İş Sağlığı ve Güvenliği: Asansör Bakımında Yükümlülükler

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör bakımı, dışarıdan bakıldığında rutin bir kontrol işi gibi görünebilir. Oysa sahada çalışan teknisyen için kuyu dibi, makine dairesi, kabin üstü, elektrik panosu, kapı kilitleri ve hareketli parçalar ciddi riskler taşır. Bu yüzden asansör bakımında iş sağlığı ve güvenliği, sadece yasal bir zorunluluk değil; teknisyenin eve sağ salim dönmesi, bina sakinlerinin güvenli taşınması ve bakım firmasının sürdürülebilir hizmet verebilmesi için temel şarttır.

Bu yazıda 2026 Türkiye uygulaması açısından asansör bakım firması, teknisyen ve bina yöneticisi gözünden İSG yükümlülüklerini ele alacağız. Amaç, mevzuat metinlerini ezberletmek değil; sahada gerçekten işe yarayan bir güvenlik yaklaşımı oluşturmaktır.

Asansör Bakımında İSG Neden Kritik?

Asansör sistemleri; elektrik, mekanik, yük taşıma, hareketli ekipman, dar alan, yüksekte çalışma ve kullanıcı güvenliği gibi birçok riski aynı anda barındırır. Bir bakım sırasında küçük görünen bir ihmal, hem çalışanın hem de kullanıcıların güvenliğini etkileyebilir.

Örneğin makine dairesinde enerji kesilmeden yapılan bir kontrol, teknisyeni elektrik çarpması riskiyle karşı karşıya bırakabilir. Kabin üstünde çalışırken kapı güvenlik devrelerinin dikkate alınmaması, ani hareket riskini artırabilir. Kuyu dibinde yapılan temizlik veya parça kontrolünde ise kayma, düşme, sıkışma ve yetersiz aydınlatma gibi riskler ortaya çıkar.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür; bu genel yükümlülük risklerin önlenmesi, eğitim, organizasyon ve gerekli araç-gerecin sağlanması gibi başlıkları kapsar. ([Mevzuat][1]) Bu nedenle asansör bakım firmaları için İSG, yalnızca “evrak tamam olsun” konusu değildir. Firma sahibi, sahaya gönderdiği ekibin hangi risklerle karşılaşacağını önceden bilmeli ve işi buna göre organize etmelidir.

Taraflara Göre Temel Yükümlülükler

Asansör bakımında güvenlik tek tarafın sorumluluğunda değildir. Firma sahibi, teknisyen ve bina yöneticisi aynı zincirin farklı halkalarıdır. Zincirin bir halkası zayıfsa bakım süreci güvenli olmaktan çıkar.

Taraf	Temel Sorumluluk	Sahadaki Karşılığı
Bakım firması	Yetkin personel, ekipman, eğitim ve kayıt düzeni sağlamak	Eğitimli teknisyen göndermek, bakım föyü tutmak, riskli durumları yazılı bildirmek
Teknisyen	İş güvenliği kurallarına uygun çalışmak	KKD kullanmak, enerjiyi kesmek, güvenlik devrelerini kontrol etmek, riskli işi durdurmak
Bina yöneticisi	Bakımı ve yıllık kontrolü yaptırmak, güvenli kullanım sağlamak	Yetkili firma ile sözleşme yapmak, bakım kayıtlarını saklamak, kırmızı/sarı etiketleri takip etmek
Kullanıcılar	Asansörü talimatlara uygun kullanmak	Aşırı yüklememek, arıza durumunda müdahale etmemek, arıza bildirmek

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamında bina sorumlusu, asansörün güvenli çalışması için ayda bir bakımını ve yılda bir periyodik kontrolünü yaptırmaktan sorumludur. Yönetmelikte bakımın, bakım kılavuzundaki talimatlar ve TS EN 13015 standardındaki gereklilikler dikkate alınarak yapılacağı da belirtilir. ([Sanayi Bakanlığı][2])

Bu noktada sık yapılan hata şudur: Bina yöneticisi “Bakım firmasını çağırdım, gerisi onların işi” diye düşünür. Bakım firması ise “Eksikleri söyledik, artık yöneticinin sorumluluğu” diyerek dosyayı kapatır. Doğru yaklaşım, eksiklerin yazılı kayıtla takip edilmesi ve her iki tarafın da kendi sorumluluğunu belgelendirmesidir.

