İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Yükümlülüğü

İÇERİK

Asansör bakım firmasında iş güvenliği, teknisyene baret ve eldiven teslim etmekle tamamlanmaz. Kuyuya erişim, elektrikli ekipmanlar, hareketli parçalar, ağır malzeme taşıma ve farklı binalarda çalışma, birlikte yönetilmesi gereken riskler oluşturur. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi yükümlülüğü, bu risklere karşı teknik önlemlerle çalışanların sağlık gözetimini aynı çalışma düzeninde buluşturur.

Firma sahibinin önce üç soruyu yanıtlaması gerekir: İşyerinin doğru tehlike sınıfı nedir, hizmet hesabında kaç çalışan dikkate alınacaktır ve görevlendirmeler geçerli şekilde yapılmış mıdır? Bu rehber, 2026 Türkiye koşullarında yükümlülüğün temel çerçevesini ve asansör bakım operasyonuna nasıl yansıtılabileceğini açıklar.

Yükümlülük Hangi Asansör Firmalarını Kapsar?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki çalışan istihdam eden asansör firmalarında, uzman ve hekim hizmetlerinin mevzuata uygun biçimde sağlanması gerekir. Çalışan sayısının az olması, tek başına muafiyet oluşturmaz. Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına hizmet üretenlerin durumu ise Kanundaki kapsam istisnası bakımından ayrıdır. isgdb.saglik.gov.tr

2026 açısından önemli noktalardan biri, 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için de uzman ve hekim görevlendirme yükümlülüğünün 1 Ocak 2025 itibarıyla başlamış olmasıdır. Dolayısıyla “Bu düzenleme yalnızca büyük işletmeler için geçerli” düşüncesiyle hareket edilmemelidir. isgdb.saglik.gov.tr

Ancak küçük ve az tehlikeli işyerlerinde özel bir seçenek vardır: Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayan işveren veya işveren vekili, belirlenen koşullarla İSG hizmetlerini kendisi yürütebilir. İşe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler bu seçeneğin dışındadır. Bu yol, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıftaki bir işyerine yalnızca çalışan sayısı az olduğu için uygulanamaz. csgb.gov.tr

Asansör firması sahibi açısından ilk iş, başka bir işletmenin uygulamasını kopyalamak yerine kendi faaliyetini ve kayıtlarını incelemektir.

Tehlike sınıfını ofise bakarak belirlemeyin

İşyerinin tehlike sınıfı belirlenirken yapılan asıl iş esas alınır. Faaliyete uygun NACE kodu ile İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği birlikte kontrol edilmelidir. csgb.gov.tr

Firmanın bir bürodan yönetilmesi, sahadaki bakım ve kurulum faaliyetlerinin riskini ortadan kaldırmaz. Muhasebe personelinin masa başında çalışması da bütün işletmenin az tehlikeli kabul edilmesi için yeterli gerekçe değildir.

Pratik başlangıç dosyanızda SGK işyeri bilgileri, faaliyet açıklaması, çalışan listesi ve yürütülen işlerin dökümü bulunsun. Kayıt ile gerçek faaliyet arasında uyumsuzluk varsa bunu mali müşaviriniz ve İSG hizmet sağlayıcınızla değerlendirin.

Uzman ve Hekimin Görevleri Nasıl Ayrılır?

İş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi birbirinin yerine geçen iki hizmet sunmaz. Uzman, çalışma ortamındaki tehlikelerin ve önlemlerin değerlendirilmesine odaklanırken hekim, çalışanların sağlık gözetimini ve işe uygunluk değerlendirmelerini yürütür. Her ikisinin çalışması da işyerinin gerçek faaliyetlerine dayanmalıdır. orhanelidh.saglik.gov.tr

İş güvenliği uzmanından nasıl yararlanılır?

Bir asansör firmasında uzmanın saha incelemesi için şu başlıklar gündeme alınabilir:

• Kuyu ve makine alanlarına erişim koşulları.
• Elektrik ve hareket kaynaklı tehlikelere karşı çalışma düzeni.
• Kullanılan el aletleri ve koruyucu ekipmanların uygunluğu.
• Malzeme taşıma ve araçtan indirme uygulamaları.
• Teknisyenlerin tehlike bildirimleri ve ramak kala olayları.
• Bina kullanıcılarıyla çalışma alanının ayrılması.

Örneğin üç farklı binada makine alanına erişim sorunu yaşanıyorsa bunu yalnızca “teknisyenin gecikmesi” olarak değerlendirmeyin. Uzmandan, erişim koşullarının işin güvenli yürütülmesine etkisini incelemesini isteyin. Böylece tekrar eden operasyon sorunu, önleyici bir çalışmanın konusu olur.

İşyeri hekiminin katkısı nerede başlar?

