Kapatılmış Asansörü Çalıştırmanın Sorumluluğu

İÇERİK (MARKDOWN)

Bir asansörün kapısına “Kullanım Dışı”, “Arızalıdır” veya “Girilmez” uyarısı asılması, yalnızca geçici bir bilgilendirme işlemi değildir. Bu uyarının arkasında kullanıcı güvenliğini etkileyen teknik bir arıza, bakım sırasında tespit edilen ciddi risk, kırmızı etiket kararı ya da ilgili idare tarafından uygulanan resmi bir mühürleme bulunabilir. Böyle bir asansörü, kapanma nedeni giderilmeden yeniden çalıştırmak; bina yöneticisi, bakım firması, teknisyen ve fiziksel müdahaleyi yapan kişi açısından ciddi sorumluluklar doğurabilir.

En önemli nokta şudur: Asansöre yeniden enerji verilmesi ile asansörün yolcu kullanımına açılması aynı işlem değildir. Yetkili teknisyen bazı ölçüm ve düzeltme çalışmalarını yapabilmek için kontrollü şekilde enerji verebilir. Ancak bu durum, cihazın bina sakinlerinin kullanımına açılabileceği anlamına gelmez.

Bu rehberde kapatılmış bir asansörün hangi durumlarda çalıştırılamayacağını, yeniden devreye alma yetkisinin kimde olduğunu ve hatalı bir kararın taraflara nasıl yansıyabileceğini pratik örneklerle ele alacağız.

Asansör Neden Kullanıma Kapatılmış Olabilir?

“Kapatılmış asansör” ifadesi sahada farklı durumlar için kullanılabilir. Sorumluluğun doğru belirlenebilmesi için öncelikle kapatmanın hangi gerekçeyle yapıldığı anlaşılmalıdır.

Teknik arıza nedeniyle servis tarafından kapatma

Bakım firması veya yetkili teknisyen; kapı kilidi, fren sistemi, hız regülatörü, güvenlik devresi, taşıyıcı elemanlar ya da kontrol sistemi gibi kritik bir noktada risk tespit edebilir. Arıza kullanıcı güvenliğini etkiliyorsa asansör geçici olarak devre dışı bırakılır.

Bu durumda genellikle:

• Asansörün ana kumandası kapatılır.
• Katlara kullanım dışı uyarıları asılır.
• Bina sorumlusuna yazılı veya dijital bildirim yapılır.
• Arızanın nedeni bakım formuna işlenir.
• Gerekli onarım veya parça değişimi planlanır.

Arızanın yalnızca ekrandaki hata kodunu silerek veya sigortayı açıp kapatarak ortadan kalktığı varsayılamaz. Hata kodunun kaybolması, arızaya neden olan fiziksel riskin giderildiğini göstermez.

Periyodik kontrol sonucu kırmızı etiket verilmesi

Periyodik kontrol sonucunda “güvensiz” olarak değerlendirilen asansöre kırmızı renkli bilgi etiketi iliştirilir. Kırmızı etiketli asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmemesi gerekir. Uygunsuzlukların en fazla 60 gün içinde giderilmesi öngörülse de bu süre, asansörün 60 gün boyunca kullanılabileceği anlamına gelmez. Kullanım yasağı kırmızı etiketin iliştirildiği anda başlar. ([Gazi İş Sağlığı ve Güvenliği][1])

Bu ayrım uygulamada sıkça karıştırılır. “Bize 60 gün süre verildi, o zamana kadar çalıştırabiliriz” düşüncesi yanlıştır. Verilen süre, uygunsuzlukların giderilmesi içindir; yolcu taşımaya devam edilmesi için değildir.

İlgili idare tarafından mühürlenmesi

Takip kontrolünde gerekli düzeltmelerin yapılmadığı belirlenirse asansör, ilgili idare tarafından ana besleme sisteminden elektriği kesilerek mühürlenebilir ve hizmetten men edilebilir. Bu aşamadan sonra mühür, apartman yönetimi veya bakım firması tarafından bağımsız şekilde açılamaz.