Bakım Firmasının İSG Sorumlulukları

Asansör bakım firması, sahada çalışan teknisyenin güvenliğini sağlamak için işi planlamak, personeli eğitmek, uygun ekipmanı vermek ve yapılan işleri kayıt altına almak zorundadır. Bu sorumluluk yalnızca büyük firmalar için değil, birkaç teknisyenle çalışan küçük bakım firmaları için de geçerlidir.

Yetkin ve eğitimli personel görevlendirme

Asansör bakımı teknik bilgi gerektiren bir iştir. Elektrik, mekanik, kumanda sistemi, kapı sistemi, fren tertibatı, güvenlik devresi ve kurtarma prosedürleri konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan bir personelin sahaya tek başına gönderilmesi ciddi risk doğurur.

Bakım firması şu konularda net olmalıdır:

• Personelin mesleki yeterliliği var mı?
• İSG eğitimi güncel mi?
• Elektriksel güvenlik, yüksekte çalışma ve kapalı/dar alan riskleri anlatıldı mı?
• Yeni başlayan teknisyen usta personel yanında yeterli süre çalıştı mı?
• Acil durum ve kurtarma prosedürleri biliniyor mu?

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, çalışanlara verilecek İSG eğitimlerinin kapsamını ve temel esaslarını düzenler; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2026 uygulama rehberi de bu eğitimlerin işyerlerinde düzenli yürütülmesine odaklanır. ([Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı][3])

Kişisel koruyucu donanım sağlama

Asansör bakımında kullanılacak KKD, yapılan işe göre değişir. Her bakım için aynı donanım yeterli olmayabilir. Örneğin yalnızca makine dairesinde pano kontrolü yapılan bir işlem ile kuyu dibinde yapılan mekanik müdahalenin riskleri aynı değildir.

Genel uygulamada asansör bakımında şu ekipmanlar önemlidir:

• Baret
• İş ayakkabısı
• İzole eldiven
• Kesilmeye dayanıklı eldiven
• Koruyucu gözlük
• Reflektif yelek
• Düşüş durdurucu ekipman
• Uygun el feneri veya taşınabilir aydınlatma
• Enerji kesme ve uyarı etiketi ekipmanları

Kişisel koruyucu donanım, risklerin teknik tedbirler veya iş organizasyonu ile yeterince azaltılamadığı durumlarda devreye giren son koruma katmanıdır. Bu yüzden “eldiven verdik, tamam” anlayışı eksiktir; önce güvenli çalışma yöntemi oluşturulmalı, sonra KKD ile desteklenmelidir. ([Eskişehir Osmangazi Hastanesi][4])

Bakım kayıtlarını düzenli tutma

İSG açısından kayıt, sahadaki güvenlik kadar önemlidir. Çünkü denetimde, anlaşmazlıkta veya kaza incelemesinde “ne yapıldı, kim yaptı, hangi eksik görüldü, kime bildirildi?” sorularının cevabı yazılı kayıtlarla verilir.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’ne göre bakım işlemleri bakım föyü ile kayıt altına alınır; bir nüsha bina sorumlusuna verilir, bir nüsha da ilgili firma tarafından muhafaza edilir. Ayrıca risk taşıyan durumlarda bina sorumlusu yazılı olarak bilgilendirilmelidir. ([nev&ay asansör][5])

Bu kayıtları kâğıt klasörler yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımıyla tutmak, firma sahibinin geçmiş bakım föylerine, fotoğraflara, teknisyen notlarına ve müşteri bildirimlerine daha hızlı ulaşmasını sağlar. Özellikle çok sayıda bina ile çalışan firmalarda bu düzen, hem denetim hem de müşteri iletişimi açısından ciddi kolaylık sağlar.

