Mevcut Asansörü Güncel Standarda Çekme Zorunluluğu

İÇERİK (MARKDOWN)

Bir apartmanda veya iş merkezinde yıllardır çalışan bir asansör için en sık sorulan sorulardan biri şudur: “Yeni standart çıktı, asansörü tamamen yenilemek zorunda mıyız?” Bu sorunun cevabı her durumda doğrudan “evet” değildir. Bir asansörün yaşı, piyasaya arz tarihi, mevcut güvenlik seviyesi, periyodik kontrol raporu ve yapılan değişikliğin kapsamı birlikte değerlendirilmelidir.

Türkiye’de uygulanan sistem, eski bir asansörün yalnızca yaşına bakarak bütünüyle değiştirilmesini değil, güvenlik seviyesinin kontrol edilmesini ve tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesini esas alır. Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği, teknik anlamda “mevcut asansör” kavramını 15 Ağustos 2004 tarihinden önce monte edilmiş ve kullanılmaya devam eden asansörler için kullanır. Ayrıca bu asansörlerin güvenlik seviyesinin belirlenmesinde TS EN 81-80 standardında belirtilen tehlikeli durumların esas alınacağını düzenler.

Bu rehberde mevcut bir asansörün hangi durumlarda iyileştirilmesi gerektiğini, TS EN 81-20/50 ile TS EN 81-80 arasındaki pratik farkı, kırmızı-sarı-mavi-yeşil etiketların ne anlama geldiğini ve modernizasyon sürecinin nasıl planlanması gerektiğini ele alacağız.

Her Yeni Standart Eski Asansöre Otomatik Olarak Uygulanır mı?

Sektörde en fazla yanlış anlaşılan konu budur. Yeni bir standart yayımlandığında binadaki bütün eski asansörlerin aynı anda yeni asansör seviyesinde baştan yapılması gerektiği düşünülür. Oysa konu bu kadar basit değildir.

Yeni piyasaya arz edilen asansörler Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) kapsamındaki temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşılamak zorundadır. TSE de 2014/33/AB kapsamındaki asansörler ve güvenlik aksamları için uygunluk değerlendirme süreçlerini yürütmektedir. ([TSE][1])

Buna karşılık eski ve halen kullanılan asansörlerde değerlendirme; asansörün yapıldığı döneme, mevcut durumuna, periyodik kontrol kriterlerine ve özellikle eski asansörlerin güvenliğini geliştirmeye yönelik TS EN 81-80 yaklaşımına göre yapılır. Mevcut mevzuat, periyodik kontrolde mevcut asansörün güvenlik seviyesinin belirlenmesinde TS EN 81-80 standardındaki tehlikeli durumların esas alınacağını açıkça belirtir.

Bu nedenle örneğin 1998 yılında monte edilmiş bir asansör için yalnızca “TS EN 81-20/50 var, o halde bütün sistem sökülüp yenilenmeli” şeklinde bir sonuca varmak doğru değildir. Öncelikle mevcut sistemin güvenlik seviyesi değerlendirilir.

Pratikte şu üç soru sorulmalıdır:

1. Periyodik kontrol raporunda hangi uygunsuzluklar bulunuyor?
2. Bu uygunsuzluklar bakım, onarım veya parça değişimiyle giderilebilir mi?
3. Yapılması planlanan değişiklik basit bir iyileştirme mi, yoksa kapsamlı bir modernizasyon mu?

Doğru yaklaşım, standart numarasına bakarak toplu fiyat çıkarmak değil; asansörün mevcut durumunu ölçmek, riskleri sınıflandırmak ve teknik kapsamı buna göre oluşturmaktır.

Güncel Standarda Çekme ile Modernizasyon Aynı Şey Değildir

Asansör sektöründe “standardı yükseltme”, “revizyon”, “modernizasyon” ve “komple yenileme” ifadeleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılır. Ancak teknik ve ticari açıdan bunların ayrılması gerekir.