Hekime yalnızca personelin adı ve kimlik bilgilerini vermek yeterli bir hazırlık değildir. Çalışanın hangi işleri yaptığı, karşılaşabileceği maruziyetler ve görev koşulları da aktarılmalıdır. Hekim, işe giriş ve periyodik muayeneleri ile gerekli tetkikleri bu bilgiler ışığında değerlendirir. orhanelidh.saglik.gov.tr

Yeni başlayan teknisyenle ofis çalışanının görev tanımını aynı ifadelerle hazırlamayın. “Firma personeli” yerine yapılan işi açıklayan bir görev özeti kullanın. Ağır parça taşıma, saha yolculuğu veya belirli çalışma ortamları gibi bilgiler, sağlık gözetiminin doğru planlanmasına yardımcı olur.

Aylık Hizmet Süresi Nasıl Hesaplanır?

Uzman ve hekim için asgari hizmet süreleri, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre hesaplanır. Aşağıdaki tablo çalışan başına aylık süreleri gösterir. Uzman ve hekim süreleri ayrı ayrı karşılanır. orhanelidh.saglik.gov.tr

İşyeri tehlike sınıfı	İş güvenliği uzmanı	İşyeri hekimi
Az tehlikeli	En az 10 dakika/çalışan/ay	En az 5 dakika/çalışan/ay
Tehlikeli	En az 20 dakika/çalışan/ay	En az 10 dakika/çalışan/ay
Çok tehlikeli	En az 40 dakika/çalışan/ay	En az 15 dakika/çalışan/ay

Örnek hesap: Çok tehlikeli sınıfta olduğu doğrulanmış ve hesaplamaya esas sekiz çalışanı bulunan bir işyerinde:

• Uzman için aylık asgari süre: 8 × 40 = 320 dakika.
• Hekim için aylık asgari süre: 8 × 15 = 120 dakika.

Bu örnek, her asansör firmasının aynı sınıfta olduğu varsayımıyla kullanılmamalıdır. Önce sınıfı doğrulayın, sonra hesabı yapın.

Ayrıca mevzuatta belirli çalışan sayılarına ulaşıldığında tam süreli görevlendirme hükümleri bulunur. Büyüyen firmalarda yalnızca mevcut dakikaları artırmak yeterli olmayabilir. orhanelidh.saglik.gov.tr

Çok tehlikeli sınıfta 10 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde diğer sağlık personeli yükümlülüğü de gündeme gelir. Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerleri için bu konuda istisna vardır. Çalışan sayısı değiştiğinde hizmet kapsamını yeniden kontrol edin. orhanelidh.saglik.gov.tr

Dakika hesabını bir planlama tablosuna dönüştürmek yararlıdır: Saha incelemesi hangi gün yapılacak, çalışanlar hekimle ne zaman görüşecek, tespitler ne zaman değerlendirilecek? Süre hesabı, hizmetin fiilen yürütülmesini sağlayan takvimle birlikte anlam kazanır.

Görevlendirme ve OSGB Seçimi Nasıl Yapılmalı?

İşyerinde uygun nitelikte personel görevlendirilmesi veya yetkili Ortak Sağlık ve Güvenlik Biriminden hizmet alınması, işletmenin koşullarına göre değerlendirilebilir. OSGB üzerinden hizmet alınırken ilgili profesyonellerin geçerli yetkileri ve İSG-KATİP görevlendirmeleri kontrol edilmelidir. csgb.gov.tr

Teklif karşılaştırmasında yalnızca aylık toplam bedele bakmak, kapsam farklarını gizler. Bir teklif saha ziyaretini açıkça tanımlarken diğeri tetkikleri ayrı ücretlendirebilir. Karşılaştırmayı şu sorularla yapın:

1. Uzman ve hekimin aylık hizmet süreleri ayrı belirtilmiş mi?
2. Saha incelemelerinin nasıl planlanacağı açıklanmış mı?
3. Muayene ve tetkiklerin kapsamı ile ek ücretleri yazılmış mı?
4. Çalışan sayısı değiştiğinde sözleşme nasıl güncellenecek?
5. Profesyonel değişikliğinde hizmet devamlılığı nasıl sağlanacak?
6. Tespit edilen eksiklerin takibi hangi yöntemle yapılacak?

Asansör bakımını bilen bir hizmet sağlayıcıyla görüşürken somut bir örnek verin: “Ekiplerimiz gün içinde farklı binalara gidiyor; saha gözlemini nasıl planlarsınız?” Yanıt, hizmetin firmanıza ne kadar uyarlanacağını gösterir.

OSGB’den hizmet almak işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Bildirilen önlemlerin uygulanması için kaynak ve zaman ayrılması gerekir. Haberler

Örneğin değiştirilmesi önerilen ekipman için satın alma yapılmıyorsa yalnızca raporun dosyalanması sorunu çözmez. Firma içinde her aksiyonun sorumlusu, hedef tarihi ve tamamlandığını gösteren kaydı bulunmalıdır.

İSG Çalışmasını Bakım Operasyonuna Nasıl Bağlarsınız?

İSG hizmetinin faydası, teknisyenin günlük çalışma düzenine yansıdığında görülür. Ayda bir evrak kontrolü yapmak yerine saha ile ofis arasında düzenli bilgi akışı kurun.