Düzeltme çalışmalarının başlatılabilmesi için bina sorumlusunun ilgili idareye, takip kontrolü için de A tipi muayene kuruluşuna başvurması gerekir. Teknik çalışma amacıyla mührün kaldırılması veya erişim sağlanması, mevzuatta tanımlanan tutanak ve izin süreci üzerinden yürütülmelidir. ([Gazi İş Sağlığı ve Güvenliği][1])

Bakım veya onarım sırasında geçici kapatma

Asansör tamamen sağlıklı olsa bile aylık bakım, parça değişimi, kuyu içi çalışma veya test sırasında geçici olarak kapatılabilir. Bu sırada teknisyenin bilgisi dışında asansöre enerji verilmesi, kabinin hareket etmesine ve kuyu içinde çalışan kişinin yaralanmasına yol açabilir.

Bu nedenle bakım sırasında kapatma işlemi yalnızca yolcuları değil, teknik personeli de korur.

Kapatılmış Asansörü Kim Yeniden Çalıştırabilir?

Bir asansörü devre dışı bırakan risk giderildikten sonra teknik kontrollerin yapılması ve güvenli çalışmanın doğrulanması gerekir. Bu işlem, bina görevlisinin, apartman yöneticisinin, elektrikçinin veya asansör konusunda yetkisiz bir kişinin yapabileceği sıradan bir açma-kapama işlemi değildir.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamında bina sorumlusunun, bakım sözleşmesi imzaladığı asansör monte eden veya onun yetkili servisi dışındaki üçüncü tarafların asansöre müdahalesine izin vermemesi gerekir. ([Sanayi Bakanlığı][2])

Genel uygulamada yeniden devreye alma süreci şu tarafları içerir:

1. Yetkili servis, kapanmaya neden olan arızayı tespit eder.
2. Gerekli onarım veya parça değişimi tamamlanır.
3. Güvenlik devreleri ve ilgili bileşenler test edilir.
4. Kabin boş olarak deneme seferleri gerçekleştirilir.
5. Kat seviyeleme, kapı hareketleri ve normal çalışma kontrol edilir.
6. İşlem bakım veya servis formuna kaydedilir.
7. Asansörün kullanıma açıldığı bina sorumlusuna bildirilir.
8. Periyodik kontrol kaynaklı bir kapatma varsa gerekli takip kontrolü tamamlanır.

Yetkili teknisyenin test amacıyla asansöre enerji vermesi, bina sakinlerinin asansörü kullanmaya başlayabileceği anlamına gelmez. Yolcu kullanımına açılma kararı ayrıca doğrulanmalı ve kayıt altına alınmalıdır.

Resmi olarak mühürlenmiş bir asansörde ise yalnızca teknik arızanın giderilmesi yeterli değildir. İlgili idarenin mühür ve hizmetten men süreci tamamlanmadan cihaz normal kullanıma açılamaz.

Sorumluluk Hangi Tarafa Aittir?

Kapatılmış bir asansörün izinsiz çalıştırılması halinde sorumluluk tek bir kişiye otomatik olarak yüklenmez. Olayın nasıl gerçekleştiği, kimin talimat verdiği, kimin fiziksel müdahalede bulunduğu ve hangi kayıtların bulunduğu birlikte değerlendirilir.