Güvenlik iyileştirmesi

Belirli bir uygunsuzluğun veya riskin ortadan kaldırılmasıdır. Örneğin acil haberleşme sisteminin iyileştirilmesi, kapı güvenlik sisteminde düzenleme yapılması veya elektriksel güvenlikle ilgili eksikliklerin giderilmesi bu gruba girebilir.

Kısmi modernizasyon

Asansörün belirli ana sistemlerinin yenilenmesidir. Örneğin:

• Kumanda panosunun değiştirilmesi
• Kat ve kabin tesisatının yenilenmesi
• Kapı operatörünün değiştirilmesi
• Hız kontrol sisteminin modernize edilmesi
• Pozisyon ve seviyeleme sisteminin yenilenmesi

Bu durumda eski ve yeni ekipmanların teknik uyumu ayrıca değerlendirilmelidir.

Kapsamlı modernizasyon

Asansörün kumanda sistemi, tahrik sistemi, kapıları, elektrik tesisatı ve bazı mekanik güvenlik bileşenleri gibi önemli bölümlerinin birlikte yenilenmesidir.

Komple yenileme

Mevcut sistemin büyük bölümünün kaldırılarak yeniden projelendirilmesi anlamına gelir. Her eski asansör için ilk seçenek bu değildir. Ancak çok eski, ekonomik ömrünü önemli ölçüde tamamlamış, yedek parça bulunamayan ve birbirini takip eden ağır güvenlik problemleri yaşayan sistemlerde teknik ve ekonomik açıdan değerlendirilmesi gereken seçeneklerden biridir.

İşlem türü	Tipik kapsam	Ne zaman düşünülür?
Bakım ve ayar	Temizlik, ayar, kontrol, küçük düzeltmeler	Sistem genel olarak sağlıklıysa
Güvenlik iyileştirmesi	Belirli risklerin giderilmesi	Kontrolde somut uygunsuzluk varsa
Kısmi modernizasyon	Bir veya birkaç ana sistemin yenilenmesi	Tekrarlayan arıza veya teknoloji eskimesi varsa
Kapsamlı modernizasyon	Elektrik, tahrik, kapı ve güvenlik sistemlerinde geniş yenileme	Sistem genelinde yaygın sorun varsa
Komple yenileme	Asansör sisteminin büyük ölçüde yeniden kurulması	Teknik ve ekonomik değerlendirme bunu gerektiriyorsa

Burada önemli nokta şudur: Teklif ile kontrol raporu birbiriyle ilişkilendirilebilmelidir. Bina yöneticisine yalnızca “sistem eski, değişmesi lazım” demek güven oluşturmaz. Hangi risk nedeniyle hangi işlemin önerildiği açıkça anlatılmalıdır.

Periyodik Kontrol Sonucu Modernizasyon İhtiyacını Nasıl Etkiler?

Türkiye’de asansörlerin periyodik kontrollerinin yılda en az bir defa yaptırılması gerekmektedir. Kontrol sonuçları kusursuz, hafif kusurlu, kusurlu ve güvensiz olarak sınıflandırılır; bunlara sırasıyla yeşil, mavi, sarı ve kırmızı bilgi etiketi karşılık gelir. ([Sanayi Bakanlığı][2])

Bu etiketlar yalnızca kabine yapıştırılan renkli çıkartmalar olarak görülmemelidir. Her sonuç bina sorumlusu ve bakım firması açısından farklı bir iş planı doğurur.

Etiket	Durum	Temel yaklaşım
Yeşil	Kusursuz	Düzenli bakım ve kayıtlı takip sürdürülür
Mavi	Hafif kusurlu	Uygunsuzluklar bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilir
Sarı	Kusurlu	Uygunsuzluklar en fazla 120 gün içinde giderilmelidir
Kırmızı	Güvensiz	Kullanıma izin verilmez, uygunsuzluklar en fazla 60 gün içinde giderilmelidir

Yönetmeliğe göre kırmızı etiketlı, yani güvensiz olarak tanımlanan asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez ve uygunsuzlukların en fazla 60 gün içinde giderilmesi gerekir. Sarı etiketlı asansördeki uygunsuzlukların giderilmesi için azami süre 120 gündür. Mavi etiketlı asansörde belirlenen uygunsuzlukların ise bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi gerekir.

