Tampon (Buffer) Uygunluk Belgesi

İÇERİK (MARKDOWN)

Asansör kuyusunun dibinde bulunan tamponlar, normal kullanım sırasında çoğu zaman devreye girmeyen ancak sınır dışı bir hareket oluştuğunda kabin veya karşı ağırlığın enerjisini güvenli biçimde karşılaması beklenen kritik bileşenlerdir. Bu nedenle tampon değişimi yapılırken yalnızca ölçüsünün kuyuya sığması, bağlantı deliklerinin uyması veya fiyatının uygun olması yeterli değildir. Kullanılan ürünün ilgili asansörün hız, kütle ve çalışma şartlarına uygun olması; ayrıca bu uygunluğun belgelerle doğrulanabilmesi gerekir.

Bu rehberde tampon uygunluk belgesi olarak adlandırılan dokümanın gerçekte hangi belgelerden oluştuğunu, CE işaretinin nasıl kontrol edileceğini, teknisyenin sahada hangi bilgileri karşılaştırması gerektiğini ve bina yöneticisinin bakım firmasından hangi kayıtları istemesinin doğru olacağını ele alacağız.

Asansör Tamponu Neden Güvenlik Aksamıdır?

Tampon, kabin veya karşı ağırlık normal hareket sınırının dışına çıktığında oluşan hareket enerjisini karşılayan kuyu dibi ekipmanıdır. Temel görevi, taşıyıcının veya karşı ağırlığın kuyu tabanına doğrudan ve kontrolsüz biçimde çarpmasını önlemek, yavaşlama etkisini belirli sınırlar içinde tutmaktır.

Türkiye’de piyasaya arz edilen asansörler ve asansör güvenlik aksamları bakımından temel düzenlemelerden biri Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB)’dir. Yönetmeliğin güvenlik aksamları listesinde tamponlar ayrı bir ürün grubu olarak yer alır. Bu grupta doğrusal olmayan özellik gösteren enerji depolayan tamponlar, dönüş hareketi sönümlenen enerji depolayan tamponlar ve enerji harcayan tamponlar bulunur. ([Sanayi Bakanlığı][1])

Bu sınıflandırma, piyasada bulunan her kauçuk, yay veya hidrolik elemanın asansör tamponu olarak kullanılabileceği anlamına gelmez. Ürün, asansör güvenlik aksamı olarak tasarlanmış, uygunluk değerlendirmesinden geçirilmiş ve belirli teknik sınırlar için piyasaya arz edilmiş olmalıdır.

Başlıca tampon türleri

• Poliüretan veya benzeri enerji depolayan tamponlar: Genellikle düşük ve orta hızdaki uygulamalarda görülür. Enerjiyi malzemenin sıkışmasıyla depolar.
• Yaylı tamponlar: Enerjiyi mekanik deformasyonla karşılar. Uygulamaya bağlı olarak geri dönüş hareketinin sönümlenmesi gerekebilir.
• Hidrolik tamponlar: Hareket enerjisini hidrolik direnç yoluyla harcar. Daha yüksek hız ve enerji seviyelerinde tercih edilir.
• Kendinden dönüşlü hidrolik tamponlar: Sıkışma sonrasında pistonun çalışma konumuna dönmesi beklenir. Dönüş süresi ve çalışma koşulları ürün dokümanında belirtilir.

Tampon tipi, yalnızca asansörün elektrikli veya hidrolik olmasına göre seçilmez. Beyan hızı, hareketli kütle, tampon sayısı, darbe hızı, strok ve kuyu dibi geometrisi birlikte değerlendirilmelidir.

Tampon Uygunluk Belgesi Tam Olarak Nedir?

Sektörde “tampon sertifikası”, “buffer CE belgesi” veya “tampon uygunluk belgesi” ifadeleri çoğu zaman tek bir dokümanı anlatmak için kullanılır. Ancak uygulamada kontrol edilmesi gereken şey genellikle bir belge setidir.

En önemli ayrım şudur:

Onaylanmış kuruluş tarafından düzenlenen tip inceleme veya kalite sistemi belgesi ile imalatçı tarafından düzenlenen AB uygunluk beyanı aynı belge değildir.