Taraf	Temel sorumluluk	Riskli davranış örneği
Bina sorumlusu veya yönetici	Güvensiz asansörün kullanılmasını engellemek, bakım ve kontrol süreçlerini yürütmek	Kırmızı etiketli asansörün kullanılmasına göz yummak
Bakım firması	Arızayı doğru tespit etmek, riskleri bildirmek ve güvenli devreye alma işlemini yapmak	Güvenlik testi yapmadan asansörü kullanıma açmak
Teknisyen	Yetkisi ve teknik prosedürler kapsamında müdahale etmek	Arıza giderilmeden güvenlik devresini geçici olarak köprülemek
Bina görevlisi	Uyarıları korumak ve yetkisiz müdahaleden kaçınmak	Yönetici talimatıyla sigortayı açarak asansörü çalıştırmak
Kullanıcı veya üçüncü kişi	Kapatma levhasına ve erişim kısıtlamalarına uymak	Kilitli pano veya uyarı düzeneklerine müdahale etmek
İlgili idare	Hizmetten men ve mühürleme süreçlerini yürütmek	Mevzuat kapsamında yapılan resmi işlemleri takip etmek

Kırmızı etiketli ve güvensiz olarak tanımlanan asansörün güvenli hale getirilmeden kullandırılmasından doğabilecek can ve mal kaybı bakımından mevzuat, bina sorumlusunun sorumluluğunu açıkça vurgular. ([Gazi İş Sağlığı ve Güvenliği][1])

Ancak bina sorumlusunun sorumlu olması, diğer tarafların hiçbir sorumluluğunun bulunmadığı anlamına gelmez. Örneğin yetkisiz şekilde güvenlik devresine müdahale eden bir kişi veya arızayı gidermeden asansörü kullanıma açan teknik personel de somut olayın özelliklerine göre sorumlulukla karşılaşabilir.

“Yönetici Açmamı Söyledi” Savunması Yeterli midir?

Sahada en sık karşılaşılan yanlışlardan biri, teknik personel olmayan bir bina görevlisinin veya elektrikçinin “Yönetici açmamı söyledi” diyerek asansöre enerji vermesidir.

Bir talimatın verilmiş olması, yapılan işlemi teknik ve hukuki açıdan güvenli hale getirmez. Asansörün neden kapatıldığı bilinmeden yalnızca ana şalterin kaldırılması şu riskleri oluşturabilir:

• Kapı açıkken kabinin hareket etmesi
• Fren sisteminin beklenen şekilde çalışmaması
• Kabinin kat seviyesinden farklı bir noktada durması
• Güvenlik devrelerinin devre dışı kalması
• Kuyuda çalışan teknisyenin tehlikeye girmesi
• Yolcuların kabinde mahsur kalması
• Mevcut arızanın daha büyük ekipman hasarına dönüşmesi

Teknisyen açısından da benzer bir durum geçerlidir. Firma sahibi veya bina yöneticisi “Bugünlük çalışsın, yarın parçayı değiştiririz” dese bile güvenliği etkileyen arıza giderilmeden asansör yolcu kullanımına açılamaz.

Teknik personelin görevi yalnızca verilen talimatı uygulamak değil, güvenli olmayan talimat karşısında işlemi durdurmak ve durumu kayıt altına almaktır.

Kırmızı Etiket, Arıza Kapatması ve Resmi Mühür Arasındaki Fark

Her kapatma aynı hukuki ve operasyonel sonucu doğurmaz. Bu nedenle bina yöneticisinin elindeki belgeyi ve kapatma gerekçesini doğru okuması gerekir.

Kapatma türü	Kim tarafından uygulanır?	Yeniden açılma şartı
Geçici bakım kapatması	Yetkili teknisyen veya bakım firması	Bakım tamamlanır, çalışma alanı boşaltılır ve teknik kontroller yapılır
Teknik arıza kapatması	Bakım firması veya yetkili servis	Arıza giderilir, güvenlik testleri tamamlanır ve servis kaydı oluşturulur
Kırmızı etiket	A tipi muayene kuruluşu	Uygunsuzluklar giderilir ve gerekli takip kontrolü olumlu tamamlanır
Süresi sonunda hizmetten men	İlgili idare	Düzeltme, izin, mühür ve takip kontrolü süreci tamamlanır
Acil risk nedeniyle kapatma	Yetkili servis veya ilgili kurum	Riskin kaynağı belirlenir ve teknik olarak ortadan kaldırılır

Sarı etiketli asansörlerde ise tespit edilen uygunsuzlukların genel olarak en fazla 120 gün içinde giderilmesi gerekir. Süre sonunda uygunsuzlukların devam ettiği belirlenirse kullanımın durdurulması ve hizmetten men süreci gündeme gelir. ([Bayraklı Belediyesi][3])

Burada belirleyici olan yalnızca etiket rengi değildir. Bakım firması, sarı veya mavi etiket dışında ayrıca acil güvenlik riski oluşturan yeni bir arıza tespit etmişse asansörü teknik gerekçeyle kapatabilir.

