İş Kazası Bildirimi ve Firma Yükümlülükleri

İÇERİK

Asansör bakımında yaşanan bir iş kazası, sahadaki müdahalenin yanında ofiste de hızlı ve düzenli hareket etmeyi gerektirir. Yaralının sağlık hizmetine ulaşması, devam eden tehlikenin kontrol edilmesi, gerekli bildirimlerin yapılması ve olayın doğru kaydedilmesi birbirini tamamlayan işlerdir. İş kazası bildirimi, yalnızca muhasebeye gönderilecek bir evrak olarak ele alındığında önemli ayrıntılar kaybolabilir. Bu rehber, 2026 Türkiye bağlamında asansör bakım firmalarının bildirim sürecini nasıl düzenleyebileceğini, hangi belgeleri hazırlayacağını ve benzer olayların tekrarını önlemek için hangi adımları izleyeceğini açıklar. Bildirim süreleri bakımından temel çerçeve, firmada hizmet akdiyle çalışan 4/a kapsamındaki sigortalılardır.

Asansör Bakımında Hangi Olaylar Dikkate Alınmalı?

Kuyu dibinde düşme, hareketli parçaya el sıkışması veya elektrikle temas, bakım firmalarının karşılaşabileceği olay örnekleridir. Ancak değerlendirmeyi yalnızca ağır yaralanmalara ya da firmanın kendi atölyesine daraltmak doğru değildir. SGK’nın açıkladığı iş kazası kapsamı; işyerinde bulunma, yürütülen iş ve görevle başka yere gönderilme gibi farklı durumları içerir. Müşteri binasında meydana gelmesi, olayı kendiliğinden kapsam dışına çıkarmaz. Sosyal Güvenlik Kurumu

Firma içindeki ilk kayıt sırasında şu bilgileri ayırın:

• Çalışan hangi görev için, hangi adresteydi?
• Olay sırasında hangi işi yapıyordu?
• Bedensel veya ruhsal bir etkilenme bildirildi mi?
• Sağlık kuruluşuna başvuruldu mu?
• Olayı doğrudan gören kişiler kimlerdi?

Örneğin teknisyenin bakım sırasında elini kesmesi, “küçük sıyrık” denilerek kayıtsız bırakılmamalıdır. Buna karşılık bir el aletinin düşmesi ve kimsenin yaralanmaması, farklı bir inceleme gerektirir. 6331 sayılı Kanun, yaralanmayla sonuçlanmayan fakat zarar doğuran veya zarar verme potansiyeli taşıyan olayların da incelenerek raporlanmasını öngörür. Ramak kala kaydıyla SGK iş kazası bildirimi aynı işlem değildir. csgb.gov.tr

Kaza Sonrasında İlk Müdahale Nasıl Organize Edilmeli?

İlk aşamada firmanın amacı, yaralıya yardım ulaşmasını sağlamak ve başka kişilerin aynı tehlikeye maruz kalmasını önlemektir. Kuyuya veya makine dairesine kontrolsüz biçimde girilmesi, ilk olayın ardından ikinci bir kazaya yol açabilir.

Firma acil durum planında şu görevlerin karşılığını önceden belirlemelidir:

1. Yardım çağrısı: Acil sağlık ve kurtarma ihtiyacını ilgili ekiplere aktaran kişi.
2. Adres yönlendirmesi: Bina adresini, giriş yolunu ve olayın bulunduğu bölümü açıklayan kişi.
3. Alan güvenliği: Yetkisi ve eğitimi kapsamında tehlikeli bölgeye erişimi kontrol eden kişi.
4. Firma iletişimi: Firma sahibine veya görevlendirilmiş sorumluya bilgi veren kişi.
5. Kayıt başlangıcı: Müdahaleyi aksatmadan olay saatini ve ilk bilgileri kaydeden kişi.

Kurtarma ve teknik müdahale, eğitimli ve yetkili ekiplerce yürütülmelidir. Özellikle elektrik, hareketli ekipman ve yükseklik tehlikesi bulunan alanlarda aceleyle yapılan müdahaleler riski artırabilir.

Bina yöneticisinden de ambulansın karşılanması, girişlerin açılması ve sakinlerin çalışma alanından uzak tutulması konusunda destek istenebilir. Olay yerinde sağlık, kurtarma veya güvenlik amacıyla değişiklik yapılmışsa, neyin neden değiştirildiğini sonradan kayda geçirin.

İş Kazası Bildirimi Nereye ve Ne Zaman Yapılır?