Buradaki kritik ayrım şudur: Periyodik kontrol raporu bir bakım listesi değildir. Raporda ortaya çıkan güvenlik uygunsuzluklarının giderilmesi ayrı bir teknik planlama gerektirebilir.

Örneğin bir bakım firması şu sıralamayla ilerleyebilir:

1. Kontrol raporundaki maddeleri teknik ekiple incelemek.
2. Aynı kök nedene bağlı maddeleri gruplandırmak.
3. Ayarla giderilebilen sorunları belirlemek.
4. Parça değişimi gerektiren maddeleri ayırmak.
5. Projelendirme veya kapsamlı modernizasyon gerektiren işleri ayrıca değerlendirmek.
6. Bina yöneticisine öncelik sırasına göre açıklamalı teklif sunmak.
7. Yapılan işlemleri fotoğraf, servis formu ve parça kayıtlarıyla belgelemek.
8. Gerekli takip kontrolü sürecini zamanında planlamak.

Bu sürecin dağınık WhatsApp mesajları ve kâğıt servis formlarıyla yürütülmesi, özellikle çok sayıda bina yöneten firmalarda önemli takip sorunları yaratabilir. Periyodik kontrol raporlarını, teklifleri, yapılan işleri ve bakım geçmişini Asansorex gibi bir asansör bakım takip yazılımında bina ve asansör bazında kayıt altında tutmak, hangi eksikliğin ne zaman ve hangi işlemle giderildiğini daha kolay izlemeyi sağlar.

Eski Bir Asansörde Öncelikle Hangi Noktalar İncelenmeli?

Modernizasyon kararı yalnızca kabinin görünümüne göre verilmemelidir. Ahşap görünümlü eski bir kabin teknik olarak güvenli olabilirken, dışarıdan modern görünen bir asansörün güvenlik devresinde ciddi eksiklikler bulunabilir.

Teknik değerlendirme sistematik yapılmalıdır.

Kapı güvenliği

Kat kapıları ve kabin kapısının mekanik durumu, kilitleme sistemi, emniyet kontakları ve otomatik kapılardaki koruma sistemleri değerlendirilmelidir. Özellikle arızanın kaynağını bulmadan yalnızca kilit ayarı yapmak, aynı problemin kısa süre sonra tekrar ortaya çıkmasına neden olabilir.

Elektrik tesisatı ve güvenlik devresi

Kumanda panosu, besleme düzeni, koruma elemanları, topraklama sürekliliği, kablo ve bağlantıların fiziksel durumu ile güvenlik zinciri birlikte incelenmelidir. Eski bir panoda tek bir kontaktörü değiştirmek kısa vadeli çözüm olabilir; fakat sistemde yaygın aşınma ve parça bulunabilirliği sorunu varsa daha geniş bir yenileme ekonomik olabilir.

Tahrik ve hareket konforu

Makine, motor, fren, tahrik kontrolü ve seviyeleme performansı ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Kalkışta geri kaçırma, katta seviye farkı, sert duruş ve titreşim gibi belirtiler tek başına “komple makine değişmeli” anlamına gelmez. Sorunun kaynağı ölçümle belirlenmelidir.

Acil durum sistemleri

Alarm, acil aydınlatma, haberleşme ve kurtarma düzenleri işlevsel olarak kontrol edilmelidir. Burada yalnızca ekipmanın varlığı değil, ihtiyaç anında doğru çalışıp çalışmadığı önemlidir.

Kuyu, kuyu dibi ve makine alanları

Kuyu dibi koşulları, erişim güvenliği, fiziksel korumalar, aydınlatma ve çalışma alanlarının durumu değerlendirilmelidir. Bir modernizasyon projesi sadece kabin içi dekorasyon ve kontrol panelinden ibaret değildir.