Saha bildirimini işlem yapılabilir hâle getirin

Teknisyenin “Bu binada çalışmak zor” notu yerine gözlemini tarif etmesini isteyin. Örneğin “Makine alanına erişim yolunda malzeme yığılı; ekipman taşırken geçiş daralıyor” ifadesi, inceleme ve çözüm için daha kullanışlıdır.

Önerilen takip sırası şöyledir:

1. Teknisyen gözlemini ve konumu kaydeder.
2. Acil risk varsa güvenli çalışma prosedürüne göre hareket edilir.
3. Firma sorumlusu bildirimi ilgili İSG profesyoneliyle değerlendirir.
4. Bina yönetiminin katkısı gereken konu yazılı olarak iletilir.
5. Alınan önlem kontrol edilerek kayıt kapatılır.

Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında bina bazlı servis notlarını ve fotoğrafları düzenli tutmak, tekrar eden saha sorunlarını görünür kılabilir. Bu kayıtlar, gerekli resmî İSG belgelerinin yerine geçmeden saha değerlendirmelerine yardımcı olur.

Bina yöneticisiyle beklentileri netleştirin

Bina yöneticisinden bakım alanına erişim, anahtar teslimi ve çalışma sırasında kullanıcıların bilgilendirilmesi gibi konularda destek istenebilir. Ancak “Yönetici izin verdi” ifadesi, teknik ekibin güvenli çalışma değerlendirmesinin yerine geçmez.

Müşteriyle konuşurken suçlayıcı dil yerine sorunu ve gereken işlemi açıklayın: “Erişim yolunun boşaltılmasını ve sonraki ziyaret öncesinde bize bildirilmesini rica ediyoruz.” Böyle bir mesaj, sorumluluğun takibini ve iş planının düzenlenmesini kolaylaştırır.

Firma sahibi de ay sonunda yalnızca tamamlanan bakım sayısını incelememelidir. Açık kalan saha bildirimlerini, geciken önlemleri ve benzer olayların tekrarını birlikte değerlendirmek daha faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir çalışanı olan asansör firmasında da yükümlülük var mı?

Çalışan istihdam eden ve Kanun kapsamında bulunan bir işyerinde yalnızca çalışan sayısının bir olması genel muafiyet sağlamaz. Uygulanacak hizmet modeli belirlenirken tehlike sınıfı ve varsa özel koşullar birlikte değerlendirilmelidir. isgdb.saglik.gov.tr

Firma sahibi eğitim alarak uzman ve hekim hizmetini üstlenebilir mi?

Özel eğitim yolu, 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için öngörülür; sağlık muayeneleri ve tetkikler kapsam dışındadır. Asansör firmasının bu seçeneğe uygunluğu, faaliyet ve sınıf kontrolü yapılmadan kabul edilmemelidir. csgb.gov.tr

İşe giriş raporu almak, işyeri hekimi hizmetini karşılar mı?

Tek bir rapor alınması, sürekli hekim hizmetinin bütününü karşılamaz. İşyeri hekiminin görevi işe uygunluk değerlendirmesinin yanında sağlık gözetimi, çalışma ortamına ilişkin değerlendirmeler ve koruyucu sağlık çalışmalarını da kapsar. orhanelidh.saglik.gov.tr

Uzman veya hekim her gün firmada bulunmalı mı?

Her işyeri için günlük bulunma zorunluluğu şeklinde tek bir kural yoktur. Hizmet süresi ve tam süreli görevlendirme gereği, çalışan sayısı ile tehlike sınıfına göre belirlenir. Ziyaretler, işin ve çalışanların ihtiyaçlarına uygun planlanmalıdır. orhanelidh.saglik.gov.tr

OSGB teklifinde en düşük fiyatı seçmek doğru mu?

Kararı toplam bedelle birlikte kapsam üzerinden verin. Özellikle saha incelemesi, muayene organizasyonu, tetkik ücretleri ve personel değişikliği koşullarını karşılaştırın. Eksik kapsamlı bir teklif, sonradan ek maliyet ve koordinasyon yükü oluşturabilir.

Özet

Asansör firmasında iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi yükümlülüğünü yönetmenin başlangıcı, doğru faaliyet ve tehlike sınıfını belirlemektir. Ardından çalışan sayısına uygun hizmet süresi, geçerli görevlendirmeler ve uygulanabilir bir çalışma takvimi oluşturulmalıdır.

Firma sahibinin düzenli olarak soracağı en faydalı soru şudur: “Tespit edilen hangi riski, hangi önlemle azalttık?” Yanıt yalnızca sözleşme dosyasında kalmamalı; ekipmanın durumunda, teknisyenin çalışma düzeninde ve bina yönetimiyle iletişimde görülebilmelidir. Asansorex üzerinde tutulan düzenli bakım ve servis geçmişi de bu değerlendirmeler için sahadan bilgi sağlayabilir.