Hız Regülatörü Tip Onayı Zorunluluğu

İÇERİK (MARKDOWN)

Hız regülatörü, asansörün normal çalışma hızını aşması durumunda güvenlik sistemini harekete geçiren en kritik bileşenlerden biridir. Bu nedenle piyasadan alınan herhangi bir regülatörün yalnızca mekanik olarak asansöre uyum sağlaması yeterli değildir. Ürünün uygunluk değerlendirmesinden geçmiş olması, doğru biçimde işaretlenmesi ve kullanılacağı asansörün teknik özelliklerini kapsayan belgelere sahip olması gerekir.

Bu yazıda hız regülatörü tip onayı zorunluluğunun ne anlama geldiğini, hangi belgelerin kontrol edilmesi gerektiğini, bakım veya revizyon sırasında yapılan yaygın hataları ve bina yöneticisinin hangi kayıtları talep edebileceğini ele alacağız.

Hız Regülatörü Neden Güvenlik Aksamı Sayılır?

Hız regülatörünün temel görevi, kabin hızının izin verilen sınırları aşması durumunda asansörün hareketini durduracak güvenlik sürecini başlatmaktır. Regülatörün elektriksel güvenlik kontağı önce kumanda devresini kesebilir; mekanik kilitleme gerçekleştiğinde ise regülatör halatı üzerinden güvenlik tertibatının, sektörde yaygın kullanılan adıyla paraşüt frenin devreye girmesini sağlar.

Bu nedenle hız regülatörü yalnızca dönen bir kasnak veya halat yönlendirme elemanı değildir. Aşağıdaki bileşenlerle doğrudan ilişkili çalışan bir güvenlik sistemidir:

• Kabin veya karşı ağırlık güvenlik tertibatı
• Regülatör halatı
• Halat gergi tertibatı
• Elektriksel güvenlik kontağı
• Kumanda panosunun güvenlik devresi
• İstenmeyen kabin hareketine karşı koruma sistemi
• Uzaktan test veya sıfırlama mekanizması

Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) kapsamında aşırı hız sınırlayıcı tertibatlar, asansör güvenlik aksamları arasında değerlendirilir. Bu sınıflandırma, ürünün piyasaya arz edilmeden önce uygunluk değerlendirmesine tabi tutulmasını gerektirir. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Bir hız regülatörünün fiziksel olarak kuyuya veya makine dairesine monte edilebilmesi, o ürünün ilgili asansörde kullanılmaya uygun olduğunu tek başına göstermez.

Tip Onayı Zorunluluğu Tam Olarak Ne Anlama Gelir?

Sahada kullanılan “tip onayı” ifadesi çoğunlukla AB tip inceleme belgesini anlatmak için kullanılır. Ancak mevzuat açısından daha doğru ifade, ürünün ilgili uygunluk değerlendirme prosedürlerinden birini tamamlamış olmasıdır.

Asansör güvenlik aksamlarında genel olarak üç uygunluk değerlendirme yolu bulunur:

1. AB tip incelemesi ve rastgele kontrol: Ürün modeli onaylanmış kuruluş tarafından incelenir, üretimden alınan örnekler belirli aralıklarla kontrol edilir.
2. AB tip incelemesi ve ürün kalite güvencesi: Onaylanan tipe uygun üretim, üreticinin kalite sistemi üzerinden gözetilir.
3. Tam kalite güvencesi: Üreticinin tasarım, üretim, son kontrol ve deney süreçleri onaylanmış kalite sistemi kapsamında değerlendirilir.

Dolayısıyla “Her hız regülatörünün üzerinde mutlaka aynı isimde tek bir tip onay belgesi bulunmalıdır” demek teknik açıdan eksik kalır. Asıl zorunluluk şudur:

Hız regülatörü geçerli bir uygunluk değerlendirme sürecinden geçmiş, CE işareti taşıyan, AB uygunluk beyanı düzenlenmiş ve üretim modeli izlenebilir bir güvenlik aksamı olmalıdır.

Modül B ile ilerleyen yöntemlerde AB tip inceleme belgesi bulunur. Tam kalite güvencesi yönteminde ise ürünün ve üreticinin kapsamı, ilgili kalite güvence belgeleri üzerinden değerlendirilir. Yönetmelikte güvenlik aksamları için Modül B ile birlikte Modül E veya C2 seçenekleri ile tam kalite güvencesi yolu tanımlanmıştır. ([Eur-Lex][2])

CE İşareti Tek Başına Yeterli midir?

Hayır. Ürünün üzerinde CE işaretinin bulunması önemli olmakla birlikte, yalnızca etikette CE logosu görülmesi yeterli belge kontrolü sayılmaz.