Modernizasyon Kararı Nasıl Verilmeli?

Sağlıklı bir karar için teknik ihtiyaç ile ticari gerçekliği birlikte değerlendirmek gerekir. Özellikle bina yöneticileri tek bir fiyat toplamı yerine işin neden gerekli olduğunu anlamak ister.

İyi hazırlanmış bir modernizasyon teklifi şu soruların cevabını vermelidir:

• Mevcut sorun nedir?
• Güvenlik veya işletme açısından etkisi nedir?
• Hangi işlem yapılacaktır?
• Hangi ekipmanlar değişecektir?
• Mevcut hangi ekipmanlar kullanılmaya devam edecektir?
• İşin tahmini süresi nedir?
• Asansör kaç gün hizmet dışı kalacaktır?
• Garanti kapsamı nedir?
• Teklif periyodik kontrol raporundaki hangi maddelerle ilişkilidir?

Örneğin bina yöneticisine tek satır halinde Asansör revizyonu: 450.000 TL şeklinde bir teklif vermek yerine iş kapsamının sistemlere ayrılması daha anlaşılırdır:

• Kumanda sistemi modernizasyonu
• Kat ve kabin tesisatı yenilemesi
• Kapı sistemi iyileştirmeleri
• Güvenlik ekipmanlarıyla ilgili düzeltmeler
• Montaj ve devreye alma işlemleri
• Test ve kontrol hazırlığı

Burada sabit bir “eski asansör modernizasyon fiyatı” vermek doğru değildir. Kat sayısı, durak sayısı, tahrik tipi, kapı sistemi, mevcut ekipmanların kullanılabilirliği, bina şartları ve yapılacak işin kapsamı fiyatı ciddi ölçüde değiştirir. Bu nedenle bina yöneticisinin farklı firmalardan aldığı teklifleri yalnızca toplam rakama göre değil, iş kapsamı ve teknik eşdeğerlik açısından karşılaştırması gerekir.

Firma Sahibi, Teknisyen ve Bina Yöneticisinin Sorumlulukları

Modernizasyon sürecinin sağlıklı ilerlemesi için üç tarafın da farklı rolü vardır.

Bakım firması sahibi açısından

Firma sahibi, saha ekibinin tespitlerini teklif sürecine doğru aktarmalıdır. Her arızada tek tek parça değiştirerek yıllarca devam etmek bazen müşteriye daha pahalıya mal olabilir. Bunun tersine, küçük bir ayarla çözülebilecek sorunda gereksiz kapsamlı modernizasyon önermek de güven kaybettirir.

En doğru yaklaşım, arıza geçmişini ve yapılan masrafları birlikte değerlendirmektir.

Teknisyen açısından

Teknisyenin görevi yalnızca arızayı çalışır hale getirmek değildir. Tekrarlayan arızaları, geçici çözümleri ve ileride güvenlik veya işletme sorunu yaratabilecek durumları doğru şekilde kayıt altına almak önemlidir.

Örneğin aynı binada üç ay içinde dört kez kapı kilidi arızasına gidildiyse yalnızca her ziyarette ayar yapıldığını yazmak yeterli değildir. Mekanik aşınma, kapı geometrisi, bağlantılar veya diğer olası kök nedenler araştırılmalıdır.

Bina yöneticisi açısından

Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliğindeki tanıma göre bina sorumlusu, asansörün güvenli kullanımını sağlamak amacıyla düzenli bakımını, periyodik kontrolünü ve onarımını yaptırmaktan sorumlu kişi veya kişileri ifade eder.

Bu nedenle bina yöneticisi teklif alırken şu belgeleri birlikte değerlendirmelidir:

• Son periyodik kontrol raporu
• Önceki kontrol sonuçları
• Bakım ve arıza geçmişi
• Modernizasyon teklifinin ayrıntılı kapsamı
• Kullanılacak ana ekipmanların teknik bilgileri
• İş programı ve garanti şartları

Sıkça Sorulan Sorular

Eski olan her asansör zorunlu olarak tamamen yenilenir mi?

Hayır. Yaş tek başına komple yenileme zorunluluğu anlamına gelmez. Asansörün güvenlik seviyesi, periyodik kontrol sonucu, tespit edilen uygunsuzluklar ve yapılacak değişikliğin kapsamı birlikte değerlendirilmelidir. Mevcut asansörlerin güvenlik seviyesinin belirlenmesinde TS EN 81-80 standardındaki tehlikeli durumların esas alınması, Periyodik Kontrol Yönetmeliğinde açıkça düzenlenmiştir.

TS EN 81-20/50 yayımlandı diye eski asansör komple değişmek zorunda mı?

Bu şekilde otomatik bir sonuç çıkarılamaz. Yeni asansörlerin uygunluk değerlendirme çerçevesi ile kullanımdaki eski asansörlerin güvenlik iyileştirme ve periyodik kontrol süreci birbirinden ayrılmalıdır. Mevcut asansörde gerekli iş kapsamı, somut teknik durum ve kontrol sonuçları üzerinden belirlenmelidir. ([TSE][1])

Kırmızı etiketlı asansör kullanılabilir mi?

Hayır. Yönetmelik kapsamında kırmızı bilgi etiketi iliştirilen güvensiz asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez. Uygunsuzlukların en fazla 60 gün içinde giderilmesi gerekir ve sonrasında takip kontrol süreci uygulanır.

Sarı etiket alınırsa ne kadar süre vardır?

Sarı etiket, asansörün kusurlu olarak değerlendirildiğini gösterir. Yönetmelik uyarınca sarı etiketa neden olan uygunsuzlukların en fazla 120 gün içinde giderilmesi bina sorumlusunca sağlanmalıdır.

Mavi etiket alınca hiçbir işlem yapmak gerekmez mi?

Bu doğru değildir. Mavi etiket hafif kusurlu durumu ifade eder. Yönetmeliğe göre belirlenen uygunsuzlukların bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi gerekir.

Modernizasyon teklifi alırken en önemli nokta nedir?

Tekliflerin yalnızca toplam fiyatını karşılaştırmayın. Değiştirilecek ekipmanları, kullanılmaya devam edilecek parçaları, kontrol raporuyla ilişkili düzeltmeleri, iş süresini ve garanti kapsamını ayrı ayrı karşılaştırın. Aynı başlıkla verilen iki teklif teknik olarak tamamen farklı işler içerebilir.

Özet

Mevcut asansörü güncel standarda çekme konusu, “asansör eskiyse tamamını değiştir” şeklinde tek cümleyle çözülebilecek bir mesele değildir. Doğru yaklaşım; asansörün mevcut güvenlik seviyesini belirlemek, periyodik kontrol raporundaki uygunsuzlukları incelemek, arıza geçmişini değerlendirmek ve gerekli iyileştirmeleri teknik öncelik sırasına göre planlamaktır.

Özellikle eski asansörlerde güvenlik iyileştirmesi, kısmi modernizasyon, kapsamlı modernizasyon ve komple yenileme seçenekleri birbirinden ayrılmalıdır. Böylece bina yöneticisi gereksiz maliyetten korunurken bakım firması da teknik gerekçesi açık ve savunulabilir bir çalışma sunabilir.

Bu süreçte geçmiş bakım kayıtlarının, arızaların, tekliflerin, kontrol raporlarının ve yapılan parça değişimlerinin tek yerde tutulması karar kalitesini artırır. Asansorex gibi asansör sektörüne özel bakım ve yönetim yazılımları, firmaların bir asansörün geçmişini bütün olarak görmesine ve modernizasyon ihtiyacını yalnızca tahmine değil, kayıtlı verilere dayalı değerlendirmesine yardımcı olabilir.