik aksamına ait uygunluk beyanı, fatura, seri numarası, montaj formu ve test kayıtları asansör kullanımda olduğu sürece erişilebilir biçimde korunmalıdır.

Özet

CE beyanı olmayan parça kullanmanın riski, yalnızca ürün üzerinde bir logonun eksik olmasından ibaret değildir. Asıl risk; parçanın üreticisinin, teknik kapasitesinin, güvenlik fonksiyonunun ve mevcut asansörle uyumunun doğrulanamamasıdır. Bununla birlikte her asansör parçasının ayrı CE işareti taşıması gerekmediği unutulmamalı, değerlendirme parçanın fonksiyonuna ve tabi olduğu teknik düzenlemeye göre yapılmalıdır.

Bakım firmaları güvenlik aksamlarında ürün etiketi, AB Uygunluk Beyanı, fatura, montaj talimatı ve test kayıtlarını birlikte kontrol etmelidir. Bina yönetimleri ise yalnızca en düşük fiyatı değil, parçanın kaynağını, garanti durumunu ve teknik uygunluğunu da sorgulamalıdır. Bu belgeleri Asansorex üzerinden ilgili asansör ve iş emriyle ilişkilendirmek, hem denetimlerde hem de müşteri anlaşmazlıklarında yapılan işlemin izlenebilir ve savunulabilir olmasını sağlar.