Kontrol sırasında şu soruların cevaplanması gerekir:

• CE işareti okunabilir ve kalıcı mı?
• İlgili onaylanmış kuruluşun kimlik numarası bulunuyor mu?
• Ürünün marka ve model bilgisi belgeyle aynı mı?
• Seri numarası veya üretim kodu izlenebilir mi?
• AB uygunluk beyanı mevcut mu?
• Belgenin eklerinde ilgili model yer alıyor mu?
• Belge üzerinde belirtilen hız aralığı asansöre uygun mu?
• Sertifika askıya alınmış, iptal edilmiş veya kapsam dışı kalmış olabilir mi?

Bir başka ifadeyle CE işareti kontrolün başlangıcıdır, tamamı değildir.

Hız Regülatöründe Hangi Belgeler Kontrol Edilmelidir?

Yeni montaj, revizyon veya parça değişimi sırasında ürün tedarikçisinden yalnızca fatura almak yeterli değildir. Güvenlik aksamına ait teknik belgelerin de dosyaya eklenmesi gerekir.

Kontrol edilecek belge veya bilgi	Kontrol noktası	Uygunsuzluk riski
AB uygunluk beyanı	Marka, model ve yönetmelik bilgisi eşleşmeli	Ürünün uygunluğu doğrulanamaz
AB tip inceleme belgesi	Kullanılan uygunluk yöntemine göre mevcut olmalı	Model kapsam dışında kalabilir
Kalite güvence belgesi	Üretici ve ürün grubu kapsamı kontrol edilmeli	Yanlış firmaya veya ürüne ait olabilir
Ürün etiketi	Model, seri numarası, hız ve CE bilgileri okunmalı	Sahadaki ürün belgeyle eşleşmeyebilir
Kullanım ve montaj talimatı	Regülatörün ayar ve bağlantı şartlarını içermeli	Hatalı montaj veya ayar yapılabilir
Sertifika eki	Varyantlar ve kullanım sınırları incelenmeli	Ana belge geçerli olsa da model kapsam dışı olabilir
Test ve devreye alma kaydı	Elektriksel ve mekanik çalışma doğrulanmalı	Montaj sonrası işlev kanıtlanamaz
Fatura ve tedarik kaydı	Ürünün kaynağı izlenebilir olmalı	Sahte veya kaynağı belirsiz ürün riski oluşur

Belge üzerinde yalnızca marka adına bakmak yeterli değildir. Aynı üreticinin farklı kasnak çapına, hız aralığına, halat çapına, çalışma yönüne veya UCM özelliğine sahip birçok regülatör modeli bulunabilir.

Örneğin belgede RG-200 modeli yer alırken sahadaki ürün RG-200U olabilir. Sonundaki tek bir harf bile bobin, uzaktan test, çift yönlü çalışma veya farklı hız aralığı gibi önemli bir değişikliği ifade edebilir.

Regülatör Değişiminde Uygulanacak Kontrol Adımları

Hız regülatörü değişimi, eski parçayı söküp aynı bağlantı deliklerine yeni parçayı takmaktan ibaret değildir. Yeni regülatörün tüm güvenlik sistemiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

1. Mevcut Sistemin Bilgilerini Kaydedin

Sökümden önce şu bilgiler kayıt altına alınmalıdır:

• Asansörün beyan hızı
• Regülatörün devreye girme hızı
• Kasnak çapı
• Regülatör halatının çapı ve yapısı
• Güvenlik tertibatının marka ve modeli
• Regülatörün çekme kuvveti
• Tek yönlü veya çift yönlü çalışma durumu
• Elektriksel güvenlik kontağının bağlantısı
• UCM sistemiyle bağlantısı
• Gergi tertibatının tipi ve konumu

Eski parçanın etiketi okunabiliyorsa fotoğraflanmalı, söküm nedeni bakım veya revizyon kaydına yazılmalıdır.

2. Yeni Ürünün Kapsamını Doğrulayın

Yeni regülatörün yalnızca beyan hızına bakılarak seçilmesi doğru değildir. Ürünün sertifikasında veya teknik dokümanında belirtilen şu sınırlar kontrol edilmelidir:

• En düşük ve en yüksek kullanım hızı
• Mekanik devreye girme hızı
• Elektriksel kontağın devreye girme şartı
• Uyumlu regülatör halatı özellikleri
• Oluşturduğu asgari çekme kuvveti
• Çalıştırabileceği güvenlik tertibatı türü
• Kullanılabileceği montaj yönü
• Ortam ve çalışma şartları