Hizmet akdiyle çalışan 4/a sigortalısının iş kazasında işverenin, olay yerindeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirim yükümlülüğü bulunur. İşverenin kontrolü dışındaki yerde gerçekleşen kazada, bilgi alınmasını engelleyen koşullar varsa öğrenme tarihine ilişkin özel düzenleme söz konusu olabilir. Her saha kazasında süreyi öğrenme tarihinden başlatmak doğru değildir. Sosyal Güvenlik Kurumu

Aşağıdaki tablo, firma içinde kullanılabilecek görev dağılımı örneğidir:

İşlem	Süre veya uygulama noktası	Firma içinde önerilen takip
Acil yardımın organize edilmesi	Olayın hemen ardından	Saha sorumlusu
Yetkili kolluğa bildirim	Derhal	İşveren veya görevlendirdiği sorumlu
SGK iş kazası bildirimi	Kazadan sonraki üç iş günü içinde	Yetkilendirilmiş personel, işveren kontrolüyle
Olay bilgilerinin derlenmesi	Müdahaleyi aksatmadan, mümkün olan en kısa sürede	Saha ve ofis sorumlusu
İnceleme ve önlem planı	Olay sonrasında geciktirilmeden	İşveren ve İSG ekibi

Üç iş günü, 72 saat anlamına gelmez. Kaza günü hesaba katılmaz. Resmî tatil bulunmayan bir haftada pazartesi gerçekleşen kazanın SGK bildirimi için son gün perşembedir. Tatil ve hafta sonu hesabını ayrıca kontrol edin; bildirimi son güne bırakmayın. Sosyal Güvenlik Kurumu

Ofiste “muhasebeciye gönderdik” bilgisiyle yetinmeyin. Bildirimin tamamlandığını gösteren kayıt veya alındıyı dosyaya ekleyin. Bildirimi yapacak kişinin izinli olması ihtimali için bir yedek belirlemek de sürecin aksamasını önler.

Kaza Tutanağı ve Olay Dosyası Nasıl Hazırlanır?

İyi hazırlanmış bir tutanak, olayın anlaşılmasını sağlar. İlk anda kusur dağıtmak yerine, gözlenen durumları ve bunların kaynaklarını açıkça yazın. “Teknisyen dikkatsizdi” ifadesi olayın nasıl gerçekleştiğini açıklamaz.

Bunun yerine şu tür bir anlatım kullanın:

Teknisyen, belirtilen adresteki asansörün kuyu dibinde çalışma yaparken sağ elinden yaralandığını bildirmiştir. Olayı doğrudan gören kişinin anlatımı ayrı tutanakta yer almaktadır.

Bu ifade örneği, her kazaya aynı metnin kopyalanacağı anlamına gelmez. Olayın gerçek bilgileri, tarih ve saatleri esas alınmalıdır.

Olay dosyasında hangi bilgiler bulunmalı?

• Çalışanın kimlik ve görev bilgileri.
• Kazanın tarihi, saati ve açık adresi.
• İlgili asansörün bina ve ekipman tanımları.
• Verilen iş emri ve yapılması planlanan çalışma.
• Olayın bilinen gerçekleşme sırası.
• Tanıkların ayrı ayrı alınmış anlatımları.
• Mevcut fotoğraflar ve diğer kayıtların kaynakları.
• Sağlık başvurusu ve ilgili belgeler.
• Kolluk ve SGK bildirim kayıtları.
• İnceleme raporu ve alınan önlemler.

Bilinen bilgiyle tahmini birbirinden ayırın. Saat kesin değilse kesinmiş gibi yazmayın. Sonradan ortaya çıkan bilgiyi, ilk tutanağı sessizce değiştirerek eklemek yerine tarihli ek kayıtla ilişkilendirin.

Bakım geçmişi ve iş emrini Asansorex gibi bir bakım takip yazılımından bulabilmek, olay öncesindeki saha faaliyetlerini derlemeyi kolaylaştırır. Ancak bakım kaydı veya yazılım içindeki bir not, resmî iş kazası bildiriminin yerine geçmez.

Firma Sahibinin Sorumluluğu Bildirimle Biter mi?

İşverenin yükümlülüğü, olayın bildirilmesinden daha geniştir. Risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi ve koruyucu tedbirlerin uygulanması bu çerçevenin parçalarıdır. İş güvenliği uzmanı görevlendirmek veya OSGB’den hizmet almak, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. csgb.gov.tr

Firma sahibi, kaza incelemesinde yalnızca son hareketi sorgulamamalıdır. Örneğin çalışanın elinin sıkıştığı bir olayda şu sorular birlikte ele alınabilir:

• İş için uygun yöntem belirlenmiş miydi?
• Gerekli ekipman sahada mevcut muydu?
• Çalışma alanındaki diğer kişilerle koordinasyon sağlanmış mıydı?
• Teknisyenin görevi ve yetki sınırı açık mıydı?
• İş programı, güvenli çalışmayı zorlaştıracak biçimde sıkıştırılmış mıydı?
• Daha önce benzer bir tehlike bildirilmiş miydi?

Bina yöneticisiyle iletişim de somut olmalıdır. Erişime kapatılan alanı, kullanım kısıtını ve teknik inceleme ihtiyacını açıkça bildirin. Her müşteri ilişkisini otomatik olarak aynı hukuki sorumluluk kalıbında değerlendirmek yerine, tarafların görevlerini olayın koşullarına göre inceleyin.