İmalatçı, uygunluk değerlendirme süreci tamamlandıktan sonra ürün için AB uygunluk beyanı düzenler ve uygunluğun sorumluluğunu üstlenir. Seçilen değerlendirme yöntemine göre onaylanmış kuruluş tarafından tip inceleme, rastgele kontrol veya kalite güvence belgesi de düzenlenebilir. Güvenlik aksamları için kullanılabilen temel yollar; tip incelemesiyle birlikte rastgele kontrol, tip incelemesiyle birlikte ürün kalite güvencesi veya tam kalite güvencesidir. ([Asansör Mühendisi | Asansör Mühendisi][2])

Belge veya kayıt	Kim düzenler?	Kontrol edilmesi gereken bilgi
AB uygunluk beyanı	Tampon imalatçısı veya yetkili temsilcisi	Ürün modeli, mevzuat, imza, tarih ve uygunluk değerlendirme yolu
AB tip inceleme belgesi	Yetkili onaylanmış kuruluş	Onaylanan tampon tipi, teknik sınırlar ve belge numarası
C2 rastgele kontrol belgesi	Onaylanmış kuruluş	Üretimin onaylanmış tipe uygunluğunun rastgele kontrole tabi olduğu
Modül E kalite belgesi	Onaylanmış kuruluş	Ürün kalite güvence sisteminin kapsamı
Modül H kalite belgesi	Onaylanmış kuruluş	Tasarım ve üretimi kapsayan tam kalite güvence sistemi
Kullanım ve montaj talimatı	İmalatçı	Montaj yönü, strok, hız, kütle, sıcaklık ve bakım şartları
Ürün etiketi	İmalatçı	Marka, model, seri veya parti bilgisi, CE ve gerektiğinde kuruluş numarası

AB uygunluk beyanında ürünün tanımlanması, imalatçı bilgileri, uygulanan mevzuat, kullanılan standartlar ve ilgili onaylanmış kuruluş bilgileri bulunmalıdır. Ürün üzerindeki model ile beyandaki modelin aynı olması gerekir. ([Eur-Lex][3])

Bir satıcının katalog sayfası, fatura, laboratuvar test raporu veya internet sitesindeki “CE belgeli” ifadesi tek başına AB uygunluk beyanının yerine geçmez.

Belge Doğrulaması Nasıl Yapılır?

Tampon belgesi kontrol edilirken yalnızca belgenin varlığına bakmak ciddi bir hatadır. Esas soru, belgenin sahadaki ürünü ve o asansördeki kullanım şartlarını kapsayıp kapsamadığıdır.

1. Ürün ile belgeyi eşleştirin

Tampon üzerindeki etiketten veya kalıcı işaretlemeden şu bilgiler okunmalıdır:

• İmalatçı veya marka
• Tam model kodu
• Seri numarası ya da parti numarası
• Üretim yılı veya izlenebilirlik kodu
• CE işareti
• Uygulanıyorsa onaylanmış kuruluş numarası
• Beyan hızı, strok veya kütle sınırları gibi teknik bilgiler

Örneğin belge üzerinde HOB-210/80 modeli yazarken sahadaki tamponun etiketi HOB-210/100 ise yalnızca marka benzerliğine bakılarak uygunluk kabul edilemez. Son rakam strok, bağlantı tipi veya kapasite farkını gösterebilir.

2. Belge kapsamındaki teknik sınırları okuyun

Tampon belgelerinde ve montaj talimatlarında aşağıdaki sınırlardan biri veya birkaçı bulunabilir:

• Azami çarpma veya beyan hızı
• Minimum ve maksimum toplam kütle
• Tampon başına izin verilen kütle
• Tam strok mesafesi
• Minimum tampon yüksekliği
• Çalışma sıcaklığı
• Dikey veya özel montaj pozisyonu
• Kullanılması gereken tampon sayısı
• Uygun yağ tipi veya dolum şartı

Asansörün mevcut teknik dosyasındaki kabin kütlesi, beyan yükü, karşı ağırlık bilgisi ve beyan hızı bu sınırlarla karşılaştırılmalıdır. “Eski tamponla aynı boyda” olması teknik uygunluğun kanıtı değildir.

3. Onaylanmış kuruluş bilgilerini kontrol edin

Belgede bulunan kuruluş adı, numarası ve belgelendirme kapsamı birbiriyle tutarlı olmalıdır. CE işaretinin yanında bulunan dört haneli numara, ilgili uygunluk değerlendirme aşamasında görev alan onaylanmış kuruluşu ifade eder. Güvenlik aksamlarında bu numaranın kullanımı, seçilen C2, E veya H değerlendirme yoluna göre şekillenir. ([Asansör Mühendisi | Asansör Mühendisi][2])

Belgenin kopyalanmış, üzerinde oynanmış veya başka ürüne ait olduğundan şüpheleniliyorsa doğrudan belgeyi düzenleyen kuruluş ya da imalatçı üzerinden doğrulama yapılmalıdır.