TS EN 81-50, aşırı hız regülatörlerinin tip incelemesi ve özellik kontrolleri için deney yöntemleri tanımlar. İncelemede devreye girme hızı, elektriksel güvenlik tertibatının çalışması ve regülatör halatında oluşan çekme kuvveti gibi özellikler değerlendirilir. ([Gündoğdu Asansör Ankara |][3])

3. Montaj Sonrası Fonksiyon Testlerini Yapın

Regülatör monte edildikten sonra yalnızca boşta döndüğünün görülmesi yeterli değildir. Genel uygulamada aşağıdaki kontroller yapılmalıdır:

1. Halatın kasnak kanalıyla uyumu kontrol edilir.
2. Halat atma korumalarının konumu ayarlanır.
3. Gergi tertibatının serbest hareketi doğrulanır.
4. Elektriksel güvenlik kontağı test edilir.
5. Regülatörün kilitleme mekanizması çalıştırılır.
6. Güvenlik tertibatıyla mekanik bağlantı kontrol edilir.
7. Sıfırlama işleminin doğru çalıştığı görülür.
8. Varsa uzaktan test ve UCM fonksiyonu denenir.
9. Kumanda sistemindeki hata ve güvenlik kayıtları incelenir.
10. Test sonucu bakım veya revizyon formuna işlenir.

Test sırasında üreticinin talimatları, asansörün teknik dosyası ve uygulanabilir standart hükümleri birlikte dikkate alınmalıdır.

Mevcut Eski Asansörlerde Belge Durumu Nasıl Değerlendirilir?

Eski bir asansörde bulunan hız regülatörünün güncel tarihli bir sertifikaya sahip olmaması, tek başına ürünün derhâl değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmez. Değerlendirme yapılırken asansörün piyasaya arz tarihi, o tarihte geçerli olan teknik düzenlemeler ve asansörün özgün teknik dosyası dikkate alınmalıdır.

Ancak aşağıdaki durumlar önemli risk oluşturur:

• Regülatör etiketi tamamen okunamaz durumdaysa
• Ürünün marka veya modeli tespit edilemiyorsa
• Regülatör sonradan değiştirilmiş ancak değişim kaydı yoksa
• Beyan hızıyla regülatör hızı arasında uyumsuzluk varsa
• Güvenlik tertibatıyla uyum kanıtlanamıyorsa
• Ayar mühürleri bozulmuş veya yetkisiz müdahale yapılmışsa
• Elektriksel güvenlik kontağı iptal edilmişse
• Regülatör halatı uygunsuz çapta veya yapıda kullanılmışsa

Özellikle modernizasyon sırasında yeni bir güvenlik aksamı takılıyorsa, yeni ürünün piyasaya arz şartlarını karşılaması beklenir. “Asansör eski olduğu için belgesiz parça kullanılabilir” yaklaşımı doğru değildir.

Bina yöneticisinin teknik sertifikaları yorumlaması beklenmez. Ancak yönetici, bakım veya revizyon firmasından değiştirilen güvenlik aksamının faturasını, uygunluk belgelerini, test kaydını ve işlem raporunu talep edebilir.

Sık Yapılan Hatalar ve Olası Sonuçları

Yalnızca Fiyata Göre Ürün Seçmek

Daha uygun fiyatlı olduğu için hız aralığı veya çekme kuvveti doğrulanmamış bir regülatör seçilmesi, güvenlik tertibatının gerektiği anda çalışmamasına neden olabilir. Güvenlik aksamında satın alma kararı, yalnızca ürün fiyatına göre verilmemelidir.

Ana Sertifikaya Bakıp Ekleri İncelememek

Bir sertifikanın ilk sayfasında üreticinin adı bulunabilir, ancak kullanılan model sertifika ekinde yer almayabilir. Özellikle farklı kasnak, bobin veya hız seçenekleri bulunan ürünlerde eklerin incelenmesi gerekir.

İnternetten Bulunan Benzer Belgeyi Dosyaya Eklemek

İnternetten indirilen bir sertifikanın aynı markaya ait olması yeterli değildir. Belge sahadaki model, varyant ve üretim bilgileriyle eşleşmelidir. Tedarikçiden doğrulanmış belge istenmelidir.

Regülatör ve Güvenlik Tertibatını Ayrı Değerlendirmek

Regülatör ile güvenlik tertibatı birlikte çalışan bir sistemdir. Regülatörün oluşturduğu çekme kuvveti, paraşüt mekanizmasını güvenilir biçimde devreye sokacak seviyede olmalıdır.

Montaj Sonrası Test Kaydı Tutmamak

Test yapılmış olsa bile kayıt tutulmadığında işlemin ne zaman, kim tarafından ve hangi sonuçla tamamlandığı gösterilemez. Bu durum sonraki bakım, periyodik kontrol veya kaza incelemesinde ciddi izlenebilirlik sorunu oluşturur.