Teknisyenin Sahadaki Güvenli Çalışma Adımları

Teknisyen, bakım firmasının sahadaki yüzüdür. En iyi prosedür bile teknisyen tarafından uygulanmadığında anlamını kaybeder. Bu nedenle her bakım işi başlamadan önce kısa ama disiplinli bir güvenlik kontrolü yapılmalıdır.

Bakım öncesi kontrol

Teknisyen binaya geldiğinde doğrudan makine dairesine çıkmak yerine önce genel durumu gözlemlemelidir. Asansörde kullanıcı var mı? Arıza bildirimi nedir? Kabin hangi katta? Etiket rengi ne durumda? Bina yöneticisi veya görevli bilgilendirildi mi?

Bakım öncesi uygulanabilecek pratik sıra şöyledir:

1. Bina yetkilisine bakım yapılacağını bildir.
2. Asansör kullanımını geçici olarak sınırlandır.
3. Gerekli uyarı levhasını görünür yere koy.
4. Kabinin konumunu kontrol et.
5. Makine dairesi, pano ve kuyu erişimini değerlendir.
6. Enerji kesme gerekiyorsa güvenli kesme prosedürünü uygula.
7. Tek başına çalışılması riskli ise ikinci personel desteği iste.

Özellikle yoğun sitelerde, bakım sırasında kullanıcıların asansöre binmeye çalışması sık yaşanan bir sorundur. Bu yüzden kapıya sadece küçük bir not bırakmak yeterli değildir. Gerekirse bina görevlisiyle koordinasyon kurulmalı, kabin çağrıları kontrol altında tutulmalı ve bakım süresi boyunca güvenli çalışma alanı korunmalıdır.

Kuyu, kabin üstü ve makine dairesi riskleri

Kuyu dibinde çalışırken su birikintisi, yağ, gevşek parça, yetersiz aydınlatma ve ani hareket riski değerlendirilmelidir. Kabin üstünde çalışırken denetim kumandası, kapı devreleri, hareket mesafesi ve düşme riski dikkate alınmalıdır. Makine dairesinde ise elektrik panosu, dönen parçalar, fren sistemi, kasnak ve halat çevresi özel dikkat ister.

Teknisyen için temel ilke şudur:

Güvenli olduğundan emin olmadığın asansörde işlem yapma; önce riski durdur, sonra bakıma başla.

Bu yaklaşım müşteri kaybetmek anlamına gelmez. Aksine profesyonel bakım firmasını sıradan firmadan ayıran en önemli farklardan biridir. Riskli bir durumda asansörü çalıştırmaya devam etmek, kısa vadede bina yöneticisini memnun ediyor gibi görünse de uzun vadede hem firma hem bina için çok daha ağır sonuçlar doğurabilir.

Bina Yöneticisinin İSG ve Asansör Güvenliği Sorumluluğu

Apartman veya site yöneticileri çoğu zaman asansör bakımını “aylık ödeme yapılan teknik hizmet” olarak görür. Oysa bina yöneticisi, asansörün güvenli işletilmesinde aktif sorumluluk taşır.

Bina yöneticisinin dikkat etmesi gereken temel başlıklar şunlardır:

• Yetkili ve belgeli bakım firmasıyla çalışmak
• Aylık bakımın zamanında yapılmasını takip etmek
• Yıllık periyodik kontrolü yaptırmak
• Bakım föylerini ve raporları saklamak
• Kırmızı, sarı, mavi ve yeşil etiket anlamlarını bilmek
• Riskli durumlarda asansörü kullandırmamak
• Kurtarma eğitimi ve acil durum talimatlarını takip etmek
• Bina sakinlerinden gelen arıza bildirimlerini kayıt altına almak