Geç bildirim hangi sonuçları doğurabilir?

Süresinde yapılmayan bildirim, idari para cezasına ve bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenden tahsiline yol açabilir. Ceza tutarları çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve yıl bazında değişir; bu nedenle 2026 için tek bir sabit tutar üzerinden bütçe yapılmamalıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu

Süre kaçırıldıysa bildirimi daha fazla geciktirmeyin. Gerçeğe aykırı tarih oluşturmak yerine, mevcut bilgileri ve gecikmenin nedenini doğru biçimde belgeleyin.

Aynı Kazanın Tekrarını Önlemek İçin Süreç Nasıl Kapatılır?

Bir dosyaya “personel uyarıldı” yazılması, önlemin yeterli olduğunu göstermez. İş kazası veya ramak kala sonrasında ortaya çıkan riskler değerlendirilerek risk değerlendirmesinin ilgili bölümleri ya da tamamı yenilenmelidir. csgb.gov.tr

Firma içinde uygulanabilecek pratik kapanış yöntemi üç adımdan oluşur:

1. Nedeni belirleyin: Olayın oluşmasına katkıda bulunan çalışma koşullarını somutlaştırın.
2. Önlemi görevlendirin: Yapılacak işi, sorumlusunu ve hedef tarihini yazın.
3. Sahada doğrulayın: Önlemin uygulanıp uygulanmadığını ve işe yarayıp yaramadığını kontrol edin.

Örneğin erişim yolundaki uygunsuzluk kazaya katkı sağlamışsa, sadece teknisyeni uyarmak yetersiz kalabilir. Erişim koşulunun düzeltilmesi, bina yönetimiyle koordinasyon kurulması ve sonraki ziyaret öncesinde kontrol edilmesi gerekebilir.

İnceleme sonuçlarını diğer teknisyenlerle paylaşırken kişiyi hedef gösteren anlatımlardan kaçının. Ekibin öğrenmesi gereken nokta, hangi çalışma koşulunun tehlike oluşturduğu ve bundan sonra hangi yöntemin uygulanacağıdır. Sağlık belgelerini ve kişisel bilgileri ise genel ekip yazışmalarına dağıtmayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Hastane iş kazası kaydı açtıysa firma ayrıca bildirim yapmalı mı?

Evet. Sağlık kuruluşundaki kayıt, işverenin SGK bildirim yükümlülüğünün yerine geçtiği şeklinde değerlendirilmemelidir. Firma, kendi bildiriminin tamamlandığını ve buna ilişkin kaydın dosyada bulunduğunu kontrol etmelidir. csgb.gov.tr

Çalışan rapor almadıysa olay kaydedilmeyebilir mi?

Rapor alınmaması, olayı otomatik olarak kayıtsız bırakma gerekçesi değildir. Yaralanmanın niteliği, olayın koşulları ve mevcut belgeler değerlendirilmelidir. Firma içindeki incelemeyi yalnızca istirahat raporu bulunup bulunmamasına bağlamayın.

Muhasebeci veya OSGB süreci takip edebilir mi?

Operasyonel takipte destek olabilirler. Ancak işveren, görevin kime verildiğini, işlemin tamamlandığını ve kayıtların saklandığını kontrol etmelidir. Özellikle bildirim süresini takip eden kişinin yedeği bulunmalıdır.

Yaralanma olmayan her olay SGK’ya bildirilmeli mi?

Ramak kala incelemesiyle iş kazası bildirimi birbirinden ayrılmalıdır. Yaralanma olmayan tehlikeli olayların da firma içinde incelenmesi ve raporlanması gerekir; her ramak kala olayını otomatik olarak SGK iş kazası bildirimi şeklinde ele almak doğru değildir. csgb.gov.tr

Bildirim yapıldıktan sonra hangi kontrol yapılmalı?

Bildirim kaydını, olay dosyasını ve önlem planını birlikte kontrol edin. Eksik bilgi varsa tamamlanmasını sağlayın. Dosyayı kapatmadan önce belirlenen önlemlerin sahada uygulandığını doğrulayın; yalnızca evrakın tamamlanmış olmasını yeterli görmeyin.

Özet

Asansör firmasında iş kazası süreci; yardımın organize edilmesi, alan güvenliği, zamanında bildirim, doğru kayıt ve tekrarını önleme çalışmalarından oluşur. Her adım için sorumlu belirlemek ve tamamlandığını belgelemek, kriz anındaki belirsizliği azaltır. Asansorex üzerinden tutulan iş emri ve bakım geçmişi de olay dosyasının hazırlanmasına yardımcı olabilir. Firmanın asıl kazanımı, kayıtları somut önlemlere dönüştürerek teknisyenlerin daha güvenli koşullarda çalışmasını sağlamaktır.