Belge ve Test Kayıtlarının Dijital Takibi

Bakım firmalarının her asansör için hız regülatörü belgesini, ürün fotoğrafını, değişim tarihini ve test sonucunu ayrı ayrı saklaması gerekir. Belgelerin yalnızca teknisyenin telefonunda veya firma bilgisayarındaki karışık klasörlerde bulunması, ihtiyaç anında doğru kayda ulaşmayı zorlaştırır.

Bu kayıtları Asansorex gibi bir asansör bakım takip yazılımında ilgili asansörün dijital dosyasına eklemek mümkündür. Böylece bakım firması;

• Eski ve yeni regülatör fotoğraflarını,
• Sertifika ve uygunluk beyanlarını,
• Kullanılan parçanın marka ve modelini,
• Değişim tarihini,
• İşlemi yapan teknisyeni,
• Test formunu,
• Bina yöneticisinin onayını

tek dosya üzerinden takip edebilir.

Bu yöntem yalnızca denetim hazırlığını kolaylaştırmaz. Aynı zamanda yıllar sonra yapılacak arıza incelemesinde hangi ürünün ne zaman takıldığını gösterecek güvenilir bir geçmiş oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Her hız regülatörünün tip onay belgesi olmak zorunda mı?

Hız regülatörü, uygunluk değerlendirmesine tabi bir asansör güvenlik aksamıdır. Kullanılan değerlendirme yöntemine göre AB tip inceleme belgesi veya tam kalite güvencesi kapsamındaki belgeler bulunabilir. Ürün CE işaretli, izlenebilir ve AB uygunluk beyanına sahip olmalıdır.

CE işareti bulunan her regülatör kullanılabilir mi?

Hayır. CE işareti ürünün uygunluk sürecinin bir parçasıdır. Regülatörün hız aralığı, çekme kuvveti, halat özellikleri, çalışma yönü ve güvenlik tertibatıyla uyumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Eski asansördeki belgesiz regülatör hemen değiştirilir mi?

Karar yalnızca belgenin bulunmamasına göre verilmez. Asansörün piyasaya arz tarihi, özgün teknik dosyası, regülatörün durumu ve mevcut sistemle uyumu değerlendirilir. Ancak ürünün kimliği belirlenemiyor veya güvenli çalışması doğrulanamıyorsa düzeltici işlem gerekir.

Regülatör değiştirilince periyodik kontrol kuruluşuna bildirim gerekir mi?

Yapılan işlemin kapsamına göre bakım, revizyon ve teknik dosya kayıtları güncellenmelidir. Değişiklik asansörün güvenlik karakteristiklerini etkiliyorsa yetkili bakım firması, ilgili mevzuat ve kontrol kriterlerine göre gerekli değerlendirmeyi yapmalıdır.

Sertifikanın fotokopisi yeterli midir?

Belgenin okunabilir olması kadar sahadaki ürünle eşleşmesi de önemlidir. Sertifika numarası, üretici, model, varyant, onaylanmış kuruluş ve kapsam bilgileri doğrulanmalıdır. Mümkünse belge doğrudan üretici veya yetkili tedarikçiden alınmalıdır.

Hız regülatörünün ayarı bakım sırasında değiştirilebilir mi?

Regülatörün devreye girme hızına ilişkin ayarlara üretici talimatı dışında müdahale edilmemelidir. Mühürlerin bozulması veya kontrolsüz ayar değişikliği, ürünün onaylanan tipten farklı çalışmasına ve ciddi güvenlik riskine yol açabilir.

Özet

Hız regülatörü tip onayı konusu, yalnızca dosyada bir sertifika bulundurmaktan ibaret değildir. Güvenli ve mevzuata uygun bir uygulama için ürünün uygunluk değerlendirme yolu, CE işareti, AB uygunluk beyanı, model kapsamı ve teknik kullanım sınırları birlikte kontrol edilmelidir.

Bakım veya revizyon firması doğru ürünü seçmeli, montaj sonrasında elektriksel ve mekanik fonksiyon testlerini gerçekleştirmeli ve sonuçları kayıt altına almalıdır. Bina yöneticisi ise değiştirilen güvenlik aksamına ait fatura, belge ve test kayıtlarının bina dosyasına eklenmesini istemelidir.

Düzenli ve dijital kayıt tutmak, hız regülatörünün geçmişini izlenebilir hâle getirir. Asansorex üzerinden ürün belgelerinin, değişim bilgilerinin ve test formlarının ilgili asansör kaydında saklanması, hem teknik ekibin işini kolaylaştırır hem de denetimlerde eksik belge riskini azaltır.