Periyodik kontrollerde asansörlere yeşil, mavi, sarı ve kırmızı bilgi etiketleri iliştirilir. Yeşil etiket kusursuz, mavi hafif kusurlu, sarı kusurlu, kırmızı ise güvensiz asansörü ifade eder. Kırmızı etiketli asansörün kullanımına izin verilmemesi gerekir; sarı ve kırmızı etiketlerde uygunsuzlukların belirtilen sürelerde giderilmesi bina sorumlusunun yükümlülüğündedir. ([Sanayi Bakanlığı][6])

Bina yöneticisi açısından en tehlikeli yaklaşım “Bir süre daha idare eder” düşüncesidir. Özellikle kapı kilidi, fren, regülatör, halat, tampon, kuyu dibi ekipmanı, elektrik panosu ve acil haberleşme sistemi gibi güvenlik parçalarında idare etmek diye bir kavram yoktur. Eksik varsa yazılı teklif alınmalı, karar geciktirilmemeli ve yapılan işlem belgelenmelidir.

Pratik İSG Kontrol Listesi

Aşağıdaki kontrol listesi, bakım firmalarının ve bina yöneticilerinin saha sürecini daha düzenli takip etmesi için örnek olarak kullanılabilir.

Kontrol Noktası	Firma Sorumluluğu	Bina Yöneticisi Sorumluluğu	Sıklık
Bakım sözleşmesi	Yetkili hizmet sunmak	Geçerli sözleşme yapmak	Sözleşme döneminde
Aylık bakım	Bakımı yapmak ve föy düzenlemek	Bakımın yapıldığını takip etmek	Ayda 1
Periyodik kontrol	Eksikleri gidermek için destek vermek	A tipi muayene kuruluşu kontrolünü yaptırmak	Yılda 1
Etiket takibi	Rapor eksiklerini teknik olarak değerlendirmek	Etiket rengini ve raporu saklamak	Her kontrolde
Risk bildirimi	Yazılı bildirim yapmak	Gereken düzeltmeyi yaptırmak	Risk görüldüğünde
Acil kurtarma eğitimi	Eğitim ve tutanak düzenlemek	Eğitim alacak kişileri belirlemek	Genel uygulamada düzenli
Bakım kayıtları	Föy, fotoğraf, parça ve işlem kaydı tutmak	Nüshaları saklamak	Her bakımda

Bu liste tek başına mevzuatın yerine geçmez; ancak sahada unutulan noktaları azaltır. Özellikle birden fazla asansörü olan sitelerde her asansör için ayrı kayıt tutulması önemlidir. Aynı binadaki iki asansörün biri yeşil etiketliyken diğeri sarı etiketli olabilir; bu nedenle kayıtlar “bina bazlı” değil, mümkün olduğunca “asansör bazlı” takip edilmelidir.

İSG İhlallerinde En Sık Yapılan Hatalar

Asansör bakımında yaşanan sorunların önemli bölümü teknik bilgi eksikliğinden değil, disiplin eksikliğinden kaynaklanır. Sahada en sık görülen hatalar şunlardır:

• Bakım sırasında asansörü tamamen kontrol altına almadan çalışmaya başlamak
• Uyarı levhası koymadan işlem yapmak
• Enerji kesme prosedürünü atlamak
• Kuyu dibine yetersiz aydınlatma ile girmek
• KKD’yi araçta bırakmak
• Bakım föyünü sonradan doldurmak
• Riskli parçayı sözlü söyleyip yazılı bildirmemek
• Kırmızı veya sarı etiketli asansörde eksikleri takip etmemek
• Teknisyenin tek başına riskli işe yönlendirilmesi
• Arıza müdahalesi ile periyodik bakım kaydını birbirine karıştırmak

Bu hataların çoğu basit bir saha prosedürüyle önlenebilir. Firma sahibi için kritik nokta, teknisyeni yalnızca “bugün şu binalara git” diye yönlendirmek değil; hangi binada hangi risk olduğunu, hangi eksiklerin devam ettiğini ve hangi parçaların daha önce değiştiğini görebilmektir.

Bu nedenle dijital kayıt sistemi kullanmak, İSG açısından da fayda sağlar. Örneğin Asansorex üzerinden bakım geçmişi, fotoğraflı işlem kayıtları, teknisyen notları ve bina bazlı eksikler düzenli tutulduğunda, sahaya giden personel aynı asansörün geçmiş risklerini daha kolay görebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Asansör bakımında İSG’den kim sorumludur?

Asansör bakımında İSG sorumluluğu tek kişiye ait değildir. Bakım firması çalışanlarını eğitmek, uygun ekipmanı sağlamak ve güvenli çalışma düzeni kurmakla sorumludur. Teknisyen sahada kurallara uymalıdır. Bina yöneticisi ise bakım ve periyodik kontrol süreçlerini yaptırmalı, riskli asansörün kullanımını engellemelidir.

Bina yöneticisi aylık bakım yaptırmazsa ne olur?

Aylık bakım yaptırılmaması, asansörün güvenli işletilmesini riske atar. Ayrıca periyodik kontrolde uygunsuzluk çıkma ihtimalini artırır. Bir kaza veya ciddi arıza durumunda bakım kayıtlarının eksik olması, bina yönetimi açısından ciddi sorumluluk doğurabilir.

Kırmızı etiketli asansör kullanılabilir mi?

Kırmızı etiket, asansörün güvensiz olduğunu ifade eder. Bu durumda asansörün kullanımına izin verilmemesi gerekir. Eksikler giderilmeden “birkaç gün daha kullanalım” yaklaşımı hem can güvenliği hem de hukuki sorumluluk açısından son derece risklidir.

Bakım föyü neden bu kadar önemlidir?

Bakım föyü, yapılan işlemlerin yazılı kaydıdır. Hangi tarihte hangi teknisyenin geldiğini, hangi kontrollerin yapıldığını, hangi eksiklerin görüldüğünü ve bina sorumlusuna ne bildirildiğini gösterir. Denetim, anlaşmazlık veya kaza incelemesinde en önemli belgelerden biridir.

Teknisyen riskli gördüğü işi durdurabilir mi?

Evet. Güvenli olmayan bir ortamda çalışmaya devam etmek doğru değildir. Teknisyen, ciddi risk gördüğünde işi durdurmalı, firma yetkilisini ve bina sorumlusunu bilgilendirmeli, mümkünse durumu yazılı kayıt altına almalıdır. Profesyonel bakım anlayışında güvenlik, hızdan önce gelir.

Asansör bakımında dijital kayıt tutmak zorunlu mu?

Genel uygulamada önemli olan kayıtların düzenli, ulaşılabilir ve doğrulanabilir şekilde tutulmasıdır. Kâğıt kayıt kullanılabilir; ancak çok sayıda bina ve asansörle çalışan firmalarda dijital takip büyük kolaylık sağlar. Fotoğraf, bakım föyü, parça değişimi, arıza geçmişi ve müşteri bildirimi tek yerde tutulduğunda süreç daha güvenli yönetilir.

Özet

İş sağlığı ve güvenliği, asansör bakımında yalnızca yasal zorunluluk değil, işin kalitesini belirleyen temel unsurdur. Bakım firması yetkin personel ve güvenli çalışma düzeni sağlamalı; teknisyen sahada prosedürlere uymalı; bina yöneticisi ise bakım, periyodik kontrol ve etiket takibini ihmal etmemelidir.

En sağlıklı yaklaşım, her bakımın yazılı kayıtla desteklenmesi, riskli durumların sözlü değil belgeli bildirilmesi ve asansör bazlı takip yapılmasıdır. Asansorex gibi bakım takip yazılımları bu noktada firmalara pratik bir düzen sağlar: bakım föyleri, fotoğraflı kayıtlar, arıza geçmişi ve bina bazlı sorumluluklar tek merkezden takip edilebilir. Böylece hem teknisyen daha güvenli çalışır hem de bina yöneticisi elindeki kayıtlarla süreci daha bilinçli yönetir.