Güvenli Yeniden Devreye Alma Süreci Nasıl Yönetilmelidir?

Kapatılmış asansörün yeniden kullanıma açılması sözlü iletişime bırakılmamalıdır. “Usta baktı”, “sigortayı kaldırdı” veya “birkaç kez çalıştı” gibi ifadeler, güvenli devreye alma kaydı yerine geçmez.

Sağlıklı bir süreçte şu kontrol noktaları bulunmalıdır:

Kapatma nedeni belgelenmeli

Arızanın hangi tarihte, kim tarafından ve hangi gerekçeyle tespit edildiği yazılmalıdır. “Asansör arızalı” ifadesi tek başına yeterli değildir. Mümkünse kapı kilidi hatası, fren kontrolü, regülatör devresi veya pano arızası gibi somut açıklama kullanılmalıdır.

Yetkisiz erişim engellenmeli

Makine dairesi, kontrol panosu ve ana şalter bölümü yetkisiz kişilerin erişimine açık bırakılmamalıdır. Uyarı levhası yalnızca kabin girişine değil, gerektiğinde tüm katlara yerleştirilmelidir.

Yapılan işlem kaydedilmeli

Değiştirilen parça, yapılan ayar, uygulanan test ve son kontrol sonucu servis formuna işlenmelidir. Eski parçanın fotoğrafı, yeni parçanın bilgisi ve test sonucu anlaşmazlık halinde önemli kayıtlar olabilir.

Devreye alma zamanı netleştirilmeli

Teknisyen test için enerji verdiğinde asansör hâlâ kullanım dışı olabilir. Bu nedenle “test başladı” ve “yolcu kullanımına açıldı” zamanları ayrı tutulmalıdır.

Bina sorumlusu bilgilendirilmeli

Asansör kullanıma açıldığında yöneticiye açık bir bildirim yapılmalıdır. Aynı şekilde çalışma tamamlanmadıysa “Asansör kesinlikle kullanıma açılmamıştır” ifadesi yazılı şekilde iletilmelidir.

Bu kayıtları telefon görüşmeleri ve dağınık kâğıtlar yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında tutmak; kapatma nedenini, fotoğrafları, servis işlemini ve yeniden açılma zamanını tek geçmiş üzerinde izlemeyi kolaylaştırır.

İzinsiz Çalıştırma Sonrasında Neler Olabilir?

Kapatılmış bir asansör izinsiz çalıştırıldığında herhangi bir kaza yaşanmasa bile ciddi bir güvenlik ihlali oluşur. Olası sonuçlar şunlardır:

• Asansörün tekrar ve daha ağır biçimde arızalanması
• Kullanıcıların mahsur kalması
• Kritik parçaların zarar görmesi
• Resmi mühür ve hizmetten men sürecinin ihlal edilmesi
• Bina yönetimi ile bakım firması arasında uyuşmazlık çıkması
• Bakım sözleşmesine aykırılık iddiası
• Can veya mal kaybı halinde hukuki sorumluluk
• Olayın özelliklerine göre idari veya cezai inceleme
• Sigorta değerlendirmelerinde yetkisiz müdahalenin gündeme gelmesi
• Teknik kayıtlar yetersizse sorumluluğun ispatında güçlük yaşanması

Özellikle bir kaza sonrasında ilk incelenen konular; asansörü kimin kapattığı, kapanma nedeninin yönetime bildirilip bildirilmediği, kimin yeniden enerji verdiği ve asansörün hangi kayıtla kullanıma açıldığıdır.