4. Belge tarihini ve revizyonunu inceleyin

Belgede bir geçerlilik süresi bulunuyorsa sürenin dolup dolmadığı kontrol edilmelidir. Ayrıca:

• Belge iptal edilmiş mi?
• Yeni bir revizyon yayımlanmış mı?
• Ürün modeli sonradan değiştirilmiş mi?
• İmalatçı unvanı veya üretim adresi değişmiş mi?
• Belgenin ek sayfaları eksik mi?

Tek sayfalık sertifika görüntüsü çoğu zaman yeterli değildir. Teknik sınırların yer aldığı ekler belgenin ayrılmaz parçası olabilir.

Sahada Tampon Kontrol Listesi

Geçerli belgelerin bulunması, tamponun fiziksel olarak sağlam olduğu anlamına gelmez. Bakım sırasında belge kontrolü ile mekanik kontrol birlikte yürütülmelidir. Tamponların tasarım, montaj ve deney şartlarının değerlendirilmesinde asansörün tabi olduğu teknik kurallar ve genel uygulamada TS EN 81-20 ile TS EN 81-50 gerekleri dikkate alınır. ([Web Dosya][4])

Kontrol noktası	Poliüretan tampon	Hidrolik tampon
Gövde durumu	Çatlak, kopma, sertleşme ve ezilme kontrolü	Darbe, korozyon, yağ kaçağı ve gövde hasarı
Yükseklik	Kalıcı kısalma veya şekil bozukluğu	Pistonun tam açık konuma dönmesi
Bağlantı	Taban plakası ve cıvatalar sağlam olmalı	Taban, ankraj ve bağlantılar gevşek olmamalı
Düşeylik	Tampon ekseni darbe yönüyle uyumlu olmalı	Piston ekseni ve karşılık plakası hizalı olmalı
Etiket	Model ve işaretler okunabilir olmalı	Model, strok ve işaretler okunabilir olmalı
Çevre şartları	Yağ, su ve kimyasal temasına bakılmalı	Su, nem, kir ve piston yüzeyi kontrol edilmeli
Belge uyumu	Hız ve kütle aralığı doğrulanmalı	Hız, kütle ve strok sınırları doğrulanmalı

Hidrolik tamponun pistonu sıkışmışsa, geri dönmüyorsa veya belirgin yağ kaçağı varsa yalnızca yağ ekleyerek asansörü hizmete vermek doğru değildir. Önce imalatçı talimatı incelenmeli, arızanın sızdırmazlık elemanından mı, piston yüzeyinden mi yoksa iç mekanizmadan mı kaynaklandığı belirlenmelidir.

Pratik saha adımları

1. Asansörü güvenli bakım konumuna alın.
2. Kuyu dibine güvenli erişim şartlarını sağlayın.
3. Tampon etiketini fotoğraflayın.
4. Ürün modelini uygunluk beyanıyla karşılaştırın.
5. Asansör hızı ve kütle bilgilerini belge sınırlarıyla eşleştirin.
6. Tamponun sabitlemesini ve karşılık noktasını kontrol edin.
7. Fiziksel hasar, kaçak ve kalıcı deformasyon arayın.
8. Sonucu bakım formuna yazılı ve fotoğraflı kaydedin.

Bu kayıtları kâğıt formlar yerine Asansorex gibi bir bakım takip yazılımında tutmak; tampon modeli, belge numarası, fotoğraf ve değişim tarihinin aynı asansör kaydında saklanmasını kolaylaştırır.

Tampon Değişiminde Sık Yapılan Hatalar

En sık karşılaşılan hata, eski tampon söküldükten sonra yerine yalnızca dış ölçüleri benzeyen bir ürün takılmasıdır. Oysa aynı yükseklikteki iki tamponun enerji karşılama kapasitesi, strok mesafesi ve izin verilen kütle aralığı farklı olabilir.

Diğer yaygın hatalar şunlardır:

• Belgedeki marka doğru olduğu için model kodunu kontrol etmemek
• Kabin tamponu ile karşı ağırlık tamponunu sorgulamadan aynı kabul etmek
• Tek tampon için verilen kapasiteyi iki tamponlu uygulamaya yanlış aktarmak
• Hidrolik tampon strokunu kuyu dibi mesafesinden bağımsız değerlendirmek
• Ürün etiketini boyamak veya okunamaz hâle getirmek
• Belgenin yalnızca ilk sayfasını saklamak
• Montaj talimatındaki sıcaklık ve çevre şartlarını dikkate almamak
• Kullanılmış veya darbe almış tamponu yeniden takmak
• Faturayı teknik uygunluk belgesi olarak kabul etmek
• Tampon değişimini asansör teknik dosyasına işlememek

Özellikle revizyon çalışmalarında yeni tamponun toplam sistemle uyumluluğu kontrol edilmelidir. Tampon yüksekliğinin değişmesi; alt güvenlik boşluklarını, kabin eteği konumunu, nihai kesici mesafelerini ve kuyu dibi çalışma alanını etkileyebilir.