Bu nedenle bakım firması, “Biz kapatmıştık” demekle yetinmemeli; kapatma bildirimini ve uyarının teslim edildiğini belgelemelidir. Bina yönetimi de teknik servis onayı olmadan asansörün çalıştırılmasına izin vermemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kırmızı etiketli asansör 60 gün boyunca kullanılabilir mi?

Hayır. Kırmızı etiket, asansörün güvensiz olarak değerlendirildiğini gösterir ve kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmemesi gerekir. 60 günlük süre, uygunsuzlukların giderilmesi için tanınan süredir; kullanım izni değildir. ([Gazi İş Sağlığı ve Güvenliği][1])

Apartman yöneticisi kapatılmış asansörü açtırabilir mi?

Yönetici, yetkili servisten teknik kontrol ve onarım talep edebilir; ancak kendi kararıyla asansörü kullanıma açamaz. Güvenli devreye alma işlemi yetkili teknik tarafça yapılmalı, resmi kapatma varsa ilgili idare ve takip kontrolü süreçleri de tamamlanmalıdır.

Elektrikçi ana şalteri kaldırarak asansörü çalıştırabilir mi?

Asansör bakım sözleşmesinin tarafı olmayan ve gerekli yetkiye sahip bulunmayan bir kişinin sisteme müdahale etmesi doğru değildir. Ana şalterin kaldırılması, arızanın giderildiği veya asansörün güvenli olduğu anlamına gelmez.

Bakım firması kapattığı asansörü ne zaman açabilir?

Kapanmaya neden olan arıza giderildikten, güvenlik kontrolleri tamamlandıktan ve cihazın normal çalıştığı doğrulandıktan sonra açabilir. Kırmızı etiket veya resmi mühür varsa ayrıca mevzuattaki takip kontrolü ve idari süreçler tamamlanmalıdır.

Resmi mühür bakım firması tarafından açılabilir mi?

Hayır. Resmi mühür, bakım firmasının kendi kararıyla kaldırabileceği bir kapatma yöntemi değildir. Düzeltme çalışmalarının yürütülmesi için bina sorumlusu ilgili idareye başvurmalı ve gerekli tutanak ile izin süreci izlenmelidir.

Asansörün kim tarafından yeniden açıldığı nasıl belgelenir?

Servis formunda işlem tarihi, teknisyen bilgisi, kapanma nedeni, yapılan onarım, test sonucu ve kullanıma açılma durumu bulunmalıdır. Dijital bakım kayıtları, fotoğraflar ve bina sorumlusuna yapılan bildirim de sürecin ispatını güçlendirir.

Özet

Kapatılmış bir asansörü çalıştırmak, yalnızca sigortayı kaldırmak veya hata kodunu sıfırlamak değildir. Önce kapatma gerekçesi belirlenmeli, arıza yetkili servis tarafından giderilmeli, güvenlik testleri tamamlanmalı ve gerekiyorsa A tipi muayene kuruluşu ile ilgili idarenin süreçleri sonuçlandırılmalıdır.

Kırmızı etiketli bir asansörün kullanımına izin vermemek bina sorumlusunun açık yükümlülüğüdür. Teknik servis ise yaptığı kapatma, onarım ve devreye alma işlemlerini ayrıntılı şekilde belgelemelidir. Yetkisiz kişilerin müdahalesine izin verilmemesi hem kullanıcıların hem de sahada çalışan teknisyenlerin güvenliği açısından vazgeçilmezdir.

Asansorex üzerinden kapatma nedeni, arıza fotoğrafları, servis formu ve kullanıma açılma bilgisi aynı kayıtta tutulabilir. Böylece bina yöneticisi ile bakım firması arasında “Kim, ne zaman ve hangi onayla açtı?” sorusu belirsiz kalmaz.