Firma Sahibi ve Bina Yöneticisi Hangi Belgeleri Saklamalı?

Bakım firması, değiştirdiği güvenlik aksamının izlenebilirliğini sağlayabilmelidir. Bina yöneticisinin ise teknik hesap yapması beklenmez; ancak kullanılan ürünün kayıt altına alındığını ve ilgili belgelerin dosyada bulunduğunu kontrol etmesi gerekir.

Tampon değişimi sonrasında asansör dosyasında en az şu kayıtların bulunması iyi uygulamadır:

• AB uygunluk beyanının kopyası
• İlgili tip veya kalite güvence belgesi
• Montaj ve kullanım talimatı
• Ürün etiketinin okunabilir fotoğrafı
• Sökülen ve takılan tamponun marka-model bilgisi
• Değişim tarihi
• İşlemi yapan yetkili servis bilgisi
• Teknik uygunluk veya seçim hesabı
• Bakım ve revizyon formu
• Fatura veya sevk belgesi

Belgelerin ürün kullanımda kaldığı süre boyunca erişilebilir olması önemlidir. Sadece teknisyenin telefonunda veya tedarikçinin mesaj geçmişinde bulunan dosyalar, personel ya da telefon değiştiğinde kaybolabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Her tampon için CE işareti bulunması gerekir mi?

Asansör Yönetmeliği kapsamındaki bir güvenlik aksamı olarak piyasaya arz edilen tamponun ilgili uygunluk değerlendirmesinden geçmiş ve gerekli işaretlemeleri taşıyor olması gerekir. CE işaretinin bulunması önemlidir; ancak ürün modeli, AB uygunluk beyanı ve teknik kullanım sınırları da kontrol edilmelidir.

CE etiketi varsa uygunluk beyanını istemeye gerek var mı?

Hayır. CE etiketi tek başına bütün teknik ayrıntıları göstermez. AB uygunluk beyanında imalatçı, ürün tanımı, uygulanan mevzuat ve uygunluk değerlendirme bilgileri yer alır. Etiket ile beyan birlikte doğrulanmalıdır.

Tamponun tip inceleme belgesi olması yeterli midir?

Tek başına yeterli olmayabilir. Seçilen uygunluk değerlendirme yoluna göre tip incelemesine ek olarak rastgele kontrol veya ürün kalite güvence süreci bulunur. Ayrıca nihai ürün için imalatçının düzenlediği AB uygunluk beyanı aranmalıdır.

Eski tampon yerine farklı marka tampon takılabilir mi?

Takılabilir; ancak yeni ürünün asansörün beyan hızı, kütlesi, tampon sayısı, strok ihtiyacı ve kuyu geometrisiyle uyumlu olduğu doğrulanmalıdır. Yalnızca fiziksel ölçü benzerliği yeterli değildir.

Tampon belgesi periyodik kontrolde istenir mi?

Kontrolün kapsamına, asansörün durumuna ve yapılan değişikliğe göre güvenlik aksamının uygunluğu ile izlenebilirliğine ilişkin belgeler incelenebilir. Özellikle yakın zamanda tampon değişmişse ürünün doğru seçildiğini gösteren kayıtların hazır bulundurulması önemlidir.

Hidrolik tampon yağ kaçırıyorsa kullanılmaya devam edilebilir mi?

Belirgin yağ kaçağı, pistonun geri dönmemesi veya gövde hasarı güvenlik işlevini etkileyebilir. İmalatçı talimatına göre kontrol yapılmadan ve sorun giderilmeden tamponun çalışır kabul edilmesi doğru değildir.

Özet

Tampon uygunluk kontrolü, dosyada bir sertifika bulunup bulunmadığına bakmaktan ibaret değildir. Sahadaki ürün modeli, AB uygunluk beyanı, onaylanmış kuruluş belgeleri, teknik sınırlar ve asansörün gerçek özellikleri birbiriyle eşleşmelidir.

Bakım firmaları tampon değişimini fotoğraf, model kodu, belge numarası ve teknik kontrol sonucu ile kaydetmelidir. Bina yöneticileri de bu evrakların asansör dosyasına işlendiğini doğrulamalıdır. Asansorex üzerinden güvenlik aksamı belgelerini ilgili asansör kaydına eklemek, ilerleyen bakımlarda ve denetim hazırlığında doğru belgeye hızlı biçimde ulaşılmasını